Namazın Farzları, Vacipleri, Sünnetleri, Edepleri

[Cengiz Hocaoglu]

Namazın farzları 12’dir. Bunların altısı içinde, altısı dışındadır. Dışındaki farzlara şart denir. Namazın içindeki farzlara rükün denir. [Bazı âlimler, iftitah tekbirinin, namazın dışında olduğunu söylemişlerdir. Bunlara göre, namazın şartları 7, rükünleri ise 5 olmaktadır.]

A- Namazın dışındaki farzlar:

1- Hadesten taharet:

Abdestsiz olanın abdest alması, cünüp veya hayzlı ve nifaslı olanın gusletmesidir. 

2- Necasetten taharet:

Namaz kılanın, vücudunu, elbisesini ve namaz kılacağı yeri, necasetten yani dinimizde pis sayılan şeylerden temizlemesidir. 

3- Setr-i avret: 

Avret yerini örtmek demektir. Namaz kılarken açması veya her zaman başkasına göstermesi ve başkasının da bakması haram olan yerlerine (Avret mahalli) denir. Erkeğin avret yeri, göbeğinden dizi altına kadardır. Kadınların ise, yüz ve ellerinden başka her yeri avrettir. 

4- İstikbal-i kıble:

Namaz kılarken kıbleye dönmektir. 

5- Vakit: 

Namazı, vaktinde kılmaktır. 

6- Niyet:

Namaza dururken kalb ile niyet etmektir. Yalnız ağız ile söylemeye niyet denmez. Namaza niyet etmek demek, ismini, vaktini, kıbleyi, cemaatle kılınıyorsa imama uymayı, kalbden geçirmek demektir. Niyet, başlama tekbiri söylenirken yapılır. 

B- Namazın içindeki farzlar:

1- İftitah tekbiri:

Namaza başlarken “Allahü ekber” demektir. Başka kelime söylemekle, tekbir alınmış olmaz.

2- Kıyam:

Namazda ayakta durmaktır. Ayakta duramayan hasta, oturur. Oturarak kılamayan yatarak ima ile kılar. 

3- Kıraat: 

Namazda, Kur'an-ı kerimden sure veya âyet okumaktır. 

4- Rüku: 

Ayakta okuma bittikten sonra, eğilip elleri dize koymaktır. 

5- Secde:

Rükudan sonra yere kapanmaktır. 

6- Kâde-i âhıre [son oturuş]:

Son rekatta Ettehıyyatüyü okuyacak kadar oturmaktır.

Namazın vacipleri şunlardır:

1- Fatiha suresini okumak.

2- Fatihadan sonra bir sure veya en az üç kısa âyet okumak.

3- Fatihayı sureden önce okumak.

4- Fatihadan sonra okunan sureyi, farzların birinci ve ikinci rekatlarında, sünnetlerin her rekatında okumak.

5- Secdeleri birbiri ardınca yapmak.

6- Fatihayı sünnet ve vacip namazların her rekatında bir kere okumak.

7- Üç ve dört rekatlı namazların ikinci rekatında oturmak.

8- İkinci rekatta teşehhüdden fazla oturmamak.

9- Secdede burnu alnı ile beraber yere koymak.

10- Teşehhüdde iken Ettehıyyatüyü okumak.

11- Tadil-i erkana riayet etmek.

12- Namazın sonunda, selam vermek.

13- Vitir namazının son rekatında, Kunut duası okumak.

14- Bayram namazlarında tekbir getirmek.

15- İmamın sabahın farzını, cuma, bayram, teravih ve ramazanda vitri kıldırırken, bir de akşamla yatsının farzının ilk iki rekâtında yüksek sesle okuması.

16- İmamın ve yalnız kılanın öğle ve ikindi farzlarında ve akşamın üçüncü, yatsının üçüncü ve dördüncü rekatlarında sessiz okuması.

Namazın Sünnetleri:

1- Namazda tekbir alırken elleri kulağa kaldırmak. Kadın omuz hizasına kadar kaldırır.

2- El ayasını kıbleye çevirmek.

3- Tekbir aldıktan sonra, elleri bağlamak.

4- Sağ eli, sol elinin üzerine koymak. Erkek göbek altına, kadın göğsünün üstüne koyar.

5- Fatihadan önce Besmele okumak. Fatihadan sonra yavaşça âmin demek.

6- İftitah tekbirinden sonra, Sübhaneke okumak.

7- Sübhanekeden sonra euzü besmele çekmek.

8- Kıyamda topukları birbirinden dört parmak kadar açık tutmak, rükuda, kavmede ve secdede bitişik tutmak.

9- Rükuda üç kere Sübhane rabbiyel-azim demek.

10- Secdede üç kere Sübhane rabbiyel-a’lâ demek.

11- Son oturuşta salli barikleri okumak.

12- Namazı bitirip selam verirken başını sağına ve soluna çevirmek.

13- İmamın, birinci rekatta ikinci rekatta okuyacağının iki misli uzun okuması.

14- Rükuda ayakları bitiştirmek.

15- Rükuda bel ile başı bir hizada tutmak.

16- Rükuda, elleri, parmakları açık olarak, diz kapakları üzerine bağlamak.

17- Rükudan kalkarken Semiallahü limen hamideh demek.

18- Rükudan kalkınca Rabbena lekel-hamd demek.

19- Secdede erkekler dizlerini yere koyup, uyluklarını karnından ayırmak ve kadınlar uyluklarını karnına yapıştırmak. Secdede dirseklerini kaldırıp yüksek tutmak. Bu erkek içindir. Kadın kollarını yere serer. Secdede kolları ve ayakları karnından ayrı tutmak. [Erkekler için]

20- Secdede, el parmaklarını bitiştirmek ve ayak parmaklarını bükerek uçlarını kıbleye çevirmek.

21- İki secde arasında oturmak.

22- Secdede ellerini ve ayak parmaklarını kıbleye çevirmek.

23- Secdede, ellerini kulaklarının hizasında tutmak.

24- Rüku ve secdelere inerken ve secdelerden kalkarken Allahü ekber demek.

25- Erkekler, sağ ayağını dikip, sol ayağının üzerine oturmak.

26- Tehıyyatta, elleri dizlerinin ucuna beraber tutup, parmaklarını kendi hâline bırakıp kıbleye karşı biraz bükülmüş şekilde tutmak.

27- Dört rekat olan farzların son iki rekatlarında yalnız Fatiha okumak.

28- Ezan ve ikamet okumak. [Erkekler için]

Namazda edepler:

a) Ayakta dururken secde yerine bakmak,

b) Rükû' halinde ise ayakların üstüne bakmak, (şafiide secde yerine bakılır)

c) Otururken kendi dizlerine bakmak, başka tarafa gözleri çevirmemek,(şafiide secde yerine bakılır)

d) Sağa selâm verirken sağ omuzuna, sola selâm verirken sol omuzuna bakıp etrafı taramamak,

e) Esnerken ağzı kapalı tutmaya çalışmak,

f) Ceket, pardesü, üstlük ve benzeri şeyler üzerinde bulunuyorsa, kollarını geçirmiş vaziyette bulunmak, (Bahr-i Raik / Îbn Nüceym.)

g) Dikkati tamamen namaz üzerine toplayıp kalbi başka şeyle meşgul etmemeye çalışmak. 

Kaynak: Celal Yıldırım, Kaynaklarıyla İslam Fıkhı, Uysal Kitabevi: 1/253