əli şəriəti Həcc
Fanny Lococo
Əli Şəriəti hələ kiik olarkən ailəsi Məşhədə kmş və o, 7 yaşında Məşhəd şəhərində orta məktəbə getmişdir. 16 yaşında orta məktəbi bitirən Əli pedaqoji məktəbə daxil olur. Oranı bitirdikdən sonra bir neə il orta məktəbdə məllimlik edir, eyni zamanda 1956-cı ildə Məşhəddə yeni aılan Ədəbiyyat İnstitutuna daxil olur və oranı bakalavr diplomu ilə bitirir. O, institutda oxuyarkən Tələbələrin Ədəbi Məclisinə sədrlik edirdi.
1960-cı ildə təhsilini davam etdirmək n dvlət bdcəsi ilə Avropaya, z seimi ilə Fransaya, Parisin Sarbonna Universitetinə gndərilir. Əli Şəriəti beş il Sarbonna Universitetində "Tarix" fakltəsində "Ədəbiyyat və dinlər" ixtisası zrə oxuyaraq doktorluq dərəcəsi almışdır. Atası Şəriəti ilə bağlı msahibəsində deyir ki, Şəriətinin həvəsinin sosiologiya olmasına baxmayaraq, ona Fransada sosiologiya zrə təhsil almağa icazə vermədilər, o, İranda oxuduğu sahəni davam etdirməli idi.
Atası Məhəmməd Təqi Şəriəti də babalarının yolunu gedərək ruhani təhsili alır, ancaq 1935-ci ildə siyasi fəaliyyətlərinə grə Rza şah Pəhləvinin islahatları prosesində ruhanilikdən uzaqlaşdırılır və o təhsil nazirliyində işləməyə başlayır. M. T. Şəriəti 1941-ci ildə İran Kommunist Partiyası (Tudə) qurulduğu zaman bu partiya ilə məyyən mnasibətlər qurur. Demək olar ki, bununla Şəriətinin siyasətlə tanışlığı başlayır. "Tudə"nin Moskvadan idarə olunduğunu bildikdən sonra onlardan ayrılır və 1945-ci ildə, 38 yaşında "İslam Həqiqətlərini Təbliğ Mərkəzi"ni təsis edir; həm marksist və kommunistlərlə, həm də avam və mvhumatı hesab etdiyi din xadimlərilə mbarizəyə başlayır.[10][11]
Bu vaxt Əli Şəriətinin 11 yaşı vardı. Əli Şəriəti 14 yaşından etibarən bu mərkəzin proqramlarında iştirak etmiş, həminin z dostlarını da bu mərkəzə cəlb etmişdir. Şəriəti 15 yaşında olarkən həmin mərkəz artıq cəmiyyətdə nfuzlu bir orqana evrilmişdi. 1952-ci ildə mərkəzin oxu orta məktəb şagirdlərindən ibarət olan gəncləri qərara gəlirlər ki, zləri ayrıca "Məktəblilərin İslam Cəmiyyəti"ni təsis etsinlər. Gənc Əli də bir il sonra onlara qoşulur. Bundan sonra Şəriəti və dostlarının gənc kommunistlərlə mbarizəsi başlanır. Şəriəti Cəmiyyətin gənclərini fikri mbarizəyə hazırlamaq n onların xahişinə əsasən, gənclərə fəlsəfə və natiqlik dərsi keir.
M. T. Şəriəti 1950-ci ildə Məhəmməd Msəddiqin rəhbərlik etdiyi Milli Mqavimət Hərəkatında iştirak edir. Həmin illərdə gənc Əli də bu hərəkata qoşularaq atası ilə birgə mbarizə aparırdı. 1952-ci ildə Məşhəddə Seyid Taliqaninin və Mehdi Bazərqanın başılıq etdikləri Milli Mqavimət Hərəkatına dəstək mitinqinə qoşulur və atası ilə birgə 6 ay həbsdə qalır. Bu Şəriətinin ilk həbsi idi.
Əli Şəriəti Parisdə 1959-cu ildə o zamanlarda lkə iərisində də byk təlatmlərə səbəb olan Əlcəzair Azadlıq Hərəkatı ilə əlaqələr qurur. Əlcəzairin mstəqilliyi n mbarizə aparan bu təşkilat n əmək sərf edir.[12]
1961-ci ildə Patris Lumumbanın şəhid olması xəbəri Parisə yetişdikdə qaradərililər tərəfindən Belika səfirliyinin qarşısında mitinq keirilir. Bu mitinqdə Əli Şəriəti də iştirak edir və polislər tərəfindən dylr, xəstəxanaya dşr və oradan da həbsxanaya krlr. O, həbsxanada Toqo ziyalısı Qyuzdan msahibə gtrr və həmin msahibə 1965-ci ildə Toqoda ap olunur. Əli Şəriətinin siyasi vəziyyəti araşdırıldıqdan sonra hkumət onu Fransadan deportasiya etmək istəsə də, məhkəmənin sosialist hakiminin dəstəyi ilə hkmn icrası dayandırılır.
1963-c ildə Şəriəti Paris Universitetində təhsilini başa vurur və 1964-c ildə ailəsi və uşaqları ilə birlikdə vətəninə qayıtdıqda, Parisdəki siyasi fəaliyyətlərinə və İran hkumətinə qarşı nəşr edilən bir mətbu orqan ilə əməkdaşlıq etməsinə grə Trkiyə-İran sərhədində o zamankı İranın xsusi kəşfiyyat orqanı SAVAK tərəfindən həbs olunur.
Şəriəti azadlığa ıxdıqdan sonra 1965-ci ili məcburi şəkildə Turuq kənd məktəbində və Məşhədin bəzi orta məktəblərində məllimlik etməklə keirir. Bundan sonra imtahan verərək "Dərs Vəsaitlərinin Hazırlanması İdarəsi"ndə işə dzəlir və Tehrana dəvət olunur. Burada o, dini dərsliklərin hazırlanması işinə baxan mtəxəssislər doktor Bahnər və doktor Behişti ilə tanış olur və onlarla əməkdaşlıq edir. Həmin dvrdə o, professor Massinyonun yazdığı "Pak Salman" kitabını tərcmə edir.
1967-ci ildən Məşhəd İnstitutunda "Tarix" fakltəsində assistent işləyir. Onun orada tədris etdiyi əsas mvzular İslam tarixi və mədəniyyəti, qeyri-İslam tarixi və mədəniyyətləri olmuşdur. Elə başlanğıcdan həyata keirdiyi tədris metodu, institutun mumi qayda-qanunlarına mnasibəti, tələbələrlə davranışı onu digər məllimlərdən fərqləndirirdi.
Əli Şəriəti 1970-ci ildə Tehranda yerləşən "İrşad" hseyniyyəsinə dəvət olunur. Əvvəllər Məşhəddə Ədəbiyyat Universitetində dərs kediyinə grə təkcə cmə axşamları mhazirə oxuyur və şənbə gnnə zn dərslərə atdırırdı. Sonralar isə o, Tehrana kr.
"İrşad" hseyniyyəsi 1970-ci ildə Həcc karvanı təşkil edir. Bu səfərin digər məqsədi Həcdə Avropada yaşayan tələbələrlə əlaqə yaratmaq idi. Şəriətinin lkədən ıxmaq icazəsi olmadığına grə oxlu alışmalardan sonra, nəhayət, o da karvana qoşula bilir. 1972-ci ilə kimi o, dəfə həmin karvanla həccə getmişdir. (Onun Həcc səfərindəki ıxışları ayrıca bir kitab şəklində ap olunub) O, nc səfərindən qayıdanda Misirə də baş əkir. "Bəli, belə idi qardaş!" kitabı həmin səfərin nəticəsində ərsəyə gəlmişdir.
Əli Şəriəti 18 ay təkadamlıq kamerada saxlanılır. Bu mddət ərzində fiziki və ruhi əziyyətlər grr, əməkdaşlığa cəlb edilmək istənir, ancaq təslim olmur. Nəhayət, 1976-cı ildə Əlcəzair dvlətinin rəhbərliyi OPEK toplantısında o zamankı İran şahı Məhəmməd Rza şah Pəhləvidən Şəriətinin azad olunmağını istəyir. Şah Şəriətini azad edir.
Şəriəti lkədən ıxa bilmək n "Əli Məzinani" adı altında yeni pasport alır, halbuki həmi vaxt rəsmi qeydiyyatda "Əli Şəriəti" adı ilə tanınırmış. O, Məşhədə atası ilə grşə gedir, ancaq ona Avropaya gedəcəyi barədə məlumat vermir.
Qurduğu plana əsasən, həyat yoldaşı və qızı da onun arxasınca getməli imiş. Ancaq hkumət kiik qızına və yoldaşı Puran xanıma lkədən ıxış icazəsi vermədiyinə grə Şəriəti sadəcə iki qızı ilə grşə bilir.
Şəriətinin qırxı mərasimi Livanda qeyd olundu. Londondan, Suriyadan, həminin Fələstin Azadlıq Təşkilatından byk bir sıra şəxslər, o cmlədən Yasir Ərəfat bu mərasimdə iştirak etdilər. Yasir Ərəfat bu mərasimdə nitq sylədi. Bu mərasimdə Musa Sədr də ıxış etdi.[13] Musa Sədr z ıxışında deyir ki, "Şəriətinin imtiyazlarından biri ona qarşı ıxanların qərəzli və savadsız adamlar olmasıdır."[14] Burada xaricdə yaşayanlardan oxlu sayda insan, islami cəmiyyətlərin zvləri, həminin Nəcəf şəhərindən ruhanilər iştirak edirdilər.
1959-cu ildən Farnsanın paytaxtı Parisdə yerləşən Paris Universitetində oxumağa başlayan Şəriətinin ilk işi fransız dilini yrənmək olur. Dili hələ yeni yrəndiyi zamanlarda otağına əkilərək əlinə keirdiyi fransızca-farsca lğətin kməyi ilə Aleksis Karrelin "Dua" adlı əsərini tərcmə edir. Bu əsəri tərcmə etməsi ilə o zamanlar Avropada, xsusilə Fransada ox yayğın olan ekzistensializm fəlsəfəsindən təsirlənməyə başlayır. Sonralar bu, ona təsir edən fikir adamlarından Pol Sartrla ən yksək nqtəyə atmışdı.[15]
1960-cı ildə "Hara sykənək?" məqaləsini yazır və Fransa mətbuatının birində dərc olunur. 1961-ci ildə Sartrın "Şeir nədir" məqaləsini tərcmə edir və Parisdə farsca dərc olunan bir dərgidə nəşr edilir.
Şəriəti Parisdə elmi məssisələrdə, tanınmış mtəxəssislərlə birlikdə sosioloji araşdırmalarla məşğul olurdu. O, Fransada Erix From, Herbert Markuze, Lui Massin-yon, Jan-Pol Sartr, Anri Lever, Frants Fanon kimi grkəmli alimlər, ziyalılar və şərqşnaslarla tanış olur. O, Sartr, Massinyon və Fanonla həm də yaxın mnasibət saxlayır, onlarla elmi əməkdaşlıq edirdi. O, Massinyona həzrət Fatimənin həyatı ilə bağlı apardığı araşdırmada kmək edirdi.
Paris Universitetinə doktorant olaraq daxil olur və Seyfuddinin "Bəlxin fəzilətləri tarixi" adlı əsərinin elmi iş olaraq hazırlayır. Əli Şəriətinin Parisdə oxuduğu dvrlərdə elmi fəaliyyəti universitetlə məhdudlaşmamaqda idi. Kollej d Frans araşdırma mərkəzində Jorj Qurviş ilə sosiologiya, "Sosioloji Reliqius" araşdırma mərkəzində isə Jak Berke ilə din sosiologiyası zərində araşdırmalar apardı. Hətta, ox zamanlar doktorant proqramını buraxaraq sosiologiya və din zərində daha dərin araşdırmalarla məşğul oldu.
Babasının atası "Axund Həkim" adı ilə məşhur olmuş Molla Qurbanəli Buxara, Məşhəd və Səbzəvar mədrəsələrində təhsil almış filosof və fəqih olub. Həminin o, filosof Molla Hadi Səbzəvarinin şagirdlərindən olub.
Həcc ibadətini məndən yrənin
Peyğəmbərin (Ona və ailəsinə Allahın salavatı və salamı olsun) həcci:
Mslim[1] z sənədi ilə Cəfər ibn Məhəmməddən (Cəfəri Sadiqdən) o da atasından rəvayət edir və deyir: Biz Cabir ibn Abdullahın (Allah ondan razı olsun) yanına daxil olduq. O camaatdan bir-bir hal əhval tuturdu. Sonda nvbə mənə yetişdi və mən zm təqdim edib dedim: Mən, Məhəmməd ibn Əli ibn Hseynəm. O əli ilə başımı sığallayıb kynəyimin st və alt dymələrini aaraq əlini mənim sinəmə qoydu. Həmin vaxt mən azyaşlı gənc idim.