BEKTİK (BEKDİK) TÜRKMENLERİ

[Enstüramantel]

*Dr.Ali SAYAR



Beğdik,Beğdiki,Begdik,Bekdik,Bekduk,Bekdük,Bektuk,Bektuki,Begdük,Bektük,Bektuti,
Beydik isimleriyle de anılan ve Oğuzlar'ın Bozok kolundan,Horasanî
olan bu büyük uruk konar-göçer Türkmân Yörükânı
taifesindendir.Yerleşme yeri;Niğde,Aksaray,Meraş,
Karaman,Bozok,Kırşehri Sancakları,Danişmendlü Kazası (Karahisar-ı
Sahib Sancağı),Gülnar Kazası (İçel Sancağı),Canik
Sancağı,Haleb,Rakka,Adana Eyaletleri,Yeni İl Kazası (Sivas Sancağı),
Konya,Ereğli Kazası (Konya Sancağı),Nevşehir Kazası (Niğde
Sancağı),Eyübeli Kazası (Aksaray Sancağı)'dır.Akkaş Beğdiği-Akkaş
Beğdik;konar-göçer Türkmân taifesinden,Aksaray Sancağı,Nevşehir
yerleşimlidir.Kaman Beğdik;Yörükân taifesinden, Meraş Eyaleti
yerleşimlidir.Kara Beğdik-Karabeğdik Türkmânı;Ereğli,Eski İl ve
Karapınar Kazaları (Konya Sancağı),Meraş,Haleb,Karaman Eyaletleri
yerleşimlidir.Yeni Beğdik; Kırşehri ve Bozok Sancakları yerleşimlidir
[Türkay:1979].
Bugün yaygın kullanılan isimleri Bekdikler (Beğ
İdik,Begdik,Bektik)'dir. Bekdikler; Prof.Dr.Salim ÇÖHÇE ve eski Devlet
Bakanı Mehmet ALTINSOY'a göre Avşar Boyundandır.Dulkadiroğlu Hakan
Türker SARIÇİÇEK,Bekdikler'in Avşar olduğunu,ismini hatırlayamadığı
bir kaynakta okuduğunu ifade etmektedir.J.Cuisenier,Bekdikler'in Avşar
olduğunu yazar[1975 ve ilgili makaleleri:Bugünkü Köyler Türkiye'si,
1966;Türkiye'de Miras ve Vakıf Sistemi,1967;Türkiye'de Akrabalık
Yapılarının İncelenmesi için Gereç ve Varsayımlar,1954].Prof.Dr.Mehmet
Eröz'e göre Eski Bulgar Türkleri'nin Hortu Oymağındandırlar[Eröz:
1987].Muharrem BAYAR'a göre Bekdikler,Malazgirt Savaşında sol kolda
savaşan Yağmur Bey'in Türkmenleri'nden olup Beğdili Boyundandır
(Muharrem Bayar,kendilerinde bulunan tek nüsha el yazması olan
<Aşıkpaşa Selçuknamesi>ne dayanarak bunu söylediğini ifade
etti.Bolvadin'de kendilerini ziyaretimizde gösterdiği bu eşsiz
kaynağın bir an önce tarih hayatımıza kazandırılması çok
gereklidir.).Selçuk PEKER'e göre Beğdili'dir. Adnan Menderes KAYA,Ege
Ün.Tarih Dergisi'nde 'Avşar Bekdiği' okuduğunu belirtti.30 yıldır
Bekdikler'i araştıran ,Bekdikler'in Kara Bekdikler oymağından- ki bu
oymak Dulkadiroğlu Suli Bey'in neslidir-Kazım SÜLLÜ'ye göre Bayat
Boyundandır[Süllü:2005],ancak Kazım Süllü,bize Bekdikler'in Halep
Beğlikli içinde yer aldığını ve Devlet Kethüda'ya bağlı olduklarını
iletti ama Beğlikli'nin Beğlikli Avşarı olduğunu farketmedi diye
düşünüyoruz. Nevşehir Bekdikleri Bey şeceresine göre Yıldızhan
oğullarındandırlar (Avşar,Beğdili, Karkın, Kızık). Cengiz ORHONLU ve
Yusuf HALAÇOĞLU Beydil okumuşlardır.Refet YİNANÇ ve Cevdet
TÜRKAY;Begtunlu ,Begtanlu,Begtonlu, Bektoniye diye de okumuşlardır.
1563 Maraş Tahrir Defterinde Refet YİNANÇ-Mesut ELİBÜYÜK,bazı yerlerde
Begtutulu,bazı yerlerde Bekdil,bazı yerlerde Begtuk,bazı yerlerde
Begtunlu,bazı yerlerde Bağdatlı (aslı Beğdutlu) okumuşlardır.İbrahim
SOLAK;Begdiz (görüşmemizde Begtik olabileceğini ilettiler zira Yinanç
bu kelimeyi Bekdik ve Bekdil olarak okumuş.) okumuştur. Tarihi
vesikalarda ve yayınlanmış kitap ve makalelerde Bektik Türkmenleri
farklı Aşiretler içerisinde gösterilmiştir.Cevdet Türkay(s.235)
Dânişmendlü Aşireti'nden;Tufan Gündüz (s.88-90) Danişmendli
Türkmenleri'nden;Cengiz Orhonlu (Derbend,s.110,dipnot 49,MAD,9956,S.
63.Orhonlu Kara Bekdikleri (Kara Beydil) Şeyhlü'nün bir kolu olması
lazım gelir diye yazmış.) Şeyhlü Oymağı'ndan;Mehmet Eröz(Atatürk...,s.
214) Eski Bulgar Türk'lerinden;J.Cuisenier (1975 Fransa ve Ereğli'de
*Tıp Doktoru,Ereğli Devlet Hastanesi,Konya.


yaptığı araştırmaları aktardığı:Affinites entre systeme economique et
systeme de parente:La Turquie des villages aujourd'hui,Etudes
Rurales,no.25-23-24,1966, s.219-242;Systeme de succession et de
dotation en Yugoslavie et en Turquie, L'Homme, VII.,1967,S.
25-47;Materiaux et hypotheses pour une etude des structures de la
parente en Turquie,id.,1954,s.73-89) Avşar Boyundan,Sebahattin Yaşar
(XV.Yüzyılda Kırşehir Varsakları,Ank.2005,s.32,42) Varsak
Türkmeni;Kazım Süllü (Bektikler,s.7) Bayat Boyu ve Selçuk Peker
(Bekdikler,makale,TDAV Tarih Kültür Dergisi,2005,Temmuz-Ağustos 2005)
Beğdili Boyu.Sözlü olarak,Prof.Dr.SalimÇöhçe ve eski Devlet
Bakanlarımızdan Mehmet Altınsoy'a göre kesin Avşar Boyundan.Biz de bu
görüşteyiz. Çok ilginç bir nokta da;Dulkadiroğlu Suli Bey'in adını
taşıyan Süllü,Sulu Beğli obasının *(A.Menderes Kaya,Avşar
Türkmenleri,s.201) varlığıdır.Köpekli Avşarı obalarındandır (Ayrıca
Çorum'da Köpekoğlu Sülü var.Selmanzadeli namı diger Köpekli
cemaati,Afyon Koçhisar köyü Sülü Hacı yatırı,Erzurum Pelitli=Sülümür
gibi benzerlikler var.). Sadece 1526 tahririnde varlar. .)Mehmet
Altınsoy:'Bekdikler Avşar'dır.Keskin Ceritleri olan Kızkapanlı da
Avşar'dır ve sizin akrabanızdır.' ifadesini kullandı.Oysa Ceridler Boz
Ulus'tandır ve İfraz-ı Zülkadriye'dendir, bizce Ceridler
Avşar'dır.Yalnız dikkatimizi çeken nokta;Kızkapanlı'nın bağlı olduğu
Kara Hasanlı'nın Bekdik olduğunu düşünmemizdir.Elbette Cerid içine
girmiş bir Bekdik kolu olabilir.Ya da Ceridler de Tutulu'dan olup amca
çocuklarımız olabilir.Sebahattin Yaşar'ın Kırşehir Varsakları
kitabının 38-39. sayfalarında, Mehmet Altınsoy'un bahsettiği ''Kız
Kapanlı''yı (Keskin'de değil Kırşehir'de) bulduk:<Kırşehir Kaman ve
Mucur'a bağlı 5 Karkın köyü bulunmaktadır.Karkın Selimağa köyünde
''Kız Kapan'' soyadlı geniş bir aile vardır ve bunlar kesin olarak bu
yıllarda gelen Türkmenlerdir.Aşağıda aktaracağım gibi aynı cemaat
arasında bir ''Kız Kapan'' bölüğü bulunmaktadır....1520 tarihli arşiv
defterimize göre,32 Karakoçlu Cemaati arasında.... Kız
Kapan....vardır.>Bekdikler'e akraba olan Kız Kapanlı budur.Tahminimize
göre bunlar Kaman Bekdik'tir.Karkın köylerinden bir diğeri ise Karkın
Yenice'dir.Cemaat-i Bekdik Tabi-i Varsak içindeki baş bölük olan Ahmed
oğlu Pir Gayb (Ahmed'in babası Maraş Tahrir Defterinde Suli Beyin oğlu
olarak görülmektedir.) bölüğünün içinde Yenice Bekdikler'in varlığını
da biliyoruz.Böylece farklı Boylar içinde bulunan Bekdikler'e Karkın
Bekdikler'i de ekleyebiliriz.Kara Koçlu içindeki Kamanlu'da
Bekdiktir.Bekdikler içinde; Kazıklu,Ali Bazlı,Bazlı,Kepirli,Ereğli
Yeniköy-Bor Kızılca Avşarları gibi Avşar'ların bulunması ve
Dulkadiroğlu Selman Bey ile alakalı olduğunu düşündüğümüz Selmanzadeli
namı diger Köpekli gibi Avşar oymaklarına sıkça rastlanması
Bekdikler'in ve Dulkadiroğulları'nın Avşar Boyuna daha yakın olduğunu
düşünmemize yol açıyor.Erhan AFYONCU,Kayseri Sancağında Yörükler
(1483-1584)[II.Kayseri ve Yöresi Tarih Sempozyumu Bildirileri (16-17
Nisan 1998)] makalesinde,bugün Bektik Türkmenleri'nin 5 kabilesinden
olan Sülü,Evlad-ı Sığırlı/Sağırlı,Karalar'ı Osmanlı Arşiv kayıtlarına
göre Çöblü Yörüklerinden göstermektedir.Yine bir diğer Bektik kabilesi
Sofular'ı,Mehmet İnbaşı Çublu Yörüklerinden gösteriyor.Çöplü'nün
Avşar olduğu zaten bilinen bir gerçek.Bu Çublu-Çöblü-Çöplü
Yörüklerinin bulundukları bölge Karataş (İncesu)'a 1728'de Kara
Bektikler'in iskan edildiği biliniyor[İskan,ORHONLU ve HALAÇOĞLU].Bu
kayıtlar Bektik Türkmenleri ve Dulkadiroğulları'nın Oğuz Avşar
boyundan olduğunu gösteriyor.Bugün bölgede ve Kayseri'de de bulunan
Konya Ereğli Bektik Türkmenleri'nden Gaffarlular da
Avşar'dır.A.Menderes KAYA, Gaffarlılar'ın bulunduğu yerler hakkında
ilettiği notta:''Nevşehir Kozaklı ilçesi Kayaaltı köyünde Gaffarlı
sülalesinin olduğunu ve köyün Herikli Avşarı olduğunu bildiriyor. Yine
Tufanbeyli'nin Damlalı köyü Keçeler, Gafarlı ve Avcı adlı Avşar
obaları tarafından kurulmuştur.Kayseri'nin Pınarbaşı ilçesi
Kütüklüpınar köyünde (Avşar köyüdür. Eski adı Karabaşlı veya Kızçıkan
idi. Şimdi Akpınar oldu) Gafarlar sülalesi var. Tufanbeyli'deki
Gafarlılar ile akrabalar. Ayrıca Avşar Söğütlü köyünde (Avşar köyüdür)
Gafarlı sülalesi olduğu gibi Kaman köyündeki (Avşar köyüdür) Gafarlı
mahallesi ve Bünyan ilçesindeki (ilçe merkezi kısmen Avşardır) Işıklar
mahallesi de Gafarlı sülalesindendir.Gafarlılar, kendilerinin Torun
Avşarı olduğunu söylüyor.''bilgilerini iletti.Bu notta ilgimizi çeken
diğer nokta Bektik Türkmenleri'nden olan Kaman cemaatinin köylerinden
birisinin de Avşar köyü olarak belirtilmesidir.Dulkadiroğlu
Bektikler'in dip dedesi Duduoğlu-Tavtavoğlu'nun adını taşıyan
Taftaflar da Avşardır.


DULKADİROĞULLARI HANGİ BOYDAN


Günümüzde yaşayan tüm Dulkadiroğulları,Bayat Boyu'ndan
olduklarını,ancak bunun aile içinde kuşaklardır bilinmediğini ifade
ediyorlar.Osman Turan*(Doğu Anadolu Türk Devletleri Tarihi,s.
195,dipnot.158)''Son eser<icabet us-Sail ilâ Marifet ir-risâil
(yay.Bibl.Nat.Ar.4437) Dulgadırlı'ları ve Bozdoğanları Oğuzlar'ın
Bozok kolundan,Ramazanoğullar'ını Üçok'lardan,Halep Türkmenlerini
Avşar boyundan gösterir.>diyor.Faruk Sümers.165'de Bayatlar'a mensup
olması muhtemeldir derken,s.223'de ''Bu ailelerin en büyüğü olan
Dulkadır-oğulları'nın ,hizmetinde daima Bayatlar görülmektedir ki,bu
husus esasen Boz-Oklar'dan olduğu kesin olarak bilinen bu hanedanın bu
boya mensup olması ihtimalini hatıra getiriyor.'' yazmaktadır.
1404-1405 yılında Dulkadiroğlu Halil Beğ oğlu Alâ ud-din Ali Beğ'in
buyruğunda Bayatlar ve İnallılar vardı.*(s.223)Faruk Sümer *(s.231)
Bayatlar ve İnallular arasında kabilevi bir akrabalık olabileceğine
dikkat çekiyor.Ereğli Bekdikler'inden Zengen köyünü kuranlar arasında
''İnaloğlu' adlı bir beyden bahsedilir ve bu beyin ismi bugün Zengen
köyünde bir tepenin adında-İnaloğlu Sivrisi- yaşamaktadır.
Cevdet Türkay,Dulkadiroğulları Bayat Boyundandır der.
Kitab-ı Diyarbekriyye'de *(s.254,265,273) Kara Beğ-i Dulkadir
(Dulkadir hanedanından Kara Bey),Bayat Beğlerinden Nasır Hüseyin Beğ
ve Abdi Beğ'den bahsedilir(Bayat=Beyaz yazılmıştır.) .Bu üç beyin
birlikte 1457 yılında Karacadağ'da yurt tuttukları bildirilir.Yine
Refet Yinanç *(Dulkadir Beyliği,s.92) 1504 yılında Kara Bey oğlu
Abdi'den bahsediyor.Kara Bey'in oğluna muhtemelen Karacadağ'daki
Bayat'lı Abdi Bey'in ismini vermesi söz konusudur,bu da bir akrabalık
bağı olabileceğini dolayısıyla Dulkadiroğulları'nın Bayat olduğunu
gösterebilir.Arada 47 yıllık bir zaman dilimi var ve Kara Bey oğlu
Abdi,Karacadağ'daki Abdi'de olabilir.Eğer böyleyse Dulkadirli'nin
Bayat olduğunu kesin olarak söyleyebiliriz.
Ancak 1968 Maraş İl Yıllığı,İslam Ansiklopedisine (3.cild,s.
654-655) dayanarak, Dulkadiroğulları'nın Afşar Boyuna bağlı ve
yiğitlikleriyle meşhur bir aşiret olduğunu yazmaktadır.Bugün Konya
Ereğli Hortu Bekdikler'inden olup Niğde Bor Kızılca kasabasında oturan
'Dudular'' sülalesinin soyadının da ''Avşar'' olması ilginçtir.Avşar
Bekdik köyleri de vardır. J.Cuisenier;Bekdikler Avşar'dır
yazar.Prof.Dr.Salim Çöhçe;eskiden Dulkadiroğulları Avşar bilinirdi,ne
olduysa,Bayat denmeye başlandı diyor.Bekdikler içinde Kazıklu,Ali
Bazlı,Kepirli-İmanlı Avşarı,Avşarlı,Mucuklu gibi Avşar obaları olması
Dulkadiroğlu olan Bektik Türkmenlerinin Avşar boyundan olduğunu
düşündürüyor.Ne Dulkadiroğulları'nın ne de Bekdikler'in ''Bayatî
ağzı'' yoktur.Bayat'ların kendine has ağzı ve makamları vardır.Bayatî
konuşma,bugün Kerkük'ün doğusunda,Elazığ yöresinde ve kısmen de Urfa
yöresinde vardır.Dulkadiroğulları ve Ramazanoğulları 12. ve
13.yüzyılda Çukurova bölgesinde üstünlük sağlamış,bu sebeple
Memluklular tarafından Türkmen Emir-ül Umera lığına atanmış ve zamanla
beylik haline gelmişlerdir.12. ve 13. yüzyıllarda Halep Türkmenleri
olarak anılıyorlardı.Önceleri Halep Türkmenleri'nin öncülüğü
Bayatlar'da idi,şimdi bu Bayatlar Kuzey Irak'ta
meskundur.Zamanla,özellikle Moğol istilası öncesinde Avşarlar çoğaldı
ve üstünlüğü ele aldı.Dulkadirliler ve Ramazanlılar bu çoğalma
döneminde ortaya çıktı.Dulkadirliler'in savaşçı-kavgacılıklarına
bakılınca da Avşar demek lazım.Biz Dulkadiroğulları ve Bekdikler'in
Avşar olduklarını kabul ediyoruz.Nevşehir Bekdikleri,iskan olduktan
sonra bu kavgacılık özelliklerini yüzünden asimile olup
Bekdik'liklerini unutmuşlardır.* (Bugün Nevşehirli bir Bekdik, başka
boydan olan annesinin babasına Bekdikli değil misiniz,kavgacısınız
dediğini,çocukluklarında Bekdik çocuklarının esnafa çırak
verildiklerini,Bekdik'im demeye utandıklarını belirtti.Haluk Nur
Baki'nin abisinin Bekdikler'i ''Kart adamlar'' (eğilmez,bükülmez,özü
sözü bir,kavgacı,dik adamlar)olarak tanımlıyor.). Ceritler de
Avşar'dır.



Bekdikler Dulkadiroğlu'dur,Dulkadiroğlu Bekdik'tir.Refet
Yinanç hocamızın Dulkadir Beyliği kitabında yer verdiği Dulkadiroğlu
şeceresinde Sungurlu kolundan Dr.Hüseyin Dölarslan'ın ''Biz
Bektik'iz.''dediği tarafımıza iletildi.Hem Dulkadiroğulları ana
oymağının ismini-BEK TUKLU-taşımaya devam etmektedir,hem de
Bekdiklerin ana oymağı ve Dulkadiroğullarının dede oymağı olan BEK
TUTULU'yu içinde bulundurmaktadır. Daha Maraş'ta iken Bektutulu ile
Bektuklu tamamen kaynaşmış olup ikisi bugün tek oymaktır yani
Bektikler'dir.Nitekim Besim ATALAY;Konya Ereğli Bekdikler'inin köyüne
''Begtutular Köyü'' demektedir.Selçuk PEKER;tezi için yaptığı alan
çalışmasında Bektik kelimesinin anlamı olarak Bektikler arasında
<<Beğ dik,bir zamanlar Beğ idik>> denildiğini tespit etmiştir [Peker:
2005].Yine Prof.Dr.A.Rafet ÖZKAN Bekdik kelimesini yorumlarken ''Beğ
İdik'' anlamını vermiştir.Kazım SÜLLÜ;önce Bektik isminin Avşar Erbil
Begtigin Atabeyliği'nden geldiğini ileri sürmüş [Süllü:1979],sonra Bek
Tuti dip oymağımızın adından yola çıkarak Orta Asya Üçok Oğuzlarının
beyi Tutibek'ten geldiğini ancak Tutibek'in Üçok değil Bozok Beyi
olduğunu yazmıştır [Süllü:2005].Bizce;adını ilk kez 1069 da duyduğumuz
ve Malazgirt Savaşına da katılmış olan **DUDUOĞLU-TAVTAVOĞLU-
DAVDAVOĞLU'ndan ismini alan TUTUOĞLU oymağı dip oymaktır.Bu oymağa
bağlı BEK TUTU ve
TUĞLU-TUKLU oymakları vardır.Yine 13.yüzyılın başlarında adı duyulan
Halep Türkmenleri'nin beyi DUDİOĞLU da Duduoğlu'nun neslidir.Tutuoğlu
oymağının beyobası BEK TUTU-BEK TUTİ obasıdır,sonradan oymak
olmuştur.Tuğlu oymağının beyobası BEK TUKLU obasıdır, sonradan o da
oymak olmuştur.Faruk SÜMER,Tutibek ile Dudioğlu'nun bağlantısını
sorgulamış ancak bir sonuca ulaşamamıştır.Duduoğlu-Tavtavoğlu'nun
adını taşıyan Taftaf oymağı da Avşar'dır.
Dulkadir isminin nereden geldiğini aşiret tutalgamıza
(hafıza) dayanarak biz söyleyelim:
A.Von Gabain; <tulga> ve <dar> kelimelerinin birleşmesinden
meydana geldiğini ileri sürmektedir.Türkolog Louis Basin de <dolga>
kelimesinden geldiğini tahmin etmektedir [Yinanç'tan naklen:1989].
Türk Kültürü 6.ciltte Dulkadiroğulları'nı oluşturan 7 oymak
yazılıdır.Bunlardan birincisi TATIOĞLU,ikincisi BEGTOGLA'dır.Bu
oymaklar;Türk Ansiklopedisi Dulkadir Eli maddesinde,12 oymaktan oluşan
İran Dulkadirlileri arasında da vardır.Tatıoğlu olarak yanlış yazılan
veya okunan kelimenin aslı TUTUOĞLU'dur ve Begtogla,Beytoğlu,Beytoğla,
Beyitoğlu okunan kelimenin aslı da BEK TUKLU'dur.Bek Tuklu'yu (Bey
Tuğlu) ; Bek Tolga-Tulga-Togla-Tugla-Toklu okuyanlar da vardır.Faruk
SÜMER'in Toklu Gümüş, Sebahattin YAŞAR'ın [Yaşar:2005] Toklu Kömüş
okuduğu oymak ve buna bağlı Gümüşgün (F.Sümer)-Kömüşkin (S.Yaşar) ile
Gümüşgin Yatuk (F.Sümer)-Kömüşkin Batuk (S.Yaşar) cemaatleri de Bek
Tuklu Oymağındandır.Kayseri Pınarbaşı Gümüşgün köyünün diğer adı
Kaman'dır. Kamanlu oymağı da Bek Tuklu'dandır,Kaman köyü
Avşar'dır.Konya Kulu Kömüşini köyü Kömüşkin (S.Yaşar,Kömüşkin değil
Kömüşin'in doğru olduğunu yazar.) cemaatinin kurduğu köydür ve
Bekdik'tir.
Bekdik tutalgasında,Dulkadir isminin,Dulkadiroğulları'nın
ait oldukları oymağın adından geldiği bilinir.Dudulu,Dudul,Dudl,Dul-
Tutulu,Tutul,Tul dönüşümü veya Tuklu=Tuğlu'nun Tuğlu, Tuğl,Tul
dönüşümü ya da Tugla=Tulga,Togla=Tolga'nın Tulga'sından
olmalıdır.Dudulu-Tutulu Kadir,Tuğlu Kadir ya da Tulga dar
dönüşümlerinden birisidir.Sonuçta TULGADIR -DULKADİR ismi,dede oymağı
ya da ana oymak isimlerinden birisinden gelir.
Köşkerlüler ana tarafından Dulkadiroğlu'dur.Köşkerli'den Halit AKYÜZ
çok farklı bir rivayet bildirdi.Bugün Gaziantep'te bulunan DÜLEK
(adını DÜLÜK BABA'dan almış.) köyünün Dulkadiroğulları'nın ilk
yerleşimi olduğunu ve Dulkadir kelimesinin bu köyden ad aldığını
bildirdi.
Dulkadiroğulları'nın ait olduğu boy kesinleşirse
Bekdikler'in boyu da belli olacaktır. Dulkadiroğulları;Faruk SÜMER'e
göre muhtemelen,Cevdet TÜRKAY'a göre kesin Bayat'tır. Ahmet
DULKADİROĞLU [Dulkadiroğlu:2002] Bayat yazmıştır.1968 Maraş İl
Yıllığı,İslam Ansiklopedisi'ne dayanarak,Dulkadiroğulları Avşar
yazar.Biz Dulkadiroğulları'nın Avşar olduğunu kabul ediyoruz.

BEKTUTULU BEKDİKLER:
1434 yılında Dulkadiroğlu Nasıreddin Mehmet Bey tarafından
yaptırılan Kadı Medresesi'ne Alaüddevle Bey,medreseye hizmet eden
Begtutulu-Begtutlu Cemaatinin ismini vererek Bektutiye adını
vermiştir.Evliya Çelebi'de Beğdudiyye olarak geçen bir medrese
vardır;Osmanlı kaynaklarında Bağdadiyye olarak yazılan ve Alaüddevle
Bey tarafından yaptırılan ikinci bir medrese olan Bağdadiyye'nin asıl
adı da bize göre bu Beğdudiyye'dir. Maraş Vakıfları hakkında kıymetli
bir tez hazırlayan (yakında kitap olarak çıkacak) Rahmi TEKİN'in
yazdıklarına ve yaptığımız görüşmelere göre Begtutlu cemaati,Bey Dik
(Bektük) cemaatidir ve Alaüddevle Vakfiyelerine göre Alaüddevle Bey
tarafından bu cemaate ayrı bir ilgi,yakınlık gösterilmektedir.Bunun
sebebi Begtutiler'in Dulkadiroğlu olmasıdır.Üstad Necip Fazıl
Kısakürek'in 12.göbek dedesi ve Alaüddevle Bey'in şeyhülislamı olan
kişi Mevlana Bektuti Hazretleri'dir.Üstad kendi eliyle yazdığı
Osmanlıca şecerede ve ''O ve Ben ''kitabında, şeyhülislam dedesinin
Zülkadiroğulları'ndan olduğunu belirtmiştir.Konya Ereğli
Bekdikler'inden olan Kara Bekdikler,Bektutizade Karaca Muhammed
Mustafa Efendi oğlu Karaca Ahmet'ten gelirler ki bu Bektutiler;Suli
Bey oğlu Sadaka Bey evlatlarıdır.Kırşehir Bekdikleri de Suli Bey
soyudur,oğlu Pir Gaib'den inerler.Üstadın dedesi Bektutlar
Bekdikler'in de dedesidir.
Bekdikler,Maraş Bektutiye Medresesi vakfının
reayası,hizmetkarı,sahibi ve ulemasıdır. Maraş'ta yetişmiş hemen hemen
tüm ünlü alimler Bektuti'dir,Bekdik'tir.Şair ve alim Sünbülzade
Vehbi,Saçaklızadeler,Muidzadeler,Sütçü İmam,Kısakürek'ler,Şeyh
Kuddusi,Şair Nefi ve Nabi ünlü Bektutiler'dendir.Nevşehirli Damat
İbrahim Paşanın annesi Fatma Hanım da Bekdik'tir.Kazım Karabekir
Paşa,Bektutiye Medresesi Türkmenleri'nden Kara Bekir'in Türkmenleri
oymağındandır.Osmanlının ilk PTT Genel Müdürü Ahmet Fahri Bey ve Şükrü
Paşa Nevşehir Bekdikler'indendir.Günümüzde ünlü Bekdikler'e örnek
olarak;Vural Öger (Öger Turizm),Ferruh Bozbeyli,merhum Aslan Nihat
Bekdik (ünlü futbolcu ve politikacı), Köksal Özbek (Fenerbahçe
idarecisi),merhum Kerim Bekdik, Murat Bekdik, Prof.Dr.Coşkun Bekdik
sayılabilir.
1563 Maraş Tahrir Defterinde Begtutlu mahallesinde oturan o
dönemin alimleri zikredilmiştir.Evliya Çelebi,Kudüs'te ziyaret ettiği
mezarlıkta medfun Bektutiler'den ve dayısı olan Dulkadirli Salim
Bey'den bahsetmektedir.Sicilli Osmani'de <Al-i Bektut> nesli olarak
geçmektedir.Bekdikler'de Seyyidlik olduğu da söylenir.
Cevdet Türkay'ın yazdıklarına ilave olarak;Siirt'in ünlü ailesi
Bedükler de Bekdik'tir. Urfa'da,Şair Nabi'nin sülalesi Hacı
Gaffarzadeler de Ereğli Bekdikleri'nden Gaffarlı'nın bir
koludur.Bursa,Balıkesir (Beydioğulları,Sülükioğulları),Kütahya
Tavşanlı (Beydi ve Sülükioğulları),Afyon Sandıklı ve
Emirdağ,Sivas,Samsun,Yozgat,İzmir Tire,Söke'de de Bekdikler
bulunmaktadır. Ayrıca kürtleşmiş Bekdikler de vardır,bunlar:Atmalu
içindeki Bekler,Sadakalar,Kızkapanlı, Karahasanlı,Karalar ile Dudukan
(Dudiganlı,Dudikanlı), Dunikan,Dudiran,Badikan (Baduki,
Badiki,Batuki,Bazuki, Baziki,Biziki,Bazuklu,Bizeki, Bizikiler,
Bazüklü,)'dır.Beritan Aşiretinin de kürtleşen Bekdik olduğu söylenir.
Hindistan Koil şehrinden Anadolu'ya gelen ve kürtleşerek Alevi
olan Zengene Aşireti vardır.Bu aşirete bağlı BETTİK isimli kabile
[Friç,Kürtler,1918] ,1927 yılında doğudan Şücaadin nahiyesine (Niğde
Ulukışla) nefyedilmiştir [Tapu İskan Defterleri].Buradan Ereğli'ye de
gelmişlerdir. Halk ağzında Bekdikler'e de Bettikler dendiğinden bu
Bettikler ile Türkmen Bekdikler karıştırılmaktadır,bu nedenle
'Bekdikler çingenedir.' diyen art niyetliler maalesef eksik değildir
ve asil bir Türk uruğu olan Bekdikler'i karalamaktadırlar.


İÇ ANADOLU'YA GÖÇ:

Evliya Çelebi,Bekdikler'in Maraş'ta <azim-ül tuğyan> edip
nice nice yerlere,Arabistan, Karaman vd. garet ettirildiğinden
bahseder.Dulkadiroğulları Beyliği yıkıldıktan sonra Maraş'ta
19.yüzyıla kadar süren Dulkadiroğulları-Bayazıtoğulları kavgaları
olmuştur. Osmanlının temsilcisi olan Bayazıtoğulları ile hakimiyet
mücadelesi sürmüştür.Bu kavgaların sonucu ,-Kazım Süllü'ye göre Sufte
İsyanları sonucu- Bekdikler Maraş'tan sürülmüşlerdir. Bizce sürgün
sebebi Bayazıtoğulları ile olan kavgalardır.Maraş'taki Kanlıdere ve
Boğazkesen, isimlerini bu kavgalardan almışlardır.
Bekdik isminin vesikalarda ilk görülüş tarihi 1520'dir ve
Kırşehir Bekdikleri'nden bahseden 1520 Sivas Tahrir Defteri'dir [Yaşar:
2005].İç Anadolu'da ilk görülen Bekdikler; Kırşehir'e iskan edilen
Varsak Türkmenleri içerisinde olan ''Cemaat-i Bekdik Tabi-i
Varsak''tır ve 1500-1520 tarihlerinde gelmişlerdir.15 kabile olarak
Kaman'a yerleşmişlerdir. Baş bölük ''Ahmed oğlu Pir Gayb''bölüğüdür
(Pir Gayb,Suli Bey'in oğludur ve torunu Pir Gayb göçmüştür.).Bu
Bekdikler:Aruklar,Karacalar,Yenice Bekdikler,Çunkar, Okçu Mehmed, Kara
Balı,Ulak,Seferlü,Kazıklu,İncuk olarak yazılmıştır [Yaşar:2005].
Diğerleri ise bugün Aksaray Sarıyahşi Bekdik köyünü kuran Koca Yakup
Kethüda Bölüğü ile Kılavuzlu, Kepirli, Bulduklar'dır.
Varsak Türkmenleri içinde gelen Toklu Gümüş ve buna bağlı
Kömüşkin Batuk,Gümüşkin,Süleymanlı da Bekdik'tir.Varsak'a tabi
Karacalu ile buna bağlı Kara Bekirlü de Bekdik'tir.Kusun'a tabi
gösterilen Aşıklı kabilesi de Akkaş Bekdikleri'ndendir.Kara Koçlu
Cemaatine tabi Kaman-Kamanlı cemaati de Bekdik'tir.Kara Koçlu içindeki
Karkın bölüğünde bulunan Kızkapan Bölüğü de Mehmet Altınsoy'a göre
Bekdik'tir.
Sultan IV.Murat'ın Bağdat seferi dönüşü verdiği 1635 tarihli
bir ferman elimizdedir.Bu fermanda ''Maraş Mektubiye Medresesi evkafı
reayasından Bektük nam cemaatinden 300 hane Karaman Ereğlisi Horti
Derbendine,300 hane Konya Saideli nam-ı diger Kadınhanı Derbendine
iskan eyleyüp....'' yazmaktadır.Kadınhanı'na iskan olduğuna dair bugün
hiçbir iz yoktur.Bu ferman ile bugün Konya Ereğli Bekdikleri'nin
merkezi olan Hortu (Sazgeçit) Köyü Hanı Derbendine Bekdik Gaffarlı ile
Karabeğdik cemaatleri iskan oldular.Ancak Kara Bekdikler iskanı terk
ederek Aksaray-Koçhisar taraflarına kaçtılar ve burada Danişmendli
Türkmenleri mukatasına (sonradan bu mukataa Danişmendli Türkmenleri
boybeyi oymağı olan Boynuinceli Türkmenlerinin adını alarak
Boynuinceli mukataası olarak geçti.) dahil oldular.1656 tarihinde 20
hane vergi nüfusu ile Kırşehir-Nevşehir-Aksaray bölgesinde bulunan Rum
Evi Danişmendlileri içinde bulunan Bekdikler bunlardır [Gündüz:2005].
Danişmendli içinde olmalarından dolayı Cevdet Türkay Bekdikler'i
Danişmendli Aşireti'nden göstermiştir.Bu Bekdikler İç Anadolu'da
görülen ikinci Bekdik grubudur.1709 yılında Kara Bekdikler Aksaray'dan
alınıp tekrar Maraş'a iskan edildiler ve yeniden Bektutiye Medresesi
vakfına reaya oldular.Ancak Kara Bekdikler Maraş'ı terk ederek
Aksaray'a dönmüşlerdir,ama vergilerini yine Maraş'taki medreseye
ödemeyi talep etmişlerdi.1722-23 yılında Kara Bekdikler için tekrar
Ereğli Horti Hanı Derbendine iskan fermanı çıkmıştır,bir kısmı ise
Kayseri İncesu Derbendine iskan edilmiştir [Orhonlu:1987 ve
1990;Halaçoğlu:1997].Cevdet Türkay'da, Karabeğdik ve Kamanbeğdik
cemaatleri için ''..an'asıl Meraş'da Mektubiye medresesi vakfı
iken,Ulukışla ile Karapınar mabeyninde Hortu hanına iskan olunmuştur.
Derbendci idiler.''yazmaktadır.IV.Murat fermanı ve Cevdet Türkay'da
'Mektubiye' yazan medrese Maraş Bektutiye Medresesi'dir,Rahmi Tekin de
bunu doğruladı.
Bugün Ereğli Bekdikleri arasında olan 5 ana kabileden
Karalar,Kamanlı, Sağırlı (Sağıroğulları,Sunguroğulları, Sugurlu) ve
Karacimler 1723'te Han Derbendcisi olarak iskan olduktan sonra,1743
yılında Kavuklu Hortu Köprüsü Derbendcisi olarak Maraş'tan Hortu'ya
iskan edildiler.Ongunları ise;Sağırlı Oymağı:Sungur,Kara Bekdikler-
Kara Karacalar:Koyun (koyunun melek olduğu inanışı
vardır.),Kavuklu:Laçin-Balaban,Kaman Bekdikler: Tazı,
Karacimler:Karatana'dır.
Koçhisar'da bulunan Bekdikler'den 79 hane ise Nevşehir'e iskan
edildiler [Korkmaz: 1994].Bunlar, Aksaray Bekdik köyü Bekdikleri
olabileceği gibi Cevdet Türkay'da Aksaray-Nevşehir yerleşimli
gösterilen Akkaş Bekdikler de olabilir.Bugün Bekdik mahallesi adından
başka bir şey bilmeyen Nevşehir Bekdikleri maalesef bu konuda
yardımcı olamadılar.
Bekdik Türkmeni olduklarını unutmayan Bekdikler sadece Konya
Ereğli ve Niğde Bor Bekdikleri'dir.Türkmenlik geleneğine sahip,gelenek
ve göreneklerine,törelerine bağlılıklarını sürdürmektedirler.Ereğli
Hortu köyünden Bor'a doğru yayılarak birçok köyler kurmuşlardır. Peter
Andrews,Bekdikler'i sünni müslümanlar arasındaki Türkmenlerden
gösterir [Andrews:1992].Bektuti kolu çok sayıda ortodoks İslam alimi
yetiştirmişken konar-göçer olan Bekdikler heteredoks İslama daha
yakındır.Ereğli Kavuklu kabilesi Maraş Bektutiye Medresesi alimleri
olup,bunlardan Karaküçükler,Kabe ve Mescidi Aksa'nın <Feraşet-i
Şerife> görevlerini uzun yıllar yapmışlardır.Türkmenler'de olan şaman-
heteredoks İslam inancı,bugün bile Bekdikler'de ne olduğu düşünülmeden
ve bilinmeden izlerini sürdürmektedir.Mesela buruk (hortum) gelirken
çocuklar:''Ali burda ! Ali burda !''diye bağırmaktalar.Bekdik köyüne
cami yapıldığında ezan sesini duyanlar ''Bat dünya bat,Bekdik'te de
ezan okunuyor!'' demişlerdir.
Konya Ereğli Bekdik köy ve kasabaları şunlardır:Hortu
(Sazgeçit),Acıkuyu,Adabağ, Akhüyük,Alhan (1/2)Aşağı
Göndelen,Aşıklar,Bulgurluk,Çiller,Kamışlıkuyu,Karaburun,
Kargacı,Kuskuncuk (1/2),Tatırlı (Pınarözü),Sarıtopallı,Halaçlı
(Sevili),Taşağıl,Tatlıkuyu, Türkmen, Yeniköy,Yukarı Göndelen köyleri
ve Zengen kasabası. Niğde Bor:Kızılca, Çukurkuyu, Badak,Emen,Narazan
(Selkaya), Bereke köyleri.
Konya Ilgın:Bulcuk köyü. Konya Kulu:Kömüşini.
Aksaray:Bekdik,Amarat (Yenikent), Kırgıl,Demirci Obası,Sipahiler,
Yaylak,Yeni Torun Obası,Yapılcan, Ilıcak. Aksaray Ortaköy ve
Sarıkaraman'da bazı aileler vardır.Kırşehir Sıddıklı Büyük,Orta ve
Küçük Obalar,Kırşehir Kaman:merkez ve Karabalı. Beyşehir:Sadık
Hacı.Koçhisar: Sadıklı. Sinop Boyabat:Okcu Mehmed.Niğde Ulukışla:
merkez, Tepeköy, Yazlık,Şıh Ömer, Hacımemiş köylerinde
bulunmaktadırlar.Niğde Altınhisar,Ereğli Anbar köy,Nevşehir Acıgöl
Yuva köyünde bazı aileler vardır.Konya Karapınar Hotamış ve Çumra
Türkmen Karahüyük'te birkaç aile bulunmaktadır.Samsun Havza Bekdiğin
kasabası ile Ilgın ve Manavgat Bekdiğin köyleri vardır.Gaziantep
köylerinde Kara Bekdikler vardır.Adını tespit edemediğimiz bir çok
yerde Bekdikler vardır.




EREĞLİ VE BOR BEKDİKLERİ:

Türkmenlik'lerini unutmayan Bekdikler,Ereğli-Bor
Bekdik'leridir.

Ereğli ve Bor Bekdikleri aynı kabilelerdendir,bunlar Sağırlı-
Sungurlu,Kavuklu,Karalar-Kara Karacalar,
Kamanlı,Karacimler'dir.Bugünkü sülaleler bu 5 oymağın karışmasından
ortaya çıkmıştır.Bor merkezde,muhtemelen Kara Bekdik'lerden
olan,Cıhızlı-Cığızlı da vardır. Cığızlı,Maraş'tan Adana bölgesine
yerleşmiş,oradan direk Bor'a gelmişlerdir.

Bekdikler daha çok çadırları ile anılırlar;Topak
Ev,derimevi de denilen çadırların diğer ismi Bekdik Çadırı'dır.A.Rıza
Yalman-Yalkın,Mehmet Eröz,Bekdik Çadırından detaylı olarak
bahsederler.Yaylacılığın bitmesi ile beraber maalesef çadırlar da
ortadan kalkmıştır. Ünlü Bekdik yaylaları;Hasan Dağı,Melendiz Dağı
Üçkapulu yaylası ve yanında Pozantı Dağı,Elma Sekisi,Toroslar'da
Kuzukuyu,Koçak,Kozlu,Dumlu,Göllü Pınar,Koca Hasan Obası,Balcı
Kuyusu,Deliller Kuyusu,Alicik Mustafa Obası (bu oba halkı Kıbrıs'a
iskan edildi.),Söbüc Ovası (Bugün Bektikler arasında,gereksiz
konuşanlara:''Söbüc Ovasından dem çekme!''denir.),Kandilli Obası,Hacı
Mehmet Ağa Obası.Bugünkü köyler,ilk yerleşim yerimiz olan Hortu
(Sazgeçit)'dan yaylalara giden yollar üzerindedir.Yaylaya gidip
gelirlerken yerleşmişlerdir.Eski yaylalara bugün oba denir.Oba
geleneği halen devam etmektedir.Ova ve Beştepeler'deki yaz obaları
ise:Keller,Haççalar,Hacı Ferek,Yaz Yurdu,Kanlı Kuyu,Cabır,
Hatıplı,Kolca,Kuruköprü,Melendiz,Üçyüz,Bozopa,Yupbat obaları idi.Bugün
her köyün kendi obaları vardır.

Bir Bekdik Obası






Bor Kızılca:Son çadırlardan biri.








Bekdikler'in bilinen ikinci önemli hususu
kilimleridir.Nuran Say,Bor Bekdik Kilimleri'ni,Recai Karahan Ereğli
Bekdik Kilimlerini tez yapmışlardır.


Kilim

Kilim

Cicim dokuma Yastık

Kilim


Sofra (sofra bezi,dokuma)
Bekdikler'in sözlü halk edebiyatı da zengindir,Selçuk
Peker bu konuyu tez yapmıştır. Derlediği
masallar,hikayeler,türküler,ağıtlar çok özgün ürünlerdir.Bekdikler'e
has öztürkçe kelimeleri,atasözlerini,deyimleri sözlük haline getirme
çalışmalarımız sürmektedir.
Bekdikler,Dulkadiroğulları içinde en savaşçı koldur,bu
nedenle Bekdikler;dik,boyun eğmez,kavgadan kaçmaz,sert,gururlu
insanlardır.Ereğli'ye ilk geldiğimizde Ereğli Ağaları ''Bunlar Bekdik
değil Pekdik!'' demişlerdir.Bekdik obaları arasında ''Kubaşma''
dediğimiz yarı şaka <oba baskınları> vardır.Bu özellikleri nedeniyle
Bekdikler'de saz ve söz sanatçısı yoktu ve çalgı çalmak ayıp kabul
edilirdi.Düğünlerde cirit ve güreş vardı.Seymenlik geleneği vardı ve
erkek oyunları bugünkü Ankara Seymenleri'nin oynadığı oyunlardı.Kadın
oyunları değişmemiş olup kaşıkla oynanır ve sağ ayak önde,topuğuna
basılarak ve sol ayak arkada ucuna basılarak oynanır,kollar dirsekten
kırık sağa sola veya öne-arkaya kısa aralıklarla sallanarak oynanır.
Bekdik Sağıroğulları Oymağının beyobası Zenginler'den
isim alan Zengen köyünde düğünlerde ''Adliye'',''Mahkeme''
kurulurdu.Amaç fakir olanlara,doktora gidecek olanlara para
toplamaktı.Mahkeme başkanı,4 cenderme tespit ederek köyün zengin
kişilerini mahkemeye zorla getirtir,bazı kişiler bu zengin kişilerden
şikayetçi olurdu.Mahkemenin verdiği cezalar;80 değnek falaka,soğuk
havuza atma,sırtına binerek köyde dolaşma cezaları idi.Bu cezalar tek
tek veya suçlamaya göre ikisi,üçü birden bir kişiye verilirdi.Bu
cezalardan kurtulmak için para cezasına çevirtmek gerekliydi.Zaten
para cezasını kabul etmeyen ilk zengin kişi hemen falakaya
yatırılır,ilk birkaç sopadan sonra para cezası ödemeye razı olurdu.Bu
falakayı gören diğer zenginler para ödemeye razı olurlardı.Hele köyün
zengin saygıdeğer kişileri,sırtında birisi ile köyün içinde dolaşmayı
zaten saygınlıklarına yediremezlerdi.Sonuçta paralar
toplanır,fakirlere dağıtılırdı.Eski düğünler perşembeden perşembeye
bir hafta sürerdi.En yüklü bahşiş,çeyiz taşınırken çalınan yastık için
verilirdi.Davetiye olarak <yol,yolluk> adı verilen kumaş ve benzeri
hediyeler gönderilir.
Köy odası geleneği maalesef bugün kalkmıştır.En son
odaları çocukluğumuzda görmüştük.
Bekdikler'e ait yemekler vardır.<Doğrambaç> yemeğimiz
Osmanlı saray mutfağına girmiştir.Orta Asyadan getirip hala yaptığımız
<Tutmaç> Tuğrul Bey'in en sevdiği
yemeklerdendi.Sündürme,akırtmaç,yufka gevrekli sütlü,sütlü
bulgur,yemişli sütlü,kısır mantı,etli mantı,ekmek aşı,meyane
çorbası,bozbaş (bozsulu),kakırtlak (kuyruk sızgıt),çömlek
sızgıt,soğanlama,sırınsı,söğürme,üzümlü en çok bilinen
yemeklerdir.Doğum yapan geline <kuymak> yedirilir.
Bekdikler'in ayırt edici özelliklerinden biri de
kıyafetleridir.Erkek kıyafetlerinin ayırt edici özellliği;<dıril>
denilen kurşuni-beyaz,kumlu renkli dik çizgili köynek-gömlek
kumaşlarıdır ki aslı <Tiril> kumaştır ve ''Tiril tiril giyinmek''
deyiminin kaynağıdır.Kadın kıyafetleri hemen dikkati çeker.Eski
kıyafetler yerini bugünkülerine bırakmakla birlikte altınlı fesler hiç
değişmemiştir.Eski kadın kıyafetleri:Siyli Entere=Üç Etek
(Siy;elbisenin yanlarıdır,vücudun yanlarında leğen kemiklerinin üst-ön
çıkıntıları hizası.) giyilirdi.Üç etek altında uzun don (ince uzun
şalvar),üstte kapaklı işlik (kanatları üst üste gelir;önce sol taraf
içe yani sağ göğüse,sonra onun üstüne sağ kanat gelir,iki omuzda
düğmeler vardır,sol kanat sağ omuza,sağ kanat da sol omuza düğmelenir
yani çarpraz bağlanır.).Meydanı kumaştan uzun entere vardı.Başta altın
dizili fes vardır,fes üzerine üç baş bağlı yani sarı-kırmızı-yeşil
renkli graf dediğimiz ince tül,ipekli tül dokumalar sarılır,bu graflar
üzerine altın sıralı kemer bağlanır.Fes üzerine yağlık (başörtüsü)
bağlanır.Ayakta edik vardı.Belde altın,gümüş veya diğer kemerlerden
vardı.Kadın kıyafetlerinde; <meydanı> denilen sarı-kırmızı-yeşil
renklerde ipek,düz veya çizgili kumaş veya <komşu çatlatan,tarla
sattıran> tabir edilen çiçekli parlak ipek kumaşlar kullanılırdı.Bu
kumaşlar hem entere-üç etek hem uzun don kumaşıydı.Bazen uzun don
kumaşı olarak tiril de kullanılırdı.Saçlar arkaya uzun-ince örülür,bu
örgülü saçlara <bilik> denir ve uçlarına gümüş paralar ve
takılar,süsler takılırdı.Kumaşların rengi dikkatinizi çekmiştir,zira
sarı-kırmızı-yeşil Bekdik Türkmenleri'nin rengidir.Selçuk
Peker,tezinde ve ikinci makalesinde günümüz kadın kıyafetleri hakkında
şunları yazmıştır:''Ayaklarına genellikle lastik ayakkabı giyen Bekdik
kadınlarının şalvarları ve işlikleri göz alıcıdır. Bellerinde tıpkı
kilimler gibi yünden dokunmuş,çok renkli bir kuşak,başlarında da
başörtülerinin altına giydikleri fesler bulunur.<Penes> veya <çeyrek>
adı verilen altınlar delinerek fesin alna değen yerine bir uçtan bir
uca dizilir.Altınların üstüne parlak kırmızı kumaştan bir şerit
çekilir.Şeridin üstüne de <el-gazi> veya <reşadiye> adlı büyük
altınlar yerleştirilir.Fes,işlik,kuşak ve şalvarın bütünlüğü Bekdik
kadınlarının görünüşlerinde ayrı bir hava verir.Bölgenin tarihini
yazmak üzere çıktığı saha araştırmasında Ereğli köylerini gezerken
yolu Akhüyük'e düşen İbrahim Hakkı Konyalı da Bekdikler'in
giyimlerindeki farklılığı görmüş,onların yaşayışları ile ilgili
birtakım bilgiler verdikten sonra şu tespitlerde bulunmuştur:<<Burası
folklorcular için çok faydalanılacak bir yerdir.Giyim ve kuşamlarında,
takıp takıştırmalarında başka bir hususiyet vardır.Kadınları,kızları
çok güzeldir.Evliya Çelebi görseydi mutlaka şöyle yazardı:Mahbup ve
mahbubeleri çok ra'nâ bir karye-i dilâradır.>> [Konyalı 1970:780]
''[Peker 1995:34,35,39 ve 2005:171].Kazım Süllü ise kadın
kıyafetlerini şöyle anlatmıştır:''Türkmen usulü şalvar,üstüne aynı
kumaştan yapılmış işlik (gömlek),başta altınla süslenmiş,çeşitli
boncuk ve iğneler takılmış fes,onun üstüne de yazma,başörtüsü ve
<dastar> kullanılır.Kızlar fes giymezler.Yalnız başörtüsü
örterler.Ancak evlendikten sonra altınlarla süslenmiş fes
fiyerler.Düğünlerde hali vakti yerinde olanlar ipekten dokunmuş
<meydani> kumaş denilen şalvarlar ve işlikler giyerler.İşliklerin
üzerinde sim veya gümüş motiflerle işlenmiş ve <salta> denilen
üstlükler giyerlerdi.Ayaklarına o zamanın modası olan en iyi meşinden
yapılmış <kalıç> denilen ayakkabılar giymek usuldendi.Bu bir nevi
varlık göstergesi idi.Fesleri ince tül,ipekli özellikle yeşil üzerine
kırmızı grafla süslenmiş ve üzerine çeşitli Osmanlı altın liraları
iğnlerle tutturulmuş fesler de düğünlerde çok giyilirdi.Meydani
kumaşın en makbulü Şam işi veya Bursa dokumasından olurdu.Kız ve erkek
çocuklar ilkokula başlayıncaya kadar pantolon-şalvar giymez,entari-
entere giyerlerdi.''[Süllü 2005:28]
Doğum yapan gelinlerin yanlarına,al basmasından korunmaları için
bir bıçakla kırmızı bir kumaş konur,40 gün dışarı çıkarılmaz,iş
gösterilmez.
Bekdik kadınlarının altınla ilgili alışkanlıkları da dikakte
değer.Kadınlarda bilezik kullanımı oldukça azdır.Buna rağmen altının
Bekdikler'in hayatındaki yeri ayrıdır.El Gazi ya da Reşadiye
altınların dizili olduğu,ortasında da sayıları 4-5 i bulan
beşibiryerdelerin sıralandığı gerdanlıklar kullanılır.Evin erkeği
darda kaldığı zaman kadın bu altınlardan verir,erkeğin maddi durumu
düzelince gerdanlıktaki eksikler tamalanır.[Peker 2005:m.173]





A.Rıza Yalman-Yalkın,Cenupta Türkmen Oymakları,2.cilt,s.427.Adana
Müzesine kurduğu Bekdik Çadırı,kullanılan aletler ve kadın
kıyafeti.Maalesef bu çadır bugün yoktur.



Evlenmemiş kızlar fes takamaz.

Çift sıra altınlı fes.








Eski erkek kıyafeti;Çakşır (kıldan dokuma) şalvar,sarı-kırmızı-
yeşil poşu,Tiril kumaştan ortadan düğmeli yakasız gömlek,üstüne
yelek,ayakta çarık veya yemeni idi.Ağalar ve bazı zenginler samur kürk
giyerlerdi.
Kurtuluş savaşımızda Büyük Taarruz öncesi Fahrettin Altay'ın
ünlü Süvari Bölüğü,1 ay kadar Bekdik köylerinden Bulgurluk'ta handa
kalmış,iaşeleri Bekdikler tarafından temin edilmiştir.80 Bekdik süvari
olarak bu bölüğe katılmış,50 kişisi şehid olmuştur.İzmir'e ilk
girenler arasında Bekdikler vardır.Yine güneyden çekilen Ali Fuat
Cebesoy'un kolordusu trenle Ereğli'ye gelmiş,iaşeleri Bekdikler
tarafından temin edilmiştir.Kolordu 12 günde yürüyerek Ankara'ya
ulaşmıştır.


Ereğli ve Bor Bekdik köyleri devecilik zamanında kervancılık
yapmış,Tuz Gölünden tuz alıp Adana'ya götürmüş,oradan da ihtiyaçlar
alınıp geri gelinmiştir.Zengen köyü Osmanlı ordusunun deve ihtiyacını
da karşılamıştı.Hayvancılık hiçbir zaman terk edilmedi.Çiftçiliğe
sonradan başlandı.Bugünün Bekdikleri çoğunlukla çiftçilikle uğraşmakla
beraber yeni nesil büyük şehirlerde tabiri caizse koloniler
oluşturmaya başladılar.Okuyanların çoğalması da köyden şehre göçün bir
diğer sebebidir.
Bekdikler üzerine doğrudan bir çalışma yapılmamış olmasına
rağmen,Selçuk Peker'in orijinal bir kaynak mahiyetindeki yüksek lisans
tezi ve T.D.A.V. Türk Dünyası Tarih Kültür Dergisi'nde yayınlanan 2
makalesi,Bekdik Kilimleri üzerine Nuran Say ve Recai Karahan'ın
çalışmaları,Kazım Süllü'nün Bektikler kitabı bulunmaktadır.Bu
makalenin yazarının,kitap olarak sunulmak üzere bir çalışması
hazırlanmaktadır.Ancak üniversitelerimizin tarih bölümlerinin Osmanlı
Arşivi taramalarına ihtiyaç vardır.

KAYNAKLAR:
Peter Alford ANDREWS (1992),(çev.Mustafa Küpüşoğlu),Türkiye'de
Etnik Gruplar,İstanbul.
Selçuk PEKER (1995),Bekdik (Ereğli/Konya) Köyleri Halk Edebiyatı
Ürünleri Üzerinde Bir İnceleme,Konya.(Selçuk Üniversitesi,Sosyal
Bilimler Enstitüsü,Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı,yayınlanmamış
yüksek lisans tezi)
Selçuk PEKER (2005),Ereğli (Konya) ve Havalisinde Bir Türkmen
Topluluğu:Bekdikler (Adları,İskanları,Boyları),Türk Dünyası Tarih
Kültür Dergisi,Temmuz,223.sayı,38-44.
Selçuk PEKER (2005),Ereğli (Konya) Havalisi Bekdikleri'yle İlgili
Demografik ve Etnografik Bazı Tespitler,Türk Dünyası Araştırmaları
Dergisi,Ekim,158,sayı,167-174
Mehmet ERÖZ (1992),Yörükler,İstanbul.
Mehmet ERÖZ (1987),Atatürk,Milliyetçilik,Doğu Anadolu,İstanbul.
Nuran SAY (1999),Niğde,Bor İlçesi Bekdik Kilimleri,Ankara.(Gazi
Üniversitesi,Sosyal Bilimler Enstitüsü,Resim-İş Anabilim
Dalı,yayınlanmamış doktora tezi)
İbrahim Hakkı KONYALI (1970),Abideleri ve Kitabeleri ile Konya
Ereğli'si Tarihi,İstanbul.
İbrahim Hakkı KONYALI (1974),Abideleri ve Kitabeleri ile Niğde
Aksaray Tarihi,İstanbul.
Recai KARAHAN (1998),Konya Ereğli Yöresinde Begdik Adıyla Bilinen
Bir Grup Türk Kilimi,Türk Soylu Halkların Halı,Kilim VE Cicim Sanatı
Uluslar arası Bilgi Şöleni Bildirileri 27-31 Mayıs 1996 Kayseri,Ankara,
161-173.
Rahmi TEKİN (1996),Zülkadir Beyliği ve Osmanlı Devleti Zamanında
Maraş Vakıfları,Şanlıurfa.(Harran Üniversitesi,Sosyal Bilimler
Enstitüsü,yayınlanmamış yüksek lisans tezi)
Cevdet TÜRKAY (1979),Başbakanlık Arşivi Belgelerine Göre Osmanlı
İmparatorluğunda Oymak,Aşiret ve Cemaatlar,İstanbul.
Ali Rıza Yalman (Yalkın) (1977),Cenupta Türkmen Oymakları,
2.c.Ankara
Tufan GÜNDÜZ (2005),XVII.ve XVIII.Yüzyıllarda Danişmendli
Türkmenleri,İstanbul.
Zeynep KORKMAZ (1994),Nevşehir ve Yöresi Ağızları,Ankara.
Cengiz ORHONLU (1990),Osmanlı İmparatorluğunda Derbend
Teşkilatı,İstanbul.
Cengiz ORHONLU (1987),Osmanlı İmparatorluğunda Aşiretlerin
İskanı,İstanbul.
Yusuf HALAÇOĞLU (1997),XVIII.Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'nun
İskan Siyaseti ve Aşiretlerin Yerleştirilmesi,Ankara.
ŞURKAV (2002),Şanlıurfa,Uygarlığın Doğduğu Şehir,Ankara.
Muharrem BAYAR (1996),Arşiv Vesikalarına Göre Bolvadin ve
Civarında İskan Edilmiş Türk Aşiretlerinden Karabağlı Aşiretinin
İskanı,I.Akdeniz Yöresi Türk Toplulukları Sosyo-Kültürel Yapısı
(Yörükler) Sempozyumu Bildirileri/25-26 Nisan 1994 Antalya,Ankara,
63-126.
Ahmed REFİK (1989),Anadolu'da Türk Aşiretleri,İstanbul.
İbrahim SOLAK (2004),XVI.Asırda Maraş Kazası,1526-1563,Ankara.
Faruk SÜMER (1980),Oğuzlar (Türkmenler)Tarihleri-Boy Teşkilatı-
Destanları,İstanbul.
Adnan Menderes KAYA (2004),Avşar Türkmenleri,Kayseri.
Ahmet DULKADİROĞLU (2002),Kırşehir ve Yöresinin Kavmi Yapısı
Dünden Bugüne Dulkadiroğulları,Ankara.
Sebahattin YAŞAR (2005),XVI.Yüzyılda Kırşehir Varsakları Büğüz
Köyü,Ankara.
Kazım SÜLLÜ (2005),Bektikler Konya Ereğli Oğuz
Türkmenleri,Ankara.
M.Şerif FIRAT (1983),Doğu İlleri ve Varto Tarihi,Etimoloji-Din-
Etnografya-Dil ve Ermeni Mezalimi,Ankara.
Refet YİNANÇ (1989),Dulkadir Beyliği,Ankara.
Refet YİNANÇ-Mesut ELİBÜYÜK (1988),Maraş Tahrir Defteri
1563,Ankara.
Maraş İl Yıllığı 1968.
Besim ATALAY (1973),Maraş Tarih ve Coğrafyası,İstanbul.
Bekir Sami BAYAZIT (?),Kahramanmaraş'ta Bayazıtoğuları
1514-1990,Kahramanmaraş.
Dr.Friç (1918),Kürtler,İstanbul.
Mehmed SÜREYYA (1996),Sicill-i Osmani,6.c.,İstanbul.
Cemil ÇİFTÇİ (2000),Maraşlı Şair-Yazar-Alimler,İstanbul.
**Duduoğlu hakkında ilgili Selçuklu Tarihleri,Malazgirt Savaşı
ile ilgili eserler;Osman TURAN,Ali SEVİM,M.H.YİNANÇ,Fuad
KÖPRÜLÜ,İ.UZUNÇARŞILI, vd. ile F.SÜMER,Oğuzlar.

CANLI KAYNAKLAR:
1.Doğan SAYAR
2.Kazım SÜLLÜ
3.Kerim BEKDİK (2005'te vefat etti,Allah Rahmet Eylesin.)
4.Hüseyin Şükrü BEKDİK
5.Prof.Dr.Salim ÇÖHÇE,Malatya İnönü Ün.
6.Prof.Dr.A.Rafet ÖZKAN,Atatürk Ün.
7.Mehmet ALTINSOY,eski Devlet Bakanı
8.Muharrem BAYAR,Bolvadin
9.Hilmi EREL
10.A.Turan AKYÜZ
11.Nazmi ZERİĞ
FOTOĞRAFLAR:
İzzet KOCADAĞ,http://bekdikler.sitemynet.com
Dr.Ali SAYAR,özel koleksiyondan.