Leonardo da Vinci fue un artista trotamundos. Si bien comenz su carrera en su Florencia natal al servicio de los Medici, a lo largo de su vida residira en Miln (durante dos periodos), Roma, Bolonia y Venecia, y pasara sus ltimos aos en Francia, bajo la proteccin del rey Francisco I. En todos estos lugares proyect ingenios mecnicos que fascinaron a quienes los contemplaron y pinturas reconocidas entre las ms destacadas de toda la Historia del Arte.
La ltima Cena pertenece a su primer periodo milans, donde estuvo al servicio del duque Ludovico Sforza entre 1482 y 1499, para quien trabajó como pintor, organizador de fiestas e ingeniero. La ltima Cena es obra vinciana que ms temprana y unnimemente recibi el elogio de sus contemporneos, tanto por el dramatismo que expresa su catlogo de soberbios retratos, como por la maestra de sus detalles, que esconden secretos y smbolos que todava hoy hacen volar la imaginacin de quin la contempla.
Parece ser que La ltima Cena fue un encargo personal del duque Ludovico il Moro dentro de los trabajos de remodelacin del convento dominico Santa Maria delle Grazie, donde pensaba instalar un mausoleo familiar. La pintura de Leonardo estaba destinada a decorar la pared norte del refectorio, o comedor, de los monjes un espacio amplio y cerrado como puede observarse en la imagen sobre estas lneas.
La obra de Leonardo es incomparable con las pinturas murales de la poca. Al comparar La ltima Cena con su contraparte, La Crucifixin (arriba), que Giovanni Donato Montorfano pint en la pared sur del refectorio, se hace evidente la maestra del florentino, dotando a su escena y a sus personajes de un dinamismo y un dramatismo sin igual.
La ltima cena es un prodigio de equlibrio. Leonardo dividi a la docena de apstoles a partes iguales flanqueando a Jesucristo, que se encuentra en el centro exacto de la obra. La simetra tambin se hace patente en la representacin del conjunto de puertas y ventanas en los laterales y el fondo. Pero tal vez el efecto visual ms sorprendente se da al contemplar la pintura, elevada unos metros del punto de vista del observador. Como puede verse en la fotografa sobre estas lneas, esta perspectiva crea un espectacular efecto que hace parecer al mural una continuacin tridimensional de la sala en la que est pintado.
Luego, a travs de las ventanas, Leonardo gua la mirada del espectador hacia un paisaje natural, un trampantojo que crea la sensacin de estar en un espacio abierto, cuando lo que se contempla, en realidad es un muro.
El momento elegido por Leonardo para representar esta ltima Cena es tambin completamente original hasta entonces, el instante en el que un impasible Jesucristo anuncia a sus seguidores: "Uno de vosotros va a traicionarme". Esto da pie a que el genio florentino despliegue toda su maestra para captar los gestos y actitudes que provocara tal anuncio: la ira de Santiago el Mayor, la sorpresa de Toms, que levanta su dedo inquisidor, o el dolor de Felipe.
Leonardo da Vinci realiz decenas de esbozos y estudios para cada personaje, hasta encontrar el rostro y el gesto ideal para cada uno de ellos. A la derecha de Jesucristo, Andrs parece estar muy seguro que no ser l el traidor, mientras que Bartolom y Santiago el Menor se inclinan hacia adelante porque no quieren creer haber escuchado lo que han escuchado.
Segn un contemporneo de Leonardo, el maestro imaginaba el talante de su personaje "y acuda all donde se reunan personas de tales caractersticas para observar minuciosamente sus rostros y sus actitudes". No sabemos dnde debi acudir para encontrar personajes tan detestables como Judas, representado muy cerca de su maestro y con la bolsa de monedas que acaba de cobrar por su infame traicin, mientras con el brazo derrama el salero sobre la mesa (asociado al mal augurio).
Repartidos por toda la mesa, los restos de la cena que han compartido los trece personajes. El pan y el vino de la eucarista y en los platos todava se ven restos de comida. A pesar de que el relato bblico sita el episodio en la Pascua Juda, en la que era tradicional comer cordero, uno de los especialistas que pas 20 aos restaurando la obra asegur que se trataba de anguilas. Otro misterio fomentado por la mala conservacin de la pintura.
Todava en vida de Leonardo Antonio de Beatis comentaba sobre La ltima Cena: "es excelentsima, si bien comienza a deteriorarse". Leonardo no pint su mural usando la tcnica del fresco, sino una innovadora tcnica de su invencin ms parecida a la usada para aplicar pintura al temple sobre una tabla. Producto de ello, la pintura es muy sensible a los cambios de temperatura y humedad y comenz a desgastarse muy pronto. Sobre estas lneas una fotografa tomada antes de comenzar su ltima restauracin, en 1977.
La ltima intervencin a cargo de Pinin Brambilla Barcilon se prolong durante ms de veinte aos, de 1977 a 1999, devolvi una obra lo ms cercana posible a su apariencia, aunque seguramente lejos, todava a la imagen que contempl Luis I de Francia. Extasiado, cuentan, el rey "pregunt si no era posible retirarla de la pared para llevarla a Francia, an cuando ello significase destruir el famoso refectorio".
A ltima Cea (en italiano: Il cenacolo ou L'ultima cena) unha pintura mural orixinal de Leonardo da Vinci executada entre 1495 e 1497,[1][2] atpase na parede sobre a que se pintou orixinariamente, no refectorio (comedor) do convento dominico de Santa Maria delle Grazie en Miln (Italia).[3] Este representa a escena da ltima Cea de Xess como se anuncia no Evanxeo de Xon 13:21, cando Xess anuncia que un dos seus Doce Discpulos traizoarao. A pintura foi elaborada, para o seu patrn, o duque Ludovico Sforza de Miln. Non un fresco tradicional, senn un mural executado ao tmpera e leo sobre das capas de preparacin de xeso estendidas sobre enlucido. Mide 460 cm. de alto por 880 cm. de ancho. Moitos expertos e historiadores da arte, consideran a A ltima Cea como unha das mellores obras pictricas do mundo.[4]
Leonardo da Vinci naceu en 1452.[5] Aos 17 anos entrou no prestixioso taller do pintor florentino Andrea del Verrocchio, onde estudou xunto a Sandro Botticelli e Perugino.[6] Desenvolveu o estudo das matemticas, a xeometra, a perspectiva e todas as ciencias da observacin do medio natural,[7] as cales considerbanse indispensables na poca. Como educacin complementaria, tamn estudou arquitectura e enxeara.[8] Leonardo foi un humanista renacentista que destacou en mltiples disciplinas.[9] Serviu a persoas tan distintas e influentes como Lourenzo de Medici, ao duque de Sforza, aos soberanos de Mantua e ao rei Francisco I de Francia.[7]
En principio tratbase dun encargo modesto. En Santa Mara, o convento dos dominicos prximo ao palacio, o duque mandara erixir unha igrexa. No refectorio dos irmns, o milans Montorfano pintara unha crucifixin, en cuxa parte inferior Leonardo engadiu como doante a Ludovico, sa esposa e aos seus dous fillos.[10] Leonardo colaborou tamn na execucin dos medallns e outros adornos murais coas armas dos espaois , coma se quixese probar primeiro a destreza da sa man para a gran tarefa que se lle aveciaba.
Leonardo creou A ltima Cea, a sa mellor obra, a mis serena e afastada do mundo temporal, durante eses anos caractersticos polos conflitos blicos, as intrigas, as preocupacins e as calamidades.[2][4][11] Crese que en 1494 o duque de Miln Ludovico Sforza, chamado "o Mouro" encargou a Leonardo a realizacin dun fresco para o refectorio da igrexa dominica de Santa Maria delle Grazie, Miln. Iso explicara as insignias ducais que hai pintadas nas tres vents superiores. Leonardo traballou nesta obra mis rpido e con maior continuidade que nunca durante uns tres anos.[12][13] Dalgn xeito, a sa natureza, que tenda cara ao colosalismo, soubo achar neste cadro unha tarefa que o absorbeu por completo, forzando ao artista a finalizala.
Esta forma de pintar, tan distinta da rapidez e seguridade que esixe a tradicional pintura ao fresco, explican que o pintor optase por unha tcnica distinta e tamn que se demorase durante anos o seu acabado.
Giorgio Vasari en Le Vite tamn describe en detalle como o traballou, como algns das pintara como unha furia, e outros pasara horas s mirndoo, e como paseaba polas ras da cidade buscando unha cara para Xudas, o traidor; respecto diso conta a ancdota de que esta forma de traballar impacientaba ao prior do convento e este foi a queixarse ao duque, quen chamou ao pintor para pedirlle que acelerase o traballo:
As pois, Leonardo observaba coidadosamente os modelos do natural, pero isto non era algo habitual naquela poca. En xeral copibanse os tipos coecidos e xa probados; algns artistas repetan unha e outra vez ao longo da sa vida un tipo que lles sau ben e tivera xito, como, por exemplo, Perugino, o condiscpulo de Leonardo. Este, xamais se repetiu a si mesmo, sempre considerou cada unha das sas obras unha tarefa completamente nova, peculiar e diferente da anterior.[15] Leonardo procurou dotar s sas figuras da maior diversidade posible e do mximo movemento e contraste. No seu libro de pintura aconsella Os movementos das persoas son tan diferentes como os estados de nimo que se suscitan nas sas almas, e cada un deles move en distintos graos s persoas [...].[15][16] Noutra pasaxe refrese ao efecto dos contrastes [...] O feo xunto ao belo, o grande xunto ao pequeno, o ancin xunto ao mozo, o forte xunto ao dbil: hai que alternar e confrontar eses extremos tanto como sexa posible.[15] Esta proximidade e antagonismo das figuras o que d a sa riqueza A ltima Cea: Xudas, o malvado/Xon, o belo e bo; cabezas ancis/cabezas novas; persoas excitadas/persoas tranquilas. Anda o mundo pode apreciar o carcter innovador do cadro por mor das innumerable imitacins e reproducins posteriores, a obra prodcenos un efecto de serenidade e sinxeleza, de concentracin ao redor do ncleo da escena que nela se desenvolve.[15]
d3342ee215