Geografia Fizyczna

[Charise Farag]

Fizycznageografia oglna jest to usystematyzowany zbir ludzkiej wiedzy o powłoce ziemskiej i jej przestrzennym zrżnicowaniu pod względem przyrodniczym. Zjawiska, ktre zachodzą w powłoce ziemskiej pozostają ze sobą w ścisłym związku przyczynowym, przestrzennym, oraz czasowym. Badanie powłoki ziemskiej polega na jej analizie po rozłożeniu na komponenty. Są nimi: litosfera, czyli ziemska powłoka skalna, hydrosfera, czyli powłoka wodna, atmosfera, czyli powłoka gazowa, oraz biosfera, czyli ogł żywych organizmw żyjących na powierzchni Ziemi. Najbardziej zewnętrzna część litosfery, w ktrej odbywa się wymiana materii pomiędzy mineralnymi składnikami a organizmami żywymi nazywa się pedosferą.

Geografia fizyczna z geoinformacją to studia magisterskie przekazujące interdyscyplinarną wiedzę z zakresu interakcji pomiędzy poszczeglnymi składowymi środowiska geograficznego oraz teorii systemw informacji geograficznej.

Studenci poznają podstawy działania narzędzi służących do gromadzenia informacji przestrzennej oraz możliwości zastosowania narzędzi geoinformatycznych w geografii fizycznej. Uczą się też posługiwać się zaawansowanymi metodami statystycznymi w analizie danych oraz metodami analizowania zjawisk przestrzennych.

Minęło ponad pł wieku od fundamentalnego opracowania regionalizacji fizycznogeograficznej autorstwa prof. Jerzego Kondrackiego. Aktualnie trwające prace nad audytami krajobrazowymi wojewdztw, ktre stanowią częściowe wypełnienie założeń Konwencji Krajobrazowej Rady Europy, skłoniły geografw do weryfikacji granic mezoregionw, stanowiących jednostkę odniesienia do identyfikowania krajobrazw.

Zadanie to zostało przeprowadzone w 2016 r. przez zespł Instytutu Ochrony Środowiska. Efektem tych działań jest nowa mapa podziału fizycznogeograficznego Polski, ktra wraz z tekstem objaśniającym została opublikowana w 2018 roku w czasopiśmie Geographia Polonica jako wieloautorski artykuł pt. Physico-geographical mesoregions of Poland: Verification and adjustment of boundaries on the basis of contemporary spatial data.

Jednocześnie, podjęto działania mające na celu opracowanie rozszerzonej i ujednoliconej wersji charakterystyki regionw Polski. Ich efektem jest pięknie ilustrowana Regionalna geografia fizyczna Polski. Prace nad książką trwały trzy lata (2019-2021). W jej przygotowaniu brało udział 50 autorw z 16 ośrodkw akademickich w Polsce. Licząca ponad 600 stron publikacja wraz z cyfrowym i kartograficznym załącznikiem powstała na zlecenie Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska (GDOŚ), a została sfinansowana ze środkw Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, w ramach realizacji zadań Krajowego sekretariatu Konwencji Krajobrazowej, funkcjonującego w strukturach GDOŚ. Na stronie GDOŚ udostępniono także wersję cyfrową monografii.

Przygotowanie monografii Regionalna geografii fizycznej Polski wspierała Komisja Krajobrazu Kulturowego Polskiego Towarzystwa Geograficznego, co znalazło swj wyraz w zamieszczeniu logo Komisji na stronie redakcyjnej. Tym samym PTG podkreśliło swj wkład w przygotowaniu tego znaczącego dzieła.

Rekomendujemy Państwu książkę, ktra będzie przydatna jako podręcznik akademicki dla studentw geografii, gospodarki przestrzennej, ochrony środowiska, biologii, a także innych kierunkw kształcenia oraz dla specjalistw z zakresu planowania przestrzennego, ochrony przyrody i krajobrazu, organizatorw turystyki, autorw przewodnikw i publikacji krajoznawczych, podrżnikw i wszystkich miłośnikw geografii Polski.

Geografia jest nauką, ktra zajmuje się, podobnie jak geologia, geodezja oraz geofizyka, planetą Ziemią. Te cztery dyscypliny wzajemnie się uzupełniają i praktycznie nie mogą się rozwijać bez wzajemnej wymiany własnego dorobku. Ostatnio coraz silniejsze powiązania zaznaczają się rwnież pomiędzy geografią a socjologią. Geografia zajmuje się zarwno zrżnicowaniem przyrodniczym występującym na kuli ziemskiej jak i społecznym i gospodarczym. Najoglniej wspłczesne nauki geograficzne dzielą się na geografie fizyczną oraz geografię społeczno- ekonomiczną.

Pierwszy podział: geografia oglna zajmuje się prawidłowościami w zrżnicowaniu powierzchni Ziemi oraz działalności człowieka; geografia regionalna skupia się na kompleksowej charakterystyce poszczeglnych krain geograficznych, państw i innych jednostek

Drugi podział: geografia fizyczna zajmuje się charakterystyką i przestrzennym zrżnicowaniem poszczeglnych elementw środowiska geograficznego (tj. budowy geologicznej, rzeźby terenu, gleb, stosunkw wodnych, klimatu, szaty roślinnej, szaty zwierzęcej). Geografia ekonomiczna społeczną, gospodarczą i polityczna działalnością człowieka

Kartografia jest dziedziną wiedzy zajmującą się mapami czyli podstawowym narzędziem pracy geografa. Mapa według definicji Jana Flisa ("Słownik szkolny. Terminy geograficzne") jest obrazem, ktry prezentuje na płaszczyźnie powierzchnię Ziemi bądź jej część w określonym zmniejszeniu. Zachowane zostają zasady odwzorowania kartograficznego oraz użyte określone znaki umowne. Mapa posiada klika charakterystycznych cech:

- obszar przedstawiony na mapie uległ procesowi generalizacji; polega on na wyborze i zamieszczeniu na mapie ważniejszych obiektw, a pominięciu mniej istotnych. Generalizacja uzależniona jest od przeznaczenia oraz rodzaju mapy

- osnowa matematyczna- jest niezbędnym elementem każdej mapy. Tworzy ją odwzorowanie, ktre zostało wybrane na samym początku do skonstruowania mapy, a co za tym idzie widoczna gołym okiem siatka kartograficzna. Do osnowy zalicza się rwnież sieć punktw osnowy geodezyjnej, ktre określają wysokości i położenie pewnych charakterystycznych punktw prezentowanego obszaru

- elementy pomocnicze- są to wszystkie te elementy, ktre umożliwiają korzystanie z mapy. Na niektrych mapach ograniczają się one wyłącznie do legendy, natomiast czasem zamieszcza się na przykład wykresy odnoszące się bezpośrednio do obrazu kartograficznego

- dane uzupełniające- pojawiające się jedynie na niektrych mapach. Zalicza się do nich wszystkie te elementy, ktre pomagają w odczytywaniu obrazu kartograficznego (np. diagramy, tabele, przekroje, profile)

wielkoskalowe- są to mapy w skali rwnej lub większej 1: 200 000. Nazywane są rwnież topograficznymi. Prezentują obszar bardzo dokładnie, nadają się do analizy zjawisk zachodzących na niewielkim obszarze. średnioskalowe- inaczej zwane przeglądowo- topograficznymi, są to mapy wykonane w skali od 1: 200 000 do 1: 1000 000 małoskalowe- czyli przeglądowe, ktrych skala jest mniejsza bądź rwna 1: 1000 000. Są to mapy o znacznym stopniu generalizacji, bardzo mało szczegłowe. Służą one do prezentacji zjawisk o znacznym zasięgu

oglnogeograficzne- prezentują ogł zjawisk zachodzących na danym obszarze tematyczne- przedstawiają jedynie pewne wybrane treści kartograficznego zależności od przeznaczenia mapy. Są to między innymi mapy: geologiczne, geomorfologiczne, hydrologiczne, ludnościowe, rolnicze, komunikacyjne, urbanistyczne

Podstawowym zadaniem przy sporządzaniu mapy jest wybr odpowiedniego odwzorowania kartograficznego. Pod pojęciem odwzorowania rozumie się ściśle określony matematyczny sposb przekształcenia powierzchni kuli ziemskiej (ktrą najlepiej oddaje elipsoida obrotowa) na powierzchnię płaską. Istnieje kilka klasyfikacji odwzorowań kartograficznych. Ze względu na powierzchnię, na ktrą dokonuje się rzutu powierzchni elipsoidy rozrżnia się odwzorowania:

Odwzorowania kartograficzne klasyfikuje się ponadto ze względu na rodzaj zniekształceń, ktre uzyskuje się w trakcie przenoszenia powierzchni elipsoidalnej na powierzchnię płaską. Wyrżnia się w związku z tym odwzorowania:

Przy tworzeniu map niezwykle istotne jest zastosowanie graficznych metod prezentacji rżnego rodzaju zjawisk. Metod tych jest wiele kartograficznego zależności od zagadnienia, ktre przedstawione ma zostać na mapie. Wyrżnia się następujące grupy metod:

- sygnaturowa- za pomocą sygnatur prezentuje się na mapie takie obiekty, ktrych rozmiary nie pozwalają przedstawić ich kartograficznego skali mapy (są to obiekty zbyt małe). Istnieją dwie zasadnicze grupy sygnatur: punktowe oraz liniowe. Sygnatury punktowe mogą mieć charakter figur geometrycznych, obrazkw oraz liter. Służą one między innymi do zaznaczania złż surowcw mineralnych, fabryk, lotnisk teatrw itp. Za pomocą sygnatur liniowych przedstawia się natomiast drogi, linię brzegową oraz inne zjawiska, ktre posiadają liniowy charakter

- kropkowa- polega na tym, że każdej kropce nadaje się określoną wartość. Metodę tą wykorzystuje się do prezentacji zjawisk masowych, takich jak choćby rozmieszczenie ludności na danym obszarze.

- izarytmiczna- polega na zastosowaniu szeregu linii; każdej linii przypisana jest konkretna wartość. Każda izolinia łączy punkty o jednakowej wartości. Wyrżnia się następujące rodzaje izolinii:

- powierzchniowa- stosowana jest do przedstawienia, że na dany obszar jest pod jakimś względem jednorodny. Może to być na przykład terytorium jednego państwa, przynależność danego obszaru do jednej strefy klimatycznej, dominację jednej grupy etnicznej

- kartogramu- wykorzystywana jest do przedstawienia zrżnicowanej intensywności jakiegoś zjawiska z odniesieniem przestrzennym. Przykładem posłużyć może kartogram przedstawiający gęstość zaludnienia w poszczeglnych wojewdztwach Polski

- kartodiagramu- podobna do poprzedniej metody, jednak rżni się tym, że wartości prezentowane na mapach mają charakter bezwzględny (bez odniesienia do wielkości powierzchni). Za pomocą kartodiagramu zobrazować można na przykład liczbę ludności poszczeglnych krajw europejskich

3a8082e126