Gelir adâletini Erdoğan hükümetlerinin çeyrek asırda biraz daha bozduğu TUİK tarafından tescillendi
ismet soner عصمة سونر
90'lardaki darbe hükümetlerinin çokça bozduğu gelir adâletini Erdoğan hükümetlerinin biraz daha bozduğu TUİK tarafından tescillendi. Bir önceki takvim yılı olan 2024 yılını ele alan TÜİK'in "gelir ve hayat şartları araştırması" çerçevesinde açıkladığı 2025 gelir dağılımı istatistikleri, ülkedeki gelir dağılımına ilişkin güncel tabloyu ortaya koydu.
Bu araştırma sonuçlarına göre; en yüksek eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert gelirine sahip %20'lik grubun toplam gelirden aldığı pay bir önceki yıla göre 0.1 puan azalarak %48.0 olurken en düşük gelire sahip yüzde 20'lik grubun aldığı pay ise 0.1 puan artarak %6.4 oldu.
Gini katsayısı 0.41 olarak tahmin edildi
Gelir dağılımı eşitsizliği kıstaslarından olan Gini katsayısı, sıfıra yaklaştıkça gelir dağılımında eşitliği, bire yaklaştıkça gelir dağılımında bozulmayı ifade etmektedir.
Turgut Özal hükümetleri zamanında 0.49'a kadar yükselen, 90'lı yıllardaki darbe hükümetlerin 2003'e kadar 0.42'ye düşürdüğü Gini katsayısı, (2023'e göre 0.003 puan azalış ile) 2024 yılı için 0.41 olarak tahmin edildi.
Toplumun en yüksek gelir elde eden %20'sinin elde ettiği payın en düşük gelir elde eden %20'sinin elde ettiği paya oranı şeklinde hesaplanan P80/P20 oranı bir önceki yıla göre 0.2 puan azalarak 7.5, gelirden en fazla pay alan %10'unun elde ettiği gelirin en az pay alan %10'unun elde ettiği gelire oranı şeklinde hesaplanan P90/P10 oranı ise 0.4 puan azalarak 12.9 olarak gerçekleşti.
Ortalama yıllık hanehalkı kullanılabilir geliri 662,414 TL
Türkiye'de yıllık ortalama hanehalkı kullanılabilir geliri bir önceki yıla göre yüzde 76,7 artarak 662,414 TL oldu.
Ortalama yıllık hanehalkı kullanılabilir fert geliri 332,882 TL
Türkiye'de yıllık ortalama eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert geliri, enflasyon etkisi sonucu bir önceki yıla göre %77.3 artarak 187,728 TL'den 332,882 TL'ye yükseldi.
Yıllık ortalama eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert gelirlerinde en yüksek gelir, geçen yıla göre 194,166 TL artarak 418,025 TL ile tek kişilik hanehalklarının oldu. Çekirdek aile bulunmayan birden fazla kişiden oluşan hanehalklarının yıllık ortalama eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert geliri 386,713 TL iken tek çekirdek aileden oluşan hanehalklarında bu değer 338,164 TL oldu. En düşük yıllık ortalama eşdeğer kullanılabilir hanehalkı fert gelirine sahip hanehalkı tipi ise 264,413 TL ile en az bir çekirdek aile ve diğer kişilerden oluşan hanehalkları oldu.
Toplam gelirden en yüksek payı %49.7 ile maaş ve ücret geliri aldı
Toplam gelir içerisinde en yüksek payı, %49.7 ile bir önceki yıla göre 0.9 puan artan maaş ve ücret geliri aldı. İkinci sırayı %18.3 ile önceki yıla göre 2.5 puan azalan müteşebbis geliri alırken üçüncü sırayı %18.2 ile önceki yıla göre 0.4 puanlık artış gösteren sosyal transfer geliri oluşturdu.
Tarım gelirinin müteşebbis geliri içindeki payı %15.6 olurken, emekli ve dul-yetim aylıklarının sosyal transferler içindeki payı ise %89.3 olarak gerçekleşti.
En yüksek iş geliri yükseköğretim mezunlarının
Eğitim durumuna göre yıllık ortalama esas iş gelirleri sırasıyla yükseköğretim mezunlarında 566,839 TL, lise ve dengi okul mezunlarında 376,932 TL, lise altı eğitimlilerde 290,323 TL, bir okul bitirmeyenlerde 183,900 TL olarak hesaplandı. Geçen yıla göre yıllık ortalama esas iş gelirinde en yüksek artış %83.0 ile yükseköğretim, en düşük artış ise %56.7 ile lise ve dengi okul mezunlarında oldu.Yıllık ortalama esas iş gelirinde en yüksek artış %79.0 ile inşaat sektöründe oldu.
En yüksek yıllık ortalama gelirin hizmet sektöründe
Esas iş gelirleri sektörel ayrımda incelendiğinde; en yüksek yıllık
ortalama gelirin 426,045 TL ile hizmet sektöründe, en düşük yıllık
ortalama gelirin ise 237, 461 TL ile tarım sektöründe olduğu görüldü.
Bir önceki yıla göre; yıllık ortalama esas iş gelirinde en yüksek artış %79.0 ile inşaat sektöründe gözlenirken, bunu %75.8 ile
hizmet sektörü izledi. Diğer taraftan sanayi sektöründe %70.1,
tarım sektöründe ise %54.4 artış gözlendi.En yüksek yıllık ortalama
esas iş geliri 1,204,791 TL ile işverenlerin oldu
İşteki
duruma göre yıllık ortalama esas iş gelirleri sırasıyla işverenlerde 1,204,791 TL, ücretli maaşlılarda 379,047 TL, kendi
hesabına çalışanlarda 348,045 TL ve yevmiyelilerde 186,682 TL
olarak hesaplandı. Geçen yıla göre en yüksek artış %80.7 ile
ücretli ve maaşlılarda, en düşük artış ise %49.7 ile işverenlerde
oldu. En düşük gelir TRB2 (Van, Muş, Bitlis, Hakkari) bölgesinde
gerçekleşti
En yüksek fert geliri Ankara'da
Araştırma sonuçlarına göre 2025 yılında, Türkiye'de yıllık ortalama eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert geliri 332,882 TL iken, İBBS 2. Düzey bölgeleri itibarıyla en yüksek olduğu bölge 449,618 TL ile TR51 (Ankara) bölgesi oldu. Bu bölgeyi, 434,929 TL ile TR10 (İstanbul) bölgesi ve 405,896 TL ile TR31 (İzmir) bölgesi izledi. En düşük yıllık ortalama eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert geliri ise 172,552 TL ile TRB2 (Van, Muş, Bitlis, Hakkari) bölgesinde gerçekleşti.
Gelir eşitsizliği en fazla İç Anadolu'da
Son yapılan araştırma sonuçlarına göre P80/P20 oranı Türkiye'de 7.5 iken, bu değerin en düşük olduğu İBBS 2. Düzey bölgesi 4.6 ile TRB1 (Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli) ve TR42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) olurken bu bölgeyi 4.9 ile TR81 (Zonguldak, Karabük, Bartın) ve TRB2 (Van, Muş, Bitlis, Hakkari) bölgeleri izledi.
P80/P20 oranının en yüksek olduğu İBBS 2. Düzey bölgeleri ise 8.5 ile TR71 (Kırıkkale, Aksaray, Niğde, Nevşehir, Kırşehir), 8.3 ile TR61 (Antalya, Isparta, Burdur) ve 8.1 ile TRA2 (Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan) oldu.
%10'luk grupta olanların %68.1'i aynı gelir grubunda kaldı
Eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert gelirine göre sıralı %10'luk gelir grupları itibarıyla fertlerin bir önceki yıla göre yüzdelik geçişleri incelendiğinde; bir önceki yılda ilk %10'luk grupta olan fertlerin 2025 yılında %58.9'unun, son %10'luk grupta olan fertlerin ise %68.1'inin gelir grubu değişmedi. Ayrıca 2024 yılında ilk %10'luk grupta olan fertlerin %19.8'i 2025 yılında bir gelir grubundan fazla yükseldi. Son %10'luk grupta olan fertlerin %11.4'ü ise bir gelir grubundan fazla düştü.Bir önceki yılda işsiz olan fertlerin %38.7'si 2025 yılında çalışmaya başladı.
Gelir
ve hayat şartları araştırması panel veriden elde edilen sonuçlara göre
2024 yılında işsiz olan fertlerin %38.7'si 2025 yılında çalışmaya
başladı. Faaliyet durumu 2024 yılında çalışan olarak belirlenen
fertlerin %90.3'ü 2025 yılında çalışma hayatına devam etti. Bir
önceki yıl işgücüne dahil olmayan fertlerin ise %10.1'i işgücüne
(çalışan+işsiz) katıldı.