OSMANLI SARAY İMAMINA ÖZEL BİR SANDAL TAHSİS EDİLMİŞTİ

[Hasan ÖZÇELİK]

OSMANLI SARAY İMAMINA ÖZEL BİR SANDAL TAHSİS EDİLMİŞTİ

Kamuoyu Diyanet İşleri Başkanı’na tahsis edilen milyonluk makam aracı ile sarsıldı. Çünkü yaygın beklenti din adamlarının mütevazı bir hayat yaşamasıydı. Hâlbuki saray imamlarının lüks hayat şartlarında yaşaması bize Osmanlı’dan gelen bir gelenektir. Sultan II. Mahmud da saray imamına özel bir sandal tahsis etmişti

Ra­ma­zan ayı­nın gir­me­siy­le be­ra­ber imam­lar ve va­iz­ler her ak­şam ev­le­ri­mi­ze mi­sa­fir ol­ma­ya baş­la­dı­lar. An­cak bu se­ne yap­tık­la­rı din soh­bet­le­rin­den çok, TV prog­ram­la­rın­dan al­dık­la­rı üc­ret­ler vs. ko­nu­şu­lu­yor. Bu yüz­den Prof. Ke­mal Bey­dil­li­’nin “Os­man­lı Dö­ne­min­de İmam­lar ve Bir İma­mın Gün­lü­ğü­” ça­lış­ma­sın­dan da ya­rar­la­na­rak Os­man­lı dev­le­tin­de imam­la­rın du­rum­la­rı­nı yaz­dık.  

OS­MAN­LI­’DA İMAM OL­MAK 

Os­man­lı dö­ne­min­de imam­lar ka­dı­la­rın do­ğal yar­dım­cı­la­rıy­dı. Top­lum için­de çok ağır so­rum­lu­luk­la­rı var­dı. Sa­de­ce imam­lık yap­mı­yor­lar­dı. Ken­di­le­rin­den ma­hal­le­de­ki­le­ri bil­me­le­ri bek­le­nir­di. Ka­dı ve kol­luk kuv­vet­le­ri­ne, ma­hal­le­nin dü­ze­ni, em­ni­yet ve asa­yi­şi­nin sağ­lan­ma­sı, iç­ki içi­len yer­le­rin tes­pi­ti, fu­huş ya­pan ka­dın­la­rın ma­hal­le­den sü­rül­me­si ve ma­hal­le sa­kin­le­ri­nin İs­la­m’­a uy­gun bir ya­şam sür­me­le­ri­nin iz­len­me­si gi­bi ko­nu­lar­da yar­dım­cı olur­du. Ay­rı­ca di­ni va­zi­fe­le­ri­ni ye­ri­ne ge­tir­me­yen ve kı­lık kı­ya­fet­le­ri İs­lam ile bağ­daş­ma­yan ka­dın­la­rın uya­rıl­ma­sı imam­la­rın gö­re­viy­di.   

İMAM­LA­RIN EĞİ­TİM DÜ­ZE­Yİ 

Prof. Dr. Ke­mal Bey­dil­li Os­man­lı dö­ne­mi imam­la­rı­nın düz­gün bir öğ­re­nim gör­me­dik­le­ri iz­le­ni­mi­ni edin­di­ği­ni be­lirt­mek­te­dir. Çün­kü imam­la­rın bil­gi dü­zey­le­ri­nin dü­şük­lü­ğü ve va­az­la­rı­nın ka­li­te­siz­li­ği sık sık şi­kâ­yet ko­nu­su ol­mak­tay­dı. Sul­ta­na ula­şan şi­kâ­yet mek­tup­la­rın­da ba­zı imam­la­rın okur­ya­zar ol­ma­dık­la­rı ve te­mel di­ni bil­gi­ler dı­şın­da ye­ter­siz ol­duk­la­rı söy­le­ni­yor­du. Hat­ta II­I. Se­lim, sa­ra­yın­da­ki hu­zur ders­le­ri es­na­sın­da ho­ca­la­rın bir­bir­le­ri­ni ca­hil­lik­le suç­la­dı­ğı­na, kav­ga­ya va­ran tar­tış­ma­la­ra gir­dik­le­ri­ne, bir­bir­le­ri­ne ki­tap fır­lat­tık­la­rı­na şa­hit ol­muş­tu.  

ASKERİ İMAMLAR

Os­man­lı or­du­sun­da as­ker­le­re na­maz kıl­dır­mak ve di­ni eği­tim ver­mek için as­ke­ri imam­lar ta­yin edi­li­yor­du. Sul­tan II­I. Se­lim ye­ni kur­du­ğu Ni­zam-ı Ce­did or­du­su­na dol­gun ma­aş­la çok sa­yı­da as­ke­ri imam ta­yin et­miş­ti. Bu yol­la hem din adam­la­rı­nı ya­nı­na çek­miş olu­yor hem de ye­ni ku­ru­lan as­ke­ri bir­lik­le­re kar­şı ye­ni­çe­ri­le­rin ör­güt­le­me­ye ça­lış­tı­ğı hal­kı ya­nı­na çek­me­yi amaç­lı­yor­du.  

ORDU-İMAM EL ELE 

II. Mah­mud, Ye­ni­çe­ri Oca­ğı­’nı kal­dır­ma­yı ka­fa­sı­na koy­du­ğun­da din adam­la­rı­nı ken­di ta­ra­fı­na çek­mek için yük­sek ma­aş­lar­la boş kad­ro­la­ra çok sa­yı­da imam ta­yin et­ti. On­lar da ga­za­ya gi­der gi­bi tek­bir­ler ge­ti­re­rek pa­di­şa­ha yar­dım­cı ol­mak üze­re hal­kı ve med­re­se öğ­ren­ci­le­ri­ni de ar­ka­la­rı­na ala­rak At Mey­da­nı­’na koş­muş­lar­dı. Ya­ni Va­k’­a–­ı Hay­ri­ye de­ni­len Ye­ni­çe­ri Oca­ğı­’nın kal­dı­rıl­ma­sın­da din adam­la­rı­nın des­te­ği önem­liy­di. Giz­le­nen ye­ni­çe­ri­le­rin ya­ka­lan­ma­sı için çı­ka­rı­lan ilan­lar da hal­ka imam­lar va­sı­ta­sıy­la du­yu­rul­muş­tu.  

ALAY İMAMI OLDULAR

Sul­tan Mah­mud hiz­met­le­ri­ne kar­şı­lık ye­ni ku­ru­lan or­du­nun her müf­re­ze­si­ne bir imam ta­yin et­ti. An­cak son­ra­ki yıl­lar­da “i­mam­lar lü­zu­mun­dan zi­ya­de ve hem de ek­se­ri­si ce­he­le­den ve eh­lü er­bab de­yül­dü­r” şek­lin­de­ki şi­kâ­yet­ler art­tı. İlk za­man­lar­da Sul­tan II. Mah­mud bu şi­kâ­yet­le­ri ka­bul et­me­di. Fa­kat sal­ta­na­tın son yıl­la­rın­da şi­kâ­yet­ler do­ru­ğa ulaş­tı. Za­ten imam­la­rın or­du­da güç­len­me­si de ra­hat­sız­lık ver­me­ye baş­la­yın­ca alay imam­la­rı­nın sa­yı­sı azal­tıl­dı. Baş­lan­gıç­ta 150 ki­şi­ye bir imam ta­yin edi­lir­ken 1838 yı­lın­da 1000 ki­şi­ye 1 imam ile ye­ti­nil­di. İmam­la­rın ba­şı­na da bir alay ima­mı atan­dı.  

CA­Mİ VE MES­CİT­LER BOM­BOŞ­TU

Ün­lü dev­let ada­mı ve ta­rih­çi Cev­det Pa­şa ken­di za­ma­nın­da imam­la­rın eği­tim dü­zey­le­ri­nin ye­ter­siz ol­du­ğu­nu be­lirt­miş­ti. Bu du­ru­mun hal­kı ca­mi­den so­ğut­tu­ğu­na da­ir id­di­alar ka­yıt­la­ra geç­miş­tir. II­I. Se­lim dö­ne­mi­ne ait bir bel­ge­de “farz olan beş va­kit na­ma­zın ne­re­dey­se ta­ma­men terk edil­di­ği, na­maz sa­at­le­rin­de ca­mi ve mes­cit­ler­de ce­ma­at ol­ma­dı­ğı, din adam­la­rı­nın hal­ka doğ­ru di­ni bil­gi­ler ve şe­ri­atın emir­le­ri­ni an­lat­mak­tan aciz ol­duk­la­rı­” kay­de­dil­mek­te­dir.  

BEY­NA­MAZ HO­CA­LA­RI Şİ­K­YET 

Os­man­lı ar­şiv bel­ge­le­ri ara­sın­da imam­lar hak­kın­da şi­kâ­yet­le­re da­ir il­ginç ka­yıt­la­ra rast­lan­mak­ta­dır. Ör­ne­ğin Ma­ni­sa­’da Yar­ha­san­lar Ma­hal­le­si imam­la­rın­dan Ah­met Efen­di bi-na­maz ya­ni bu­gün­kü de­yiş­le bey­na­maz ol­du­ğu ge­rek­çe­siy­le ka­dı­ya şi­ka­yet edil­miş an­cak baş­ka şa­hit­ler ken­di­si­ni ak­la­mış­tır. İs­tan­bu­l’­da­ki Ör­dek Kas­sab Ma­hal­le­si ima­mı El­hac Ha­lil ise ce­ma­ati ta­ra­fın­dan uy­gun­suz dav­ra­nış­la­rı ve kü­für­baz ol­du­ğu id­di­asıy­la şi­kâ­yet edil­miş, so­ruş­tur­ma so­nu­cu gö­rev­den alın­mış­tır.  

VAAZI ÇOCUK OYUNUNA ÇEVİREN İMAM

Os­man­lı top­lu­mun­da imam­lar sık sık sa­ra­ya şi­kâ­yet edil­miş­tir. Bu şi­kâ­yet­ler­den ba­zı­la­rı va­iz­ler hak­kın­da­dır. Me­se­la Şeh­za­de Ca­mi­i vai­zi Ham­za Efen­di, Ra­ma­zan­la­r’­da Aya­sof­ya Ca­mi­i’n­de va­az ve­rir­ken hi­ta­bet cid­di­ye­ti­ne uy­gun­suz dav­ra­nış­lar ser­gi­le­di­ği için şi­kâ­yet edil­miş­tir. Ce­ma­at ken­di­si­nin va­az es­na­sın­da el-kol ha­re­ket­le­ri ve tak­lit­ler­le tas­vir-i me­se­le et­ti­ği­ni, ce­ma­ati gül­dür­dü­ğü­nü ve vaa­zı ade­ta ço­cuk oyu­nu­na çe­vir­di­ği­ni id­di­a et­miş­tir. So­ruş­tur­ma so­nu­cu va­iz imam gö­rev­den alı­na­rak Ada­na­’ya sür­gü­ne gön­de­ril­miş­tir.  

SANDAL TAHSiSLi SARAY iMAMLARI  

Sa­ray imam­la­rı Os­man­lı Sul­tan­la­rı ta­ra­fın­dan dai­ma kay­rıl­mış ve özel mu­ame­le gör­müş­tür. Sul­ta­na imam­lık ya­pan imam-ı ev­vel di­ğer imam­lar­dan çok da­ha iyi ma­aş alı­yor­du. II. Mah­mud za­ma­nın­da sa­ra­yın baş ima­mı­na ma­kam ula­şım ara­cı ola­rak özel bir san­dal tah­sis edi­li­yor­du. Sa­ray­da gö­rev­li ikin­ci imam­la­ra ise her üç yıl­da bir ka­yık tah­sis edil­mek­tey­di.  

YOLSUZLUK YAPAN İMAM SÜRGÜNE  

Al­man­ya­’da bir ima­mın mü­ker­rer oy kul­lan­ma­ya ça­lış­ma­sı son ge­nel se­çim­ler­de her­ke­si şo­ke et­miş­ti. Bu tür imam­lar Os­man­lı top­lu­mun­da da var­dı. Ör­nek bir ar­şiv kay­dı şu­dur: Lof­ça Ka­sa­ba­sı­’na bağ­lı Pel­sinç kö­yün­de 4-5 se­ne­dir imam­lık ya­pan Meh­med ile muh­tar Hı­zır, as­ke­re gi­de­cek­le­rin ku­ra ile tes­pi­tin­de as­ker aday­la­rı­nı giz­le­mek, ha­yat­ta olan­la­rı öl­müş gi­bi gös­ter­mek gi­bi suç­la­rı iş­le­me­le­rin­den, ya­pı­lan so­ruş­tur­ma­da 160 ka­dar nü­fu­su giz­le­miş ol­duk­la­rı mey­da­na çık­tı­ğın­dan 3 se­ne için sür­gün ce­za­sı ile ce­za­lan­dı­rıl­mış­tır.  

OKUMA YAZMA BİLMEYEN SARAY İMAMI

II. Mahmud bir gün kendisine cepheden gönderilen ve müjdeli haber getiren bir mektubu herkes duyacak şekilde okuması için baş imamı Zeynel Abidin’e uzatır. Mektubun baş taraflarını okumaya girişen imam gerisini çıkaramayınca padişah elinden alıp kendisi okur. 

NAMAZLAR CEMAATLE KILINACAK

Osmanlı’da dönem dönem cemaatle namaz kılmak bir tercih değil, zorunluluk olmuştur. Özellikle Sultan III. Selim’in beş vakit namazın cemaat ile kılınmasını halka ve bütün memurlarına emreden fermanlar yayınladığı bilinmektedir.

Prof. Dr. Kemal ÇİÇEK

• Tamamı: http://www.Altayli.Net/osmanli-saray-imamina-ozel-bir-sandal-tahsis-edilmisti.html
•  TÜRKÇÜLERİN KAVŞIT YERİ: http://www.Altayli.Net