Bài giới thiệu sách " Tuệ Sỹ Đạo Sư, Thơ và Phương Trời Mộng " của Nguyên Siêu
NhacSiNgheo
San Diego ngày 17 tháng 9 năm 2006.
Kính thưa Ông Chủ tịch HHNVSD,
Kính thưa ông Thụ ủy Đại Biểu Đoàn HHNVSD,
Kính thưa quý vị quan khách,
Kính thưa tác giả Nguyên Siêu,
Kính thưa quý vị,
Tôi rất cám ơn Ban tổ chức đã mời tôi lên đây để
nói đôi lời giới thiệu sách Tuệ Sỹ Đạo Sư, Thơ và
Phương Trời Mộng của tác giả tác giả Nguyên Siêu.
Đây là hai tập sách lạ, có thể xếp vào loại Tuyển
tập tác phẩm của Tuệ Sỹ, nhưng với một phương pháp
trình bày mới của tác giả Nguyên Siêu. Tôi sẽ đề
cập rất ít về giá trị thơ, văn hay tư tưởng của Tuệ
Sỹ. Giá trị đó dành cho quý vị thẩm định sau buổi
hôm nay, nếu khi ra về quý vị có trong tay 2 tập sách Tuệ
Sỹ Đạo Sư, Thơ và Phương Trời Mộng với rất nhiều
thơ, văn của Tuệ Sỹ. Tuệ Sỹ là một học giả hiếm
có trong thế hệ chúng tôi, thế hệ 60-70 tuổi. Tuệ Sỹ
cũng là thi sĩ, một nhà tranh đấu với bản án tử hình
của chế độ cộng sản năm 1984, nhưng quan trọng hơn cả
Tuệ Sỹ là một thiền sư, một thiền sư nhập thế yêu
nước, yêu dân tộc và hết sức tài bồi cho thế hệ
trẻ.
Lúc mới nhận lời giới thiệu 2 tập sách Tuệ Sỹ Đạo
Sư, Thơ và Phương Trời Mộng, hơn 600 trang, tôi vẫn yên
tâm vì nghĩ rằng đây là hai tuyển tập, tôi không có
bổn phận nói về Tuệ Sỹ! Tôi đã biết nói về một
người đăïc biệt đa diện, đa năng như Tuệ Sỹ rất
khó, rất mất công phu và không dám nhận! Thẩm định
giá trịsách loại tuyển tập thì tương đối dễ, thông
thường chỉ cần đọc kỹ bài tác giả giới thiệu các
tác phẩm chọn đăng là xong! Đọc 844 trang Nguyễn Trãi
toàn tập, hiểu Nguyễn Trãi thì khó, nhưng giới thiệu
sách này chỉ cần đọc 23 trang đầu sách. Đọc hơn 4000
trang Phan bội Châu toàn tập, hiểu được văn chương của
Phan Sào Nam mới khó, còn muốn giới thiệu thì quá dễ,
chỉ cần đọc kỹ 37 trang đầu của soạn giả! Đọc
xong hơn 600 trang Tuệ Sỹ Đạo Sư, Thơ và Phương Trời
Mộng tôi mới thấy việc không dễ như vậy vì, như tôi
đã nói, đây quả thật là 2 tuyển tập lạ, với cách
trình bày rất mới của tác giả Nguyên Siêu.
Tôi không muốn nói nhiều về hình thức trang nhã của hai
tuyển tập này. Nói cho cùng hình thức chẳng có nghĩa gì
so với giá trị nội dung!
Chỉ có vài điều đáng chú ý:
Chữ Đạo Sư có lẽ khá xa lạ với phần đông chúng ta,
nhưng rất hợp với tác giả tác giả Nguyên Siêu, học
trò của Tuệ Sỹ. Tuệ Sỹ cũng đã viết cuốn Tô Đông
Pha - Những Phương Trời Viễn Mộng. Mấy chữ Phương
Trời Mộng trong sách của tác giả Nguyên Siêu cũng phần
nào cho chúng ta thấy lòng thông cảm của trò tác giả
Nguyên Siêu với thầy Tuệ Sỹ! Với cả hai tác giả, và
biết đâu với nhiều người có mặt hôm nay, cuộc sống
vẫn phảng phất những phương trời mộng! Những phương
trời mộng, rất đáng mong nhớ, rất đáng trân quý và
rất thực, không mang tính cách của ảo mộng, nhất là
đối với người xuất gia như hai thầy trò tác giả
Nguyên Siêu-Tuệ Sỹ! Ngay cả chúng ta, ai chẳng có lúc
thả hồn vào phương trời mộng, tìm kiếm một vẻ yêu
kiều của cuộc sống trong mộng như người thiếu nữ đi
tìm nấm linh chi trong rừng hoang bát ngát trong một bài thơ
mà tôi vừa được đọc, như Elizabeth Taylor đi tìm Cây
Nhân Sinh trong phim L'arbre de vie (Raintree County). Tìm được
hay không lại là chuyện khác!
Bìa tập I với cảnh hoàng hôn, tập II với bóng trăng âm
u, rất THƠ và rất MỘNG. Trên hai bìa đều có chữ tác
giả Nguyên Siêu, đơn giản, không đề là Thích Nguyên
Siêu, hay Thương tọa Thích Nguyên Siêu, một phần nào xác
nhận hai sách này không phải là sách Phật học. Tôi cũng
không thấy tiểu sử tác giả, những lời khen tặng như
tôi đã từng thấy trong sách hiện nay, có sách đăng lời
khen tặng còn dầy hơn chính bản! Có lẽ tác giả Nguyên
Siêu không muốn lấy tư cách của một thiền sư, một nhà
lãnh đạo tinh thần tại San Diego để viết sách. Tác
giả viết vì một thôi thúc nội tâm muốn báo ơn một
bậc thầy lỗi lạc và muốn ghi lại tư liệu của thầy,
một nhân chứng của một chặng đường lịch sử «chưa
bao giờ dân tộc cũng như đạo pháp bị vây khổn, áp
bức đêán phải thất tán tha hương» như tác giả tâm
sự. Và sự áp bức của chính quyền hiện tại không
phải chỉ dành cho Phật giáo. Quý vị sẽ tìm thấy bản
án tử hình dành cho Tuệ Sỹ, các bản án tù vô định cho
các cha, các mục sư.
Với tâm sự đó, tôi thấy tác giả Nguyên Siêu rất dụng
công trong việc sắp xếp các tác phẩm của Tuệ Sỹ. Tôi
rất thông cảm nỗi khổ tâm đó. Gom góp các bài viết
của Tuệ Sỹ, một thiền sư nổi danh, viết một bài
giớiù thiệu tâng bốc chung chung, có lẽ nhiều người
làm được. Giới thiệu của trò về thầy thì phải
thân cận và hiểu thầy mới làm được, và rất khó làm
như tác giả đã viết: «Nói về một người, hay đúng
hơn, viết về một ngươì đã khó, mà viết về một nhân
vật đặc thù lại càng khó hơn. Viết về một người
Thầy của mình, những tưởng là dễ, ngờ đâu lại khó
hơn gấp bội.» tác giả Nguyên Siêu đã sống với thầy
mình trong những giây phút bi thảm nhất trong thập niên 70,
vì vậy tác giả Nguyên Siêu có thể giới thiệu Tuệ Sỹ,
trình bày văn chương tư tưởng của Tuệ Sỹ và chúng ta
có thể tin những điều viết trong sách Tuệ Sỹ Đạo Sư,
Thơ và Phương Trời Mộng của tác giả Nguyên Siêu.
Dụng công của tác giả Nguyên Siêu đã làm cho chúng ta
thưởng thức thơ văn của Tuệ Sỹ một cách sống động,
không khô khan như đọc một cuốn trích diễm hay tuyển
tập khác. Trước mỗi phần, tác giả đã viết một
đoạn văn chương, không chỉ hẳn về các tư liệu văn
chương của Tuệ Sỹ, nhưng cho chúng ta một cái nhìn thân
cận của một người gần và hiểu Tuêï Sỹ, giúp chúng
ta thưởng thức văn tài cùng những lý do ẩn hiện trong
văn chương đăng ở những trang sau. Những đoạn này
không hẳn là đoạn văn giới thiệu, không hẳn là đoạn
văn phê bình phân tích Tuệ Sỹ. Đây là những đoạn văn
chân thành, cảm động của một người viết cho một
người, và cho chúng ta. Cũng nhờ cách xếp đăït đó
cuốn sách hoàn toàn không khô khan và phần văn chương
của tác giả Nguyên Siêu đóng góp không nhỏ cho giá trị
của cuốn sách về Tuệ Sỹ. Tôi xin lấy một thí dụ:
Trong phần MỘT tập I, tác giả Nguyên Siêu viết về Tuệ
Sỹ trong phần tôi tạm gọi là phần dẫn nhập: «Đó là
chứng nhân của một thời. Con người gầy guộc của
tuổi trẻ Việt Nam với một nỗi cô đơn kinh hoàng, một
vùng trời trống vắng như tâm tư bị xô dạt xuống vực
thẳm, chợt vươn vai vùng dậy để đứùng lên, để tập
đi, tập nói, tập nhìn đời qua lương tâm sùng phụng, qua
lương tri tinh khiết, trong ngần». Từ những dòng chữ
đó của tác giả, ta hiểu Tuệ Sỹ trong hai bài trong phần
MỘT: Đạo Phật với Thanh Niên và truyện ngắn Piano Sonata
14, nói về một tình cảm «tinh khiết, trong ngần» của
một chú điệu và một thiếu nữ đánh đàn trong đêm
trăng. Trước khi dẫn nhập chúng ta vào thế giới văn
chương của Tuệ Sỹ khởi đầu là truyện Gốc Tùng trong
phần HAI, tác giả Nguyên Siêu đã cho chúng ta một đoạn
văn của chính ông: «Bây giờ, trăng mồng 8 hãy còn non, e
lệ sau áng mây đầu đỉnh núi. Gió nhè nhẹ, sóng êm
đềm. Cái hùng vĩ của núi rừng, như cái bao la của biển
cả đã đưa người đi vào đại dương, đưa người đi
vào rừng xanh. Trời xanh, cây lá xanh, và giấc mơ xanh
của người về từ miền núi cao, sương trắng…» Từ
những dòng chữ cao khiết đó ta thấy thấp thoáng sự ý
hiệp tâm đầu giữa tác giả và thầy. Tôi tin như vậy.
Khi tôi đọc Gốc Tùng lần đầu, tôi cảm thấy hơi khó
hiểu, sau khi đọc lại phần dẫn nhập, tôi thấy hiểu
khá hơn!
Từ phần này, có lẽ sự khổ đau của Tuệ Sỹ dưới
sự kìm kẹp của chế độ Cộng sản, với bản án tử
hình năm 1984 đã làm cho tác giả Nguyên Siêu không bao giờ
quên Thầy ông là một người TÙ, dù trong hay ngoài nhà
tù. Chữ «người tù» được dùng đồng nghĩa với chữ
«thầy tôi». Phần BA dẫn ta đến gặp Tuệ Sỹ như
Tuệ Trung Thượng Sĩ bỏ cà sa khoác chiến bào chống quân
Mông cổ. Tác giả Nguyên Siêu chỉ viết dẫn nhập bằng
nét chấm phá về dãy Trường sơn: «Gió thổi mạnh.
Rừng cây rạp mình trong gió. Trường sơn nổi giận.
Giông bão tơi bời. Trường sơn đó, một thời nào lừng
lẫy, oai linh. Trường sơn đó bây giờ, cúi đầu tủi
nhục. Người tù khơi lại ánh lửa sắp tàn, mong Trường
sơn ngày mai rực sáng.» Sau đó tác giả đăng bài «Một
khía cạnh của vấn đề nhân quyền tại Việt Nam: Tham
nhũng Một quốc nạn». Trong bài này, Người Tù đã có
nhận xét rất chua xót: «Tại Việt Nam ngày nay, những
người có thể nói thì ngọn bút đã bẻ cong; những
người muốn nói thì ngòi bút đã bị bẻ gẫy. Nhưng tôi
rõ một điều, và điều đó dã được ghi chép trong lịch
sử: Trí thức chân chính của Việt Nam không bao giờ
khiếp nhược. (Tuệ Sỹ)». Phần BỐN, tiếp phần BA, tác
giả Nguyên Siêu nói: «Người Tù đã quyết mở ra một
sinh lộ cho dân tộc trong tử lộ của bản thân.» Rồi
tác giả đăng Kháng Thư gửi Viện Kiểm Soát Nhân dân
Tối cao và Giác thư gửi Nông Đức Mạnh và Phan văn
Khải, trong đó hào khí bừng bừng qua từng dòng chữ đanh
thép và bi hùng của Tuệ Sỹ: «Tôi muốn tự mình dẫn
thân đến trước cổng bạo lực chuyên chính để cáo tri
cùng quốc dân đồng bào, bày tỏ sự hèn kém, bất lực
của mình trước vô vàn thống khổ mà đồng bào phải âm
thầm chịu đựng»
Bản chất của Tuệ Sỹ là một thiền giả, một thi sĩ,
một nhạc sĩ, tác giả Nguyên Siêu muốn dẫn ta đến gặp
một thiền sư Tuệ Sỹ, một nhà Phật học uyên bác trong
phần NĂM. Tác giả dùng một bài thơ của Tuệ Sỹ thay
phần dẫn nhập «Hành trang là lãng du cát bụi đá mòn /
là nỗi lạnh sương khuya / là chiêm bao gió lốc / là
đỉnh đá tóc huyền sương mai / là hương tóc cũ là mộng
kiêu hùng.»… Tiếp theo là truyện Sư Thiện Chiếu, Tánh
Không Luận, và bài Tư tưởng Phật Giáo đối diện với
hư vô của Tuệ Sỹ. Sau đó, tác giả Nguyên Siêu vẫn
không trực tiếp giới thiệu Tuệ Sỹ, tác giả cho chúng
ta thấy hình ảnh của Tuệ Sỹ qua ba nhân vật khác nhau:
triết gia Phạm Công Thiện, một người cộng sản phản
tỉnh Nguyễn Minh Cần và thi sĩ Bùi Giáng. Trong phần SÁU,
tác giả Nguyên Siêu giới thiệu cho ta Đạo Sư Tuệ Sỹ.
Thầy trò tác giả Nguyên Siêu-Tuệ Sỹ đã sống gần nhau,
thông cảm nhau, cùng nhau vui buồn. Từ những dòng thân
mật ta thấy một vị thầy nghiêm trang nhưng hoà ái.
Tiếp theo là bài giới thiệu chính thức của tác giả
Nguyên Siêu: «Tuệ Sỹ, Thơ và Con Đường Trung Đạo»,
trong đó tôi đọc đuợc một câu trích dẫn Tuệ Sỹ rất
đẹp, rất thơ khi nói về Tánh Không : « Khi con bướm mùa
hè dừng lại trên đoá hoa, khép lại đôi cánh và đong
đưa theo cơn gió của cỏ nội hoa ngàn», câu nói này của
Tuệ Sỹ cùng diễn ý chỉ Thiền «khi đói thì ăn, khi
khát thì uống», nhưng thật diễm lệ đi thẳng vào lòng
người! Phần nói về Tuệ Sỹ coi như đầy đủ với 2
bài bổ túc cho bức họa con người Tuệ Sỹ của Phan Tấn
Hải và Lê Mộng Nguyên. Phần cuối của tập I là tuyển
tập THƠ của Tuệ Sỹ: Phương trời Viễn Mộng, Giấc Mơ
Trường Sơn, Tĩnh Tọa và Tĩnh Thất. Thơ Tuệ Sỹ có hay
như Bùi Giáng nói không? Xin để quý vị đọc và tự
thưởng thức, tôi không có ý kiến sợ làm mất nhã hứng
của quý vị!
Tuệ Sỹ Đạo Sư, Thơ và Phương Trời Mộng Tập II cũng
được viết như tập I, quảng diễn với chi tiết con
người Tuệ Sỹ trình bày trong Tập I: một thiền sư nhập
thế, yêu nước, không sợ bạo quyền, một thi sĩ, một
học giả và một bậc thầy đáng kính. Tập II có nhiều
tư liệu và có nhiều bài của nhiều tác giả viết về
Tuệ Sỹ như Phạm Công Thiện, Nam Dao, Thích Phước An,
Hoàng Quốc Bảo và Huỳnh Kim Quang. Trong thơ Tuệ Sỹ
đăng trong tập II, 18 bài Ngục Trung Mị Ngữ rất đăïc
biệt. Những tư liệu cũng cho biết thêm khá nhiều chi
tiết về việc đấu tranh chống bạo quyền của Tuệ Sỹ.
Vì vậy Tập II có nhiều giá trị tư liệu của một
tuyển tập, nhưng có nhiều chỗ trích dẫn trùng hợp trong
các bài viết về Tuệ Sỹ của các tác giả khác nhau.
Để kết luận, đọc Tuệ Sỹ Đạo Sư, Thơ và Phương
Trời Mộng, không những quý vị biết được Tuệ Sỹ,
một «hòn ngọc quý» như học giả Đào Duy Anh đã gọi
Tuệ Sỹ, quý vị cũng như tôi rất ngạc nhiên được
thưởng thức tài văn chương của tác giả Nguyên Siêu
trong các bài dẫn nhập. Công trình biên soạn các tác
phẩm của Tuệ Sỹ vì vậy cũng được giá trị thêm.
Với cách làm việc như vậy, với tài văn chương như
vậy, tác giả Nguyên Siêu đáng gọi là tác giả, thay vì
là soạn giả cho 2 tập Tuệ Sỹ Đạo Sư, Thơ và Phương
Trời Mộng.
Trân trọng kính chào quý vị.
Duyên Hà Lê Phục Thủy
Địa chỉ liên lạc :
Thượng Tọa Thích Nguyên Siêu
Chùa Phật Đà
4333 30 th Street, San Diego, CA 92104
Phone: (619) 283 7655