""L�tfen sonuna kadar okuyun neler ��rendiklerinize hayret
edeceksiniz"""
Gaziosmanpasa Hacimasli k�y�
domuz �iftligi'nin sulari ve kati atiklari 300 metre mesafedeki Sazlidere
Baraji'na akiyor. Baraj on milyon kisinin su ihtiyacini karsiliyor.
�iftlikte 5 bin domuz var.
T�rkiye'deki domuz �iftliklerinde yillik 3 milyon kg. civarinda et
�retiliyor. Bu rakam neredeyse kirmizi et �retiminin yarisi. �retilen
domuzlar otellere, yemek fabrikalarina ve marketlere 'kiyma' seklinde
satiliyor. Domuz etini Salam, sosis olarak da piyasa ya s�rmek en �ok
kullanilan y�ntem.
Peki neden domuz?
'Dinen yasak olmasina, T�rk yemek k�lt�r�ne aykiri bulunmasina ragmen
neden domuz cazip bir konu?'
��nk� domuz yetistiriciligi kârli bir is. Domuz �retken bir hayvan.
Cinslerine ve yasina g�re yilda bir, iki, bazen de �� kez ve her batinda
15-20'ye kadar varan yavru d�nyaya getirebiliyor. Bir domuz yilda iki kez
dogum yapsa, her batindan 10 yavru yasasa, 20 sene yasayan bir domuzun
400 yavrusu oluyor. Ve dahasi yeni dogmus bir domuz 4-5 ayda 100 kiloya
kadar �ikabiliyor.
Normal Sartlarda evcil bir domuzun y�zde 30'u yag olarak ayrilabilmekte
iken bu rakam bazen y�zde 50'yi bulabiliyor. Yani 150 kg'lik bir domuzdan
75 kiloluk yag elde edilebiliyor. Bu da dana yada koyuna g�re tercih
edilmesinde �nemli bir etken.
Beslenmesi kolay, cam disinda -le� dahil- her �eyi hatta kendi pisli�ini
bile yiyebiliyor.
Her domuz da ortalama 80-100 kiloya ulastigi zaman kesiliyor. Kaba bir
hesapla sadece bu �iftlikten yilda yaklasik 1 milyon kg. et �ikiyor.
Bu etlerin hangi kanalla, nerelere satildigi me�hul. Diger �iftlikler de
g�z �n�ne alindiginda T�rkiye'de yaklasik 3 milyon kg domuz etinin
piyasaya degisik yollarla s�r�ld�g� ortaya �ikiyor.
T�rkiye'deki toplam kirmizi et t�ketiminin de 6 milyon kg. oldugu g�z
�n�ne alinirsa tablonun vahameti daha da netlesiyor. Kilosu 1 ile 3.5
milyon lira arasinda satilan bu domuz etlerinin agirlikli olarak kiyma,
sucuk, salam ve sosis olarak satildigi dile getiriliyor. �iftlik
�alisanlarindan Ismail T�rk'�n verdigi bilgiye g�re kesilen etler toplu
olarak b�y�k otellere, yemek fabrikalarina kiyma ve sosis gibi �r�nler
olarak satiliyor.
Bu ve benzeri �iftliklerden resmi olarak bes firma domuz satin aliyor:
�erkezo, Polonez, Nuta, Namet ve S�tte ...
1. �erkezo aldigi �r�nleri Salam Sosis olarak piyasaya s�rerken ayni
zamanda Tesvikiye'deki Sark�terisinden de nihai t�keticiye ulasiyor. (ki
bu firmanin bir de TADET adi altinda otellere �r�n sattigi bir markasi
daha bulunuyor... ) Ayni zamanda butik magazalarda ve ulusal zincir
magazalarda satilan BONUS markali �r�nlerin �re ticisi de �ERKEZO...
2- Ayazaga'daki �erkezo'nun hemen yaninda �retim yapan
S�TTE firmasi da salam, sosis ve jambonlarini markasiyla satiyor. Ancak
bilinen bu firmalar �r�nleri �esitli zamanlarda far kli isimlerde piyasaya
s�r�yor. Daha �nce S�tte olarak piyasaya s�r�len domuz mamulleri son
d�nemde PIGGY adiyla satiliyor. �stelik �nl� Amerikan fast food
zincirlerinden Little Caesar's Pizza tam 10 yili askin s� reden beri et
mamullerini S�TTE firmasindan temin edip bizlere bir g� zel yediriyor.
3-
POLONEZ 5 yil �ncesine kadar resmi olarak domuz �r�nleri imal
edip MIGROS'larda a�ik a�ik �r�nlerini satarken, son yillarda %100 dana
etinden �r�nler imal ettigini iddia ediyor.
'Peki ya bunlari g�z g�re g�re magazalarinda sattiran satin alma m�d�rleri
aldiklari r�svetin yani sira bu milletin vebalini aldiklarini da
biliyorlar mi sizce?'
POLONEZ'in ciddi anlamda
piyasaya yayilmasindaki en b�y�k fakt�r MIGROS' tur . O d�nem Migros'un et mamulleri satin almasinda olan (Su an
oyuncak reyonunda satin almacilik yapan) Coskun bey'in b�y�k paralar
karsiliginda POLONEZ'le isbirligi i�erisinde oldugunu ve bizzat domuzlari
bizlere yediren kisi oldugunu biliyor muydunuz?
Peki ya
Migros'ta �alisan t�m tezgahtarlarin eksiksiz olarak her ay sonunda
POLONEZ 'in sahibi MUSTAFA AKKAS beyden (veya satis m�d�r� sifati ile
�alisan ALI �ZYAVAS'tan) maaslarini ve primlerini (bizlere sattiklari et
mamulleri �zerinden ) aldiklarini biliyor muydunuz?
Peki
METRO GROS MARKETLER'in (Su anki degil bir �nceki) satin almaciligini
yapan kisinin Su an BAGDAT CADDESINDE bulunan Polonez - Barbek�
restoranlari' nin sahibi oldugunu biliyor muydunuz?
Peki Izmir'in kalesi olarak g�r�len KiPA Marketler'in satin
almaciligini yapan bayanin Polonez'in resmi hissedari oldugunu biliyor
muydunuz?
PEKI AMERIKAN FAST FOOD ZINCIRI
DOMINO'S PIZZA ve ALMAN EKOL� DR.OETKER PIZZALARIN I�ERISINDE POLONEZ ET
MAMULLERININ KULLANILDIGINI BILIYOR MUYDUNUZ?
PEKI GIMA MARKALI VE PIYASALARDA SATILAN OPI MARKALI �R�NLERI POLONEZ'IN
�RETTIGINI VE BUNUN KARSILIGINDA NE KADAR PARA YEDIRDIGINI BILIYOR
MUSUNUZ?
'Peki, sizce T�rkiye'de domuz eti yemeyen insan kalmis midir?'
4- NUTA �ncelikle 7 TEPE markasi ile taninmakla beraber G�neydeki
- Her sey dahil - tatil k�ylerinin birnumarali tedarik�isi, e tabi yabanci
turistlerin yaninda yerli turistlerde g�me gidiyor. Bu firmalar �zellikle
b�y�k alisveris merkezlerinde ayri bir stant a�iyorlar. Ancak k���k
Sark�terilerde karisik olarak duruyor ve bir�ok t�ketici farkina varmadan
domuz �r�nlerini satin alabiliyor . �stelik isin ilgin� tarafi bu firma
Simdi de firma tanitim cd si hazirlamis Carrefour gibi b�y�k
hipermarketlerde ne kadar hijyenik �retim yaptigini anlatiyor. Ama 7 TEPE
SOSIS hafta sonlari marketlerde KDV dahil 2.900 YTL ye satiliyor.
��nk� maalesef bu adamlar sosislerin i�erisinde hayvan k�spesi
gibi lafini bile etmek istemedigimiz katkilar kullaniyorlar ... Domuz
hammaddeli salam ve sosislerin kesiminin yapilip piyasa s�r�ld�g� bir
baska yer de
NUTA'nin �retimin i yapan kisinin islettigi Dolapdere'deki imalathane.
(IDEAL markali salam sosis imalat�isi )
5- NAMET �nl� EMIN�N� HASIRCILAR �ARSISININ I�INDE yillardir
taninan NAMLI PASTIRMACI'nin modern hali !!! Su an modern(!) �retim
tesisleri BAYRAMPASA MEGACENTER (GIDA HALI) i�inde derme �atma bir
imalathaneden �teye ge�emeyecek konumda olan ve �retim kapasiteleri aylik
-g�n�n 24 saati �alistiklarini d�s�n�rseniz- 70 tonu ge�emeyecek olan bu
imalathanede NAMET ayda 270 ton et mamul� �retiyor ve
satiyor.
Bu aradaki 200 tonluk kapasite a�igini ise ISTANBUL DISINDA ne id �g�
belirsiz imalathanelerde, merdiven alti firmalarda �retim yaptirip �zerine
' %100 NAMET KALITESI' bastiktan sonra (�retim yeri olarak BAYRAMPASA'daki
adreslerini g�steriyorlar) bizlere afiyetle yediriyorlar.
Carrefour ve diger t�m zincir magazalarda POLONEZ'in uyguladigi benzer
taktikleri uygulayan NAMET bug�n kapasitesinin 3 kat �zerinde �retim
yaparak gururla �lkemizi temsil ediyor.
Peki, Cem Yilmaz'in dedigi gibi janjanli ambalaja sahip NAMLI
pastirmalari' nin sahipleri olan Engin ve Esen Mepa kardeslerin ayni
zamanda �orlu'daki domuz �iftliklerinin yari hissesine sahip olduklarini
da biliyor muydunuz?
2000 yilinda patlak vermis olan ka�ak buffalo etlerinin de NAMLI
pastirmalari' nin sahipleri olan Engin ve Esen Mepa kardesler tarafindan
getirildigini hatt a Bayrampasa'daki imalathanelerinin gaz etecilerin ve
kameralarin g�z� �n�nde basildigini, Engin Mepa'nin Show TV'ye, o d�nemin
1 trilyon lirayi kendi elleriyle hediy e ettigini, sonra da Milliyet,
H�rriyet ve Sabah gazetelerine verdikleri dev ilanlarla t�m olanlari ve
baskinlari yalanladiklarini biliyor muydunuz?
NAMLI Pastirmalarinin hem % 5 hissesine sahip olan, hem de imalat
m�d�rl�g�n� yapan Muzaffer adindaki sahsin ayni d�nemde kardesi ile
Bagcilar semtinde a�mis oldugu imalathanede at ve esek etinden yaptigi
pastirmalari dilimleyerek zincir marketlere sattiklarini biliyor muydunuz?
2004 yilinda da Ugur
D�ndar ekibi tarafindan basilarak ekranlarda g�sterildigini
hatirlayabildiniz mi?
Domuz konusunda herkes topu baskasina atiyor. Bu noktada t�keticinin
yapmasi gereken seyi �evre Saglik Il M�d�rl�g� Gida ve �evre Kontrol
Subesi
M�d�r� Irfan Yilmaz �zetliyor;
'- Piyasadaki etleri denetlemek m�mk�n olmuyor.'
'Kisacasi ne yediginize dikkat edin. �ok emin olmadiginiz bilmediginiz
markalarin ambalaj g�zelligine kanmayin.'
�mer KIZILIRMAK
T�BITAK-SAGE Planlamalar ve Kalibrasyon Birim Amiri
Dr. Cengiz Korucu,
Kardiyolog