Subject: [SMCC] O Hue co mot ngoi mo hoan quan
Ở Huế có một nghĩa địa hoạn quan
Ngô Minh Thứ
hai ngày 29 tháng 10 năm 2012 5:26 AM
Về, Huế, đi theo đường lên
lăng Tự Đức, đến làng Dương Xuân , là gặp chùa “ Từ Hiếu”. Đây là một địa
chỉ du lịch hấp dẫn của Huế. Ngôi chùa cổ kính này do nhà sư Nhật Định xây dựng
126 năm trước. Chùa nổi tiếng vì ở đây có khu Nghĩa địa hoạn quan còn lại
duy nhất ở Việt Nam!
Nghĩa địa hoạn quan, nghe thật lạ . Trong tập san B.A.V.H ( (Những người bạn của
Cố Đô Huế) 1918, A.Laborde kể , thời vua Thành Thái thứ 5 ( 1893) , có 3
vị hoạn quan trong triều , lo nghĩ về hoàn cảnh cay đắng , không nơi nương tựa
của mình sau này, nên đã vận động triều đình cúng tiền để xây dựng chùa Từ Hiếu
lớn hơn, làm nơi ẩn dật cuối đời , cũng là nơi thờ cúng cho mình . Ở phía tây
nam chùa có một khu nghĩa địa được xây dành riêng cho hoạn quan triều
Nguyễn . Đây là khu nghĩa địa Thái giám duy nhất còn tồn tại ở Việt Nam. Vì thế
có thời người ta gọi chùa Từ Hiếu là Chùa Thái Giám . Bây giờ, khu nghĩa
địa đã rêu phong, sứt mẻ nhiều, nhưng vẫn còn nguyên vẹn. Tường thành bao
quanh, diện tích khoảng 1000 m2. Phía chính diện có 2 cổng vào rất quy mô
. Ở giữa 2 cổng có một tấm bia đá khắc chữ Hán. Tấm bia được dựng trong
một ngôi đền, lớn hơn cổng vào , nằm ở trung tâm bức tường mặt tiền khu nghĩa
địa. Có lẽ đây là đền thờ chung để khách thập phương thắp nhang cho những linh
hồn cô độc . Theo bản dịch thì bia ghi tâm trạng của các Thái giám
rất cảm động :”... Trong khi sống chúng tôi sẽ tìm thấy ở đây sự yên lặng, khi
đau ốm chúng tôi đến đây lánh mình và sau khi chết chúng tôi được an táng cùng
nhau. Sống hay chết ở đây chúng tôi đều được yên tĩnh” . Trong khu nghĩa trang
hoang vắng, đầy lá rụng này , chúng tôi đếm được 25 ngôi mộ, nằm
thành 3 hàng. Hàng thứ nhất có từng mộ riêng, lớn hơn. Hàng thứ hai mộ nhỏ
hơn, nằm thành từng cặp. Hàng thứ ba mộ nhỏ hơn nữa , cứ 3 mộ thành một cụm. Có
lẽ mộ được cất theo chức vụ của từng quan Thái giám khi còn đương chức. Trong
khu nghĩa địa có vài ngôi mộ được sơn mới lại, chứng tỏ mộ này có bà con họ hàng
chăm sóc. Hỏi thăm , một sư thầy trẻ cho biết , khu nghĩa trang ai đến thăm cũng
được. Còn nơi có bài vị thờ các vị Thái Giám thì ở ngay trong chùa Từ Hiếu.
Trong đó có cả ảnh của Thái giám Lê Văn Duyệt, viên tướng của Triều Nguyễn rất
được nhân dân Nam Bộ tôn thờ. Nơi thờ quan Thái giám hàng ngày vẫn được
khách thập phương và các tu sĩ nhang khói .. Theo sử sách, thì thời vua
Khải Định (1917-1925) , ở nghĩa địa này mới có 18 ngôi mộ .Trong đó có 9
mộ đã chôn, còn 9 ngôi là “mộ gió” của 9 ông quan hoạn còn sống, sẽ về đây an
nghỉ. Bây giờ thì số mộ đã gấp rưỡi
!
Quan hoạn
là “đàn ông không còn khả năng đàn ông” , được chọn làm công việc trong Tử
Cấm Thành , chuyên phục vụ giới đàn bà trong gia đình vua. Từ hàng nghìn
năm trước, ở nhiều nước đã có hoạn quan . Ở Trung Quốc , thái giám xuất hiện từ
thời Châu ( 1122 - 250 trước CN.). Theo Đào Hùng , đến cuối đời Minh (Trung
Quốc) có tới 75.000 hoạn quan, phụ trách 24 nhiệm vụ trong Cung vua. Đến năm
1924, khi ông vua cuối cùng là Phổ Nghi ( triều Mãn Thanh) rời ngôi , hoạn
quan mới hết việc. Xem các phim ảnh Trung Quốc bay giờ, hình ảnh
những Công Công ( tức Thái Giám) trong các triều đại xưa không tốt đẹp gì. Họ
thường xuyên lạm dụng thân cận gia đình vua để tham gia vào những chụyện “kín”
tày trời như dẫn Hoàng Thượng tới các tửu lầu , rồi chỉ điểm, thám báo, nội cung
cho những âm mưu lật đổ... Theo giáo sư Hoàng Xuân Hãn, đến cuối đời Hán, hoạn
quan tiếm quyền trong triều, nắm giữ cả ban văn, ban võ, kết giao với các đại
thần, gây vây cánh...Hoạn quan của các triều đại phong kiến Việt Nam cũng thân
phận cô đơn, cay đắng, nhưng có rất nhiều người để lại tiếng thơm cho đời
sau.
Muốn có hoạn quan Triều đình tuyển đàn ông bẩm sinh không có giới tính,
hoặc thiến thiếu niên nam khi còn rất trẻ rồi đưa vào cung nuôi. Theo Tạp chí
Xưa và Nay số 6-9/1994, khi thiến người ta buộc chặt bụng và đùi nạn nhân vào
một cái bàn đầu cao hơn chân. Bộ phận sinh dục được rửa bằng nước hồ
tiêu để sát trùng. Nạn nhân được uống thứ thuốc gây mê bằng các vị thuốc bắc.
Người thiến hỏi :” Có bằng lòng thiến không ?”. Nếu nạn nhân bằng lòng, lập tức
người giải phẩu hạ dao cắt dương vật, bìu và tinh hoàn, rồi đặt ống thông hơi
vào chỗ tiểu tiện...Sau 3 tháng ,vết thương sẽ lành. Sau khi bị thiến, người đàn
ông rụng râu, rụng lông, ăn nói yểu điệu, giọng the thé, giống như con gái. “
Bảo vật” của hoạn quan được sao tẩm cất giữ lâu dài, khi được thăng chức phải
đưa trình , như là “ chứng minh thư”. Khi chết được chôn theo thi
thể.
Trong Hoàng cung xưa chỉ có gia đình vua ở, gọi là Tử Cấm Thành . Hàng ngày có
hàng ngàn thái giám phục vụ Hoàng Thái hậu, các phi tần ( vợ vua). Họ sắp
xếp quần áo , đồ đạc cho gia đình vua và các cung nữ, làm bếp trưởng , coi kho ,
chăm sóc chuồng voi ngựa, xe cộ, vũ khí, áo mũ, chăm sóc vườn cây cảnh, phục vụ
vua và gia đình mỗi khi yến tiệc, lo thuốc thang, sách báo, coi ngó tiền bạc,
canh gác ban đêm ở ngoài cửa các phòng của phi tần, công chúa .v.v... Hàng trăm
công việc, toàn những việc phụ nữ làm không nổi vì sức yếu, nhưng nếu là “đàn
ông thật” thì nguy cho Hoàng Cung lắm ! Việc quan trọng bậc nhất là hoạn quan “
đưa đường chỉ lối” giữa Vua và các phi tần. Phải là Hoạn quan tin cẩn và có phẩm
bậc mới được làm việc này. A. Laborde ( B.A.V.H) kể : Thái giám hầu cận dẫn vua
đi vào một phòng đặc biệt. Trong phòng có một tập “thẻ ngọc” ghi tên các phi
tần. Thẻ nào được úp sấp là người đó được vua chọn . Hoạn quan đến phòng riêng
của phi tần đó , treo lên cửa một chiếc đèn lồng màu đỏ. Lập tức, phi tần
cởi quần áo . Hoạn quan bước vào, phủ tấm áo choàng màu đỏ lên thân thể mỹ
nữ trần truồng nóng hổi và run rẩy ấy, quấn nàng vào trong cánh tay khỏe mạnh,
bồng mỹ nữ chạy dọc hành lang Tử Cấm Thành , đưa vào một cái phòng đặc
biệt, vua đang chờ sẵn ở đó. Sau đó Hoạn quan đứng gác suốt đêm, đợi đến sáng
mai, lại khoác tấm vải choàng lên người mỹ nữ đang thiêm thiếp , đưa trở lại
khuê phòng. Sau đó ghi chép thời gian cụ thể. Khi phi tần thụ thai phải làm tờ
trình...
Có lẽ đây là
công việc xúc động và “khó khăn nhất” đối với các Quan hoạn trong Tử Cấm Thành,
vì tuy là quan hoạn, nhưng sức tưởng tưởng , sức mạnh đàn ông thì không ai hoạn
được. Bởi thế mà người ta kể rằng , có thời có một thầy đội trong
Hoàng Cung bị án tử hình vì đã “ quan hệ” với một hoạn quan, kết quả là họ có
con. Vụ việc được giải thích là có một Thái giám lưỡng tính, vừa nam, vừa
nữ (!?) Cũng có thái giám được cưới một bà vợ ngoài phố, nuôi một đứa con nuôi,
để có một “tổ ấm gia đình”. Thậm chí vua còn cho phép một thái giám cưới một
nàng cung nữ đã bị thoải loại
!
Trong lịch
sử Việt Nam có nhiều Thái giám tư chất thông minh, dũng cảm, cương trực làm được
nhiều việc lớn cho triều đình .Đó là những quan hoạn danh tiếng như đời Lý có Lý
Nhân Nghĩa, Lý Thường Kiệt ( người tự thiến để được vào cung vua trổ tài cứu
nước !) , đời Trần có Phạm Ứng Mộng, đời Lê có Lương Đăng, Hoàng Công Phu, Phan
Huy Đinh, Hoàng Ngũ Phúc, triều Nguyễn có Lê Văn
Duyệt.v.v..
Các triều
vua Nguyễn đều dùng hoạn quan . Theo lời kể của nhà văn Phạm Khắc Hòe, nguyên
Ngự tiền Đổng lý văn phòng triều đình Bảo Đại , thì đến tháng 8- 1945, các viên
Thái giám cuối cùng mới rời khỏi Hoàng cung. Có viên thái giám già đã phục vụ 50
năm , từ thời Vua Thành Thái đến sau 1945, vẫn còn ở lại phục vụ bà Từ Cung ( mẹ
Bảo Đại)... Thời vua Gia Long, thái giám Lê Văn Duyệt do có công trạng giúp vua
chiếm lại Nam Kỳ ,đã được phong tướng, chức vụ Phó Vương Nam Kỳ, rất được nhân
dân Nam Bộ yêu mến, lập đền thờ. Sau khi Gia Long mất, Lê Văn Duyệt đã
muốn Hoàng Tử Anh, cháu nội dòng chính, nối ngôi . Ông không đồng ý con
thứ nhì là Nguyễn Phúc Đảm lên ngôi ( tức vua Minh Mạng), rồi Lê Văn Duyệt đã có
ý trách vua Minh Mang tấn công người Pháp...Vì thế Minh Mạng rất thù hận
Lê Văn Duyệt, vì thế vua càng ghét các thái giám trong
triều.
Vì thế đến năm
1836 , vua Minh Mạng đã ra chỉ dụ cấm hoạn quan không được giữ những chức vụ
trong hệ thống quan lại triều đình, mà chỉ là những kẻ hầu hạ , chuyển giao mệnh
lệnh, để tránh sự lạm dụng. Thái giám chỉ được làm quan đến chức cao nhất là tứ
phẩm. Thái giám nào không tuân thủ các quy định mới này sẽ bị trị tội rất nặng.
Chỉ dụ này được khắc bia đá đặt trước Quốc Tử Giám. Vua còn quy định phẩm phục
riêng cho Thái giám : Cấp cao áo màu lục, màu lam cho cấp thấp . Quan văn thì
trước ngực có thêu hình chim, quan võ thì thêu hình thú. Trước ngực đeo thẻ bài
ngà ghi rõ chức phận .Vua còn đặt ra một hệ thống chức tước gồm 5 bậc riêng cho
các Thái giám, quy định số gạo và tiền được hưởng hàng tháng. Ví dụ Hạng nhất,
cấp bậc Quảng vụ và Điển sự Thái giám gạo 48 bát, tiền 72 quan; hạng năm
bậc Cung phụng và Thừa biện: gạo 24 bát, tiền 24 quan ( gạo bằng một nửa và tiền
bằng 1/3 hạng nhất). Đến vua Đồng Khánh ( 1887) , lương Thái giám tính bằng quan
được tăng lên. Thời vua Thành Thái ( 1890) bỏ lương bằng lúa và quan tiền , thay
bằng đồng bạc. Đến thời vua Duy Tân ( 1912) hoạn quan được chia làm 7 hạng ,
lương tính bằng đồng tiền. Khi không phục dịch trong cung, thái giám về
khu nhà nghỉ riêng gọi là Cung giám viện .Thái giám không được hưởng bổng lộc,
vinh dự như các loại quan triều khác, chỉ 3 hạng đầu mới được xin cho cha họ
chức Nhiêu phụ, là chức được miễn thuế vĩnh viễn. Dưới triều Thành Thái thái
giám còn độ 15 người. Vua thay thái giám bằng cung nữ. Đến 1914,
triều Nguyễn không tuyển Thái giám mới
nữa.
Trên góc độ con người,
quan hoạn là những người đáng thương, vì họ phải từ bỏ những bộ phận cơ thể duy
trì nòi giống để có việc làm . Một hệ thống quan hoạn khổng lồ của các triều đại
phong kiến Việt Nam, bây giờ chỉ còn lưu lại ít dấu vết ở nghĩa địa hoạn
quan chùa Từ Hiếu , thật ít ỏi !
Nguồn: blog
ngominh
•Lời tâm sự của con đập