Iz iste kase i popu i vladici
ANTIC.org-SNN
Iz iste kase i popu i vladici
Rade DRAGOVIĆ
| 29. novembar 2015. 21:00 | Komentara: 0
Način na koji SPC upravlja finansijama doveo do velikih razlika u standardu sveštenika. Centralizacija bi znatno popravila položaj najmanje 80 odsto sveštenika SPC
ZAVISNO od parohije koja im je dodeljena, oko 2.500 sveštenika Srpske pravoslavne crkve živi na visokoj nozi ili na samoj ivici bede. Njihov materijalni položaj drastično se razlikuje i zavisi od bogatstva vernika lokalne zajednice. I dok paroh u Beogradu, Novom Sadu, Podgorici ili Banjaluci sebi i svojoj porodici može da omogući sasvim pristojan život, njegove kolege u pustim i siromašnim krajevima Srbije, Hrvatske ili BiH jedva sastavljaju kraj sa krajem.
Velike razlike među eparhijama, nezvanična podela na “dobre” i “loše” parohije, kao i različiti materijalni položaj paroha najčešći su razlog nesuglasica među sveštenicima, a neretko i na liniji između klirika i lokalnog episkopa, koji ih postavlja. Sveštenici nerado napuštaju bogate parohije i najčešće ne biraju sredstva da zadrže službu u njima.
Neuređeno izdržavanje klira u SPC u praksi često dovodi do samovolje pojedinih sveštenika, koji svoje budžete popunjavaju propisivanjem viših tarifa za obrede, pritiskom na vernike, ali i samovoljnim “zahvatanjem” iz crkvene kase. To je bio i razlog što je patrijarh Irinej nedavno razmestio celokupno sveštenstvo crkve i Hrama Svetog Save na Vračaru u Beogradu.
Klirici vračarskih parohija optuženi su da su prisvojili novac namenjen centralnoj kasi Patrijaršije, sakupljen u kasama i na ikonama tokom vaskršnjih bogosluženja, kojim su prisustvovale hiljade vernika. Tako su, navodno prisvojili najmanje 30.000 evra dobrovoljnih priloga iz ove dve bogomolje.
- Razlike u standardu sveštenika problem su na koji će Crkva morati da obrati više pažnje - nezvanično kažu u beogradskoj Patrijaršiji. - Život većine sveštenika u Beogradu ili dijaspori ne može da se poredi sa onim u provinciji. To jeste razlog većine zloupotreba, ali nije realno očekivati da Crkva lako da reši ovo pitanje.
Kao najsiromašnije eparhije u Srbiji važe Raško-prizrenska, Vranjska, Timočka, pa i Banatska. Veoma je teško i u Slavonskoj, Bihaćko-petrovačkoj i Dalmatinskoj eparhiji. Sveštenici u njima žive neuporedivo gore od njihovih kolega u gradovima, pa i drugim gradovima Republike.
RAZLIKE u materijalnom položaju klirika, dovele su i do pojave o kojoj se u SPC nerado govori - kupovine parohija. Mladi tek rukopoloženi sveštenik, da bi dobio službu koja mu garantuje pristojan život, prinuđen je da plati visoku svotu kako bi dobio “dobru” parohiju. Ovaj novac najčešće završava u kasama episkopa ili ljudi iz njihovog najbližeg okruženja. Parohijske službe, posebno u velikim gradovima, dele se i pod uticajem lobija, kao i rođačkih i zemljačkih veza koje su kod sveštenika izuzetno jake.
Sveštenici SPC nezadovoljni su i ustrojstvom crkvenih finansija, koje nisu centralizovane. To dovodi do situacija da u jednoj eparhiji sve “puca” od crkvene izgradnje, proizvodnje vina i rakije i ulaganja u turizam, a da u susednoj sveštenici jedva krpe kraj sa krajem.
U SPC se o ovoj temi nerado govori, a na zavesi tišine posebno insistiraju oni sveštenici koji najbolje žive i kojima bilo kakva promena ne odgovara. Među retkima koji su se bavili ovim problemom i predložio rešenje je protojerej Ljubivoje Stojanović. On kaže da je izdržavanje klira jedno od pitanja kome se neopravedno ne pridaje značaj, iako je to jedno od ključnih crkvenih tema. Rešenje on vidi u uspostavljanju jedinstvene crkvene kase u Patrijaršiji, u koju bi se slivao sav novac iz eparhija. Eparhije i parohije ravnopravno bi, prema svojim potrebama, bile finansirane iz ovog, jedinstvenog “trezora”.
- To podrazumeva i uključivanje većeg broja finansijskih stručnjaka iz reda vernika, koji bi bili zaduženi za “budžetiranje” - objašnjava Stojanović. - Crkvene finansije time bi postale transparentne, a ljudi bi izgubili iluziju o basnoslovnom novcu koji se okreće u Crkvi. Uključivanje laičkih ekonomista i pravnika ojačalo bi zajednicu. Uvođenjem ovog modela finansiranja nestala bi podela na dobre i loše parohije, a lokalni sveštenici bili bi motivisani za rad i razvoj svoje misije.
Prota Stojanović procenjuje da bi centralizovanje crkvenih finansija popravilo položaj najmanje 80 posto klirika, ali i da bi laici u crkvenim telima od formalnih kontrolora rada Crkve, postali stvaraoci i aktivni članovi zajednice.
EPARHIJSKI FONDOVI
STVARANjE jedinstvenih eparhijskih fondova od prihoda iz parohija, namenjenih isplati plata sveštenicima - jedan je od modela reforme načina raspolaganja crkvenim novcem.
- Uređenje crkvenih finansija unapredilo bi dostojanstvo službe, ali i razvejalo večne mitove o sveštenicima koji svi voze džipove, bahate se ili žive na visokoj nozi. Iako ima i takvih, realnost je potpuno drugačija - kaže protojerej Ljubivoje Stojanović.
SPORNI CENOVNICI
BOLjA organizacija crkvenih finansija smanjila bi i broj nesuglasica oko iznosa nagrada za sveštenike. Ovo pitanje najčešće je prvo na spisku kritika sveštenika, koje se iznose u javnosti. U slučaju centralizovanja crkvenog novca, sveštenici bi za svoj rad dobijali platu, koja bi bila temelj njihovog ekonomskog položaja. Klirici trenutno nemaju platu, već sebe i svoje porodice izdržavaju od novca koji im vernici daju za verske obrede.