Sri Ramodantam Grammatical analysis - Sanskrit

[K.N.RAMESH]

https://sreegurukrupa.blogspot.com/2019/08/sri-ramodantam-grammatical-analysis-2.html

[Mohan Chettoor]

अस्मिन् विषये अहमपि किञ्चित् लेखितुम् आरब्धवान् अस्ति । पश्यतु  :

श्रीरामोदन्तं

                      [Explanatory notes prepared by Mohan Chettoor]

बालकाण्ड:

 

श्रीपतिं प्रणिपत्याहं  श्रीवत्साङ्कितवक्षसं।

श्रीरामोदन्तमाख्यास्ये श्रीवाल्मीकिप्रकीर्तितं ।। १

 

पदविभाग: 

1.    श्रीपतिं, 2. प्रणिपत्य, 3. अहं  4. श्रीवत्साङ्कितवक्षसं, 5. श्रीरामोदन्तं 6.आख्यास्ये, 7. श्रीवाल्मीकिप्रकीर्तितं ।

अन्वय:

           अहं श्रीवत्साङ्कितवक्षसं श्रीपतिं प्रणिपत्य श्रीवाल्मीकिप्रकीर्तितं श्रीरामोदन्तं आख्यास्ये।

 

तात्पर्यम् :  

अहं श्रीवत्साङ्कितवक्षसं विष्णुं नमस्कृत्या श्रीवाल्मीकिना पूर्वं उक्तं श्रीरामोदन्तं नाम कथाम् वदिष्यामि  ।

 

अन्वयरचना:

आख्यास्ये  =वदिष्ये-  क्रियापदम् 

क: आख्यास्ये ? - अहम्

किं आख्यास्ये ? - श्रीरामोदन्तं

कीदृशं  श्रीरमोदन्तं? - श्रीवाल्मीकिप्रकीर्तितं 

किं कृत्वा  आख्यास्ये ? -प्रणिपत्य

कं   प्रणिपत्य ? - श्रीपतिं 

कीदृशं  श्रीपतिं? - श्रीवत्साङ्कितवक्षसं 

 विशेष:

अ. पदविवरणं :  

1. अ) श्री- 'इ'-  'श्री' शब्द: स्त्री.प्र.ए.व.

    आ) श्रीपतिं  - इ. 'श्रीपति:' शब्द:, पु, द्वि.वि., ए. व   

2. प्रणिपत्य - अव्ययम् -प्र+ नि + पतित्वा  -  प्र+ नि उपसर्गपूर्वक:' पत्लृ' धातु:, ल्यप् प्रत्यय:

3. अहम्  - द. 'अस्मद्' शब्द: त्रिलिङ्गेषु समान रूप: प्र. वि, ए.व 

4. श्रीवत्साङ्कितवक्षसं- स. 'श्रीवत्साङ्कितवक्षस्' शब्द: पु.  द्वि. वि, ए.व 

5. श्रीरामोदन्तं - अ. 'श्रीरमोदन्त' शब्द: पु. द्वि.वि, ए.व. 

6.आख्यास्ये- 'चक्ष्' धातु,आत्म. प. लृट् - उ.पु, ए.व. [आख्यास्ये आख्यास्यावहे  आख्यास्यामहे]

7. श्रीवाल्मीकिप्रकीर्तितं- अ.  'श्रीवाल्मीकिप्रकीर्तित:' शब्द:, पु, द्वि.वि. ए.व.

8. च- अव्ययम् 

सन्धि:

१. श्रीवत्स +अङ्कित=श्रीवत्साङ्कित -सवर्णदीर्घसन्धि: 

२. प्रणिपत्य + अहं =प्रणिपत्याहं - सवर्णदीर्घसन्धि: 

३. श्रीराम + उदन्तं =श्रीरामोदन्तं - गुणसन्धि:

४. श्रीरामोदन्तं + आख्यास्ये = श्रीरामोदन्तमाख्यास्ये- आदेश:

 

समास: 

१. श्रिय: पति: - श्रीपति: - षष्ठी तत्पुरुष: 

२. श्रीवत्सेन अङ्कित -श्रीवत्साङ्कित - तृतीया तत्पुरुष: ; तं श्रीवत्साङ्कितं 

३.  श्रीरामस्य उदन्तं -  श्रीरामोदन्तं-षष्ठी तत्पुरुष:

४. श्रीवाल्मीकिना प्रकीर्तितं -  श्रीवाल्मीकिप्रकीर्तितं - तृतीया तत्पुरुष:

 

On Thu, Feb 18, 2021 at 7:30 PM K.N.RAMESH <knra...@gmail.com> wrote:

https://sreegurukrupa.blogspot.com/2019/08/sri-ramodantam-grammatical-analysis-2.html

--
You received this message because you are subscribed to the Google Groups "samskrita" group.
To unsubscribe from this group and stop receiving emails from it, send an email to samskrita+...@googlegroups.com.
To view this discussion on the web visit https://groups.google.com/d/msgid/samskrita/CAOSP8JddwNBBobm5WgNkCC1xGZ17V%3DBmcDBuZcoZoHBPooXh%3DQ%40mail.gmail.com.