Μέσ’ στου Χουρμούζη τα στενά
Σκορδίλης Σπύρος
Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία - Τετάρτη 18 Μαρτίου 2026 στις 09:40
Μέσ’ στου Χουρμούζη τα στενά
Το τραγούδι βέβαια λέει για του Βοσπόρου τα στενά, αλλά στην επικαιρότητα βρίσκονται τα στενά του Χορμούζ. που αποφάσισα να τα εξελληνίσω, όχι χωρίς βάση όπως θα δούμε στη συνέχεια.
Βρίσκονται στην επικαιρότητα επειδή, αφού το Ιράν δέχτηκε την απρόκλητη επίθεση των Ισραηλινών και των Αμερικανών, δεν πήγε σαν πρόβατο στη σφαγή αλλά αμύνεται -και μέρος της άμυνάς του είναι να κλείσει τα στενά του Ορμούζ.
Από τα στενά περνάει αξιόλογο ποσοστό της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου, αλλά η αναταραχή στην περιοχή έχει και μια δεύτερη, κρυφή πτυχή: τα λιπάσματα. Το 25-30% της παγκόσμιας ουρίας και αμμωνίας προέρχονται από τα κράτη του Κόλπου. Οι τιμές των λιπασμάτων έχουν ήδη εκτιναχθεί, πράγμα που θα το δούμε στο σουπερμάρκετ οσονούπω. Βέβαια, η βασική απειλή είναι η τιμή του πετρελαίου. Αν τα στενά μείνουν κλειστά ως το τέλος του μήνα, έγραψε το Εκόνομιστ, η τιμή του πετρελαίου μπορεί να ξεπεράσει τα 150 δολάρια και να φτάσει ως τα 200, συνταγή για παγκόσμια ύφεση.
Τα στενά του Χορμούζ, αν δείτε στον χάρτη, σχηματίζονται στο σημείο όπου μια προεξοχή από την αραβική χερσόνησο, φαίνεται σαν να σπρώχνει, σαν δάχτυλο υψωμένο, την ασιατική ήπειρο προς τα πάνω.
Η θάλασσα εκεί είναι άβαθη και έχει πολλά μικρά νησιά και ένα μεγάλο.
Τα νησιά αυτά στην αρχαιότητα τα έλεγαν Καλαίου νήσους. Στον περίπλου της ερυθράς θαλάσσης διαβάζουμε ότι «πονηροὶ δὲ οἱ κατοικοῦντες αὐτὰς ἄνθρωποι καὶ ἡμέρας οὐ πολύ τι βλέποντες» -κατοικούνταν από αγριάνθρωπους που δεν έβλεπαν και πολύ το φως της μέρας, θα εννοεί ότι κρύβονταν τη μέρα.
Εκεί, λέει το ίδιο κείμενο, ἐκδέχεται μετ’ οὐ πολὺ τὸ στόμα τῆς Περσικῆς, καὶ πλεῖσται κολυμβήσεις εἰσὶ τοῦ πινικίου κόγχου -λίγο πιο πέρα βρίσκουμε το στόμιο της Περσικής θάλασσας και υπάρχουν πολλά όστρακα που έχουν μαργαριτάρια.
Το όνομα του πορθμού, Χορμούζ, προέρχεται από το βασίλειο του Ορμούς που υπήρχε εκεί στα μεσαιωνικά χρόνια, στο τέλος ήταν βασάλος, υποτελές κράτος, της Πορτογαλίας. Για την ετυμολογία του Χορμούζ/Ορμούς έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες. Κατά μία άποψη, προέρχεται το όνομα του θεού Άχουρα Μάζντα, του Ωρομάσδη, όπως προφερόταν στη μέση περσική. Αλλη άποψη, από τους χουρμάδες -διότι και η λέξη «χουρμάς» περσική αρχή έχει, μέσω τουρκικών. Κάποιοι λένε και από το ελληνικό «όρμος». Ο Φρασαόρτης, αν διαβάζει, ίσως βοηθήσει στην ετυμολόγηση.
Και ο Χουρμούζης; Και ο Χουρμουζης από εκεί είναι.
Θα ξέρετε τον Αιμίλιο Χουρμούζιο και τον Μιχαήλ Χουρμούζη (πότε θ’ αξιωθώ να διαβάσω το Μαλακώφ;). Είναι επώνυμο, αλλά είναι και μικρό όνομα, το οποίο λογικά προηγήθηκε -και ακόμα δίνεται, έστω και σπάνια: το έχουμε στον μνημειώδη κατάλογο ανδρικών ονομάτων. Υπήρχε και ένας Γεώργιος Χουρμούζης ή Χουρμούζιος ο χαρτοφύλαξ, που έπαιξε σημαντικό ρόλο στην εκκλησιαστική μουσική.
Χουρμούζι λεγόταν τα χρόνια εκείνα το μαργαριτάρι ή ίσως ένα είδος μαργαριταριού, που προερχόταν απο τα στενά του Χουρμούζ. Ο Καισάριος Δαπόντες, στον κατάλογο των εξαιρέτων πραγμάτων, αυτή τη βίβλο του μπον βιβέρ, μας λέει:
Τὰ πετράδια Ἰνδίας,
κεχριμπάρι τὸ Λέχικο,
ὁ Ἄνθραξ ὁ λίθος,
τὸ μαργαριτάρι Χουρμούζιον,
τὰ φαρφουρία, τὰ τσάγια,
τὰ ῥαβέντια
καὶ μετάξια
Κίνας, ἐξαίσια πράγματα.
Λέχικο δηλαδή πολωνικό -της Βαλτικής.
Και ο πατριάρχης Καλλίνικος, λίγο αργότερα:
Εἰς τὲς κολῶνες δὲ κοντὰ λεπτὲς τὲς εἰρημένες
ἀπὸ μαργαριτάρια σπάνια κρεμασμένες,
καὶ ἀκριβὰ χουρμούζια, φούντας δύο μεγάλας
ἔχουσι καὶ δυσεύρετα εἰς βασιλείας ἄλλας.
Χουρμούζι λοιπόν ένα είδος μαργαριτάρια, και απο εκεί και το όνομα Χουρμούζης (όπως και Ζαφείρης από το ζαφείρι).
Άρα και ο Χουρμούζης από το Χορμούζ βαστάει, οπότε ο εξελληνισμός που έκανα στην αρχή, του Χουρμούζη τα στενά, δεν είναι αβάσιμος.
Μέσ’ στου Χουρμούζη τα στενά, ο Ντόναλντ κλαίει τα δειλινά; (Κι ο Νετανιάχου πλάι του, για όποιον θέλει να το συνεχίσει).