Τα ανεξερεύνητα ηφαίστεια κάτω από τον Σαρωνικό και τα τεκτονικά ρήγματα εκατοντάδων χιλιάδων ετών

[Apostolis Revenisios]

mixanitouxronou.gr
Τα ανεξερεύνητα ηφαίστεια κάτω από τον Σαρωνικό και τα τεκτονικά ρήγματα
εκατοντάδων χιλιάδων ετών


Επιστήμονες επιχειρούν να ξεκλειδώσουν τα μυστικά που κρύβει ο
υποθαλάσσιος χώρος του Σαρωνικού κόλπου.
Όπως εξηγεί η καθηγήτρια Γεωλογικής Ωκεανογραφίας του ΕΚΠΑ, Εύη Νομικού,
κάτω από την επιφάνεια του Σαρωνικού υπάρχει ένας εντυπωσιακός και
πολύπλοκος γεωλογικός κόσμος, όπου υποθαλάσσια ηφαίστεια και τεκτονικά
ρήγματα αλληλεπιδρούν εδώ και εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια.
Μία από τις σημαντικότερες πρόσφατες ανακαλύψεις αφορά ένα ανεξερεύνητο
ηφαίστειο στον πυθμένα της Ανατολικής Επιδαύρου.
Τα τελευταία χρόνια, η επιστημονική ομάδα κατάφερε να χαρτογραφήσει με
μεγάλη λεπτομέρεια τον πυθμένα γύρω από τη χερσόνησο των Μεθάνων,
χρησιμοποιώντας τεχνολογίες υψηλής ανάλυσης. Μέσα από αυτές τις
χαρτογραφήσεις αποκαλύφθηκε το ηφαιστειακό πεδίο «Παυσανίας», ένα
σύμπλεγμα υποθαλάσσιων ηφαιστειακών σωμάτων που μέχρι πρόσφατα ήταν
σχεδόν άγνωστο.
Στην περιοχή της λεκάνης της Ανατολικής Επιδαύρου εντοπίστηκαν έξι
ηφαιστειακά οικοδομήματα, με διαφορετικά σχήματα και ύψη που φτάνουν έως
τα 185 μέτρα. Όπως τονίζει η κα Νομικού, η θέση και η μορφή τους δεν
είναι τυχαία. Βρίσκονται ακριβώς εκεί όπου η λιθόσφαιρα “σπάει” από
ενεργά ρήγματα. Τα ρήγματα αυτά λειτουργούν σαν φυσικοί αγωγοί,
επιτρέποντας στο μάγμα να ανέβει από τα βάθη της Γης και να σχηματίσει
νέα ηφαιστειακά σώματα.
Αυτά τα υποθαλάσσια κτίσματα βρίσκονται εντός της Ανατολικής λεκάνης της
Επιδαύρου, μιας τεκτονικής τάφρου που ορίζεται από ρήγματα με κατεύθυνση
ΔΒΔ-ΑΝΑ, ΒΑ-ΝΔ και ΒΔ-ΝΑ, γεμάτη με 250 έως 500 μέτρα
Πλειο-Τεταρτογενούς ιζημάτων. Πρόσφατα δεδομένα βαθυμετρίας ανάλυσης 5
μέτρων αποκάλυψαν τη σύνδεση μεταξύ αυτών των υποθαλάσσιων δομών και της
χερσαίας ηφαιστειακής δραστηριότητας. Μέσα από μορφομετρική ανάλυση
φάνηκε ότι η διαδικασία ξεκίνησε με τη δημιουργία ρηγμάτων ΒΑ-ΝΔ,
ακολουθούμενη από τεκτονική φάση με ρήγματα Α-Δ, που καθοδήγησαν την
άνοδο του μάγματος και την ανάπτυξη των ηφαιστειακών σωμάτων με γενική
τάση προς τα βόρεια. Η μορφολογία των ηφαιστειακών σωμάτων μαρτυρά την
ιστορία τους. Κάποια σώματα είναι σχετικά νεότερα, με καλοδιατηρημένο
σχήμα, ενώ άλλα έχουν υποστεί έντονη διάβρωση και φέρουν τα σημάδια της
παλαιότητας. Ένα συγκεκριμένο ηφαίστειο παρουσιάζει επίπεδη κορυφή,
αποτέλεσμα επαναλαμβανόμενης διάβρωσης κατά τις παγετώδεις περιόδους,
όταν η στάθμη της θάλασσας ήταν χαμηλότερη. Όπως σημειώνει η Νομικού,
«οι παγετώδεις περίοδοι του παρελθόντος άφησαν ισχυρό αποτύπωμα πάνω στα
ηφαίστεια, αποκαλύπτοντας πόσο παλιά είναι και πώς εξελίχθηκαν μέσα στον
χρόνο».
Στην περιοχή ανάμεσα στα Μέθανα και το Αγκίστρι, ο πυθμένας του
Σαρωνικού παρουσιάζει έντονα ανώμαλο ανάγλυφο, με διάσπαρτα αλλά και
ευθυγραμμισμένα βράχια. Πρόκειται για αποτέλεσμα πολλαπλών υποθαλάσσιων
καταρρεύσεων.
Όπως εξηγεί η κα Νομικού, αυτές οι αποθέσεις υποδηλώνουν «ένα γεγονός με
πολλές φάσεις κατάρρευσης», με μέτρια κινητικότητα. Η κίνηση αυτή είναι
πιο περιορισμένη σε σχέση με τις δυναμικές χιονοστιβάδες που
παρατηρούνται σε άλλες ηφαιστειακές περιοχές του Αιγαίου, όπως η
Σαντορίνη και η Νίσυρος.
«Πρόκειται για ίχνη παλαιών υποθαλάσσιων κατολισθήσεων, που συνέβησαν σε
περισσότερες από μία φάσεις», σημειώνει η κα Νομικού, και προσθέτει ότι
η κατανόηση αυτών των φαινομένων είναι κρίσιμη, καθώς ο Σαρωνικός
βρίσκεται δίπλα σε πυκνοκατοικημένες περιοχές, λιμάνια και υποδομές
ζωτικής σημασίας. Η γνώση για την αλληλεπίδραση ηφαιστειακής
δραστηριότητας, ρηγμάτων και κατολισθήσεων είναι απαραίτητη όχι μόνο για
τους επιστήμονες, αλλά και για την ασφάλεια και τον σωστό σχεδιασμό των
παράκτιων περιοχών. Όπως επισημαίνει η κα Νομικού, «ο βυθός μιλά αρκεί
να ξέρουμε να τον “διαβάζουμε”. Η σύγχρονη υποθαλάσσια χαρτογράφηση μάς
επιτρέπει να ανακαλύψουμε την ιστορία της Γης εκεί όπου δεν μπορούμε να
περπατήσουμε, αποκαλύπτοντας έναν κόσμο που συνεχίζει να διαμορφώνεται
διαρκώς και μας αφορά όλους».
Κάτω από τα γαλήνια νερά του Σαρωνικού, λοιπόν, δεν υπάρχει μόνο ηρεμία
και ομορφιά. Υπάρχει κίνηση, εξέλιξη και η αίσθηση ότι η Γη γράφει
συνεχώς την ιστορία της. Και όπως τονίζει η κα Νομικού, «αυτή η γνώση
δεν είναι απλώς επιστημονική: είναι γνώση που συνδέεται άμεσα με την
ασφάλεια, το περιβάλλον και το μέλλον μας».