Bầu cử Mỹ hôm nay - Have a fun!
===========================================
HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ MỸ
Hệ thống chính trị liên bang Mỹ gồm 3 nhánh song hành: Hành pháp (Tổng thống), Lập pháp (Quốc hội) và Tư pháp (Tòa án Tối cao).
Tổng thống có nhiệm kỳ 4 năm, tối đa là 2 nhiệm kỳ.
Điều kiện để trở thành ứng viên Tổng thống: mọi nam nữ công dân Mỹ, phải sinh ra tại Mỹ, thường trú tại Mỹ ít nhất 14 năm và tuổi từ 35 trở lên.
Quốc hội Mỹ bao gồm 2 viện: Hạ viện và Thượng viện. Hạ viện có 435 thành viên (số lượng hạ nghĩ sĩ mỗi bang tỷ lệ với dân số của bang đó). Thượng viện có 100 thành viên (2 người từ mỗi bang trong số 50 tiểu bang, riêng thủ đô Washington D.C không có Thượng nghĩ sĩ).
Thượng nghị sĩ có nhiệm kỳ 6 năm, và các cuộc bầu cử vào Thượng viện được diễn ra so le. Một phần ba Thượng viện được bầu 2 năm một lần. Không có giới hạn về số lần được bầu lại.
Điều kiện để trở thành ứng viên Thương nghị sĩ: mọi nam nữ công dân Mỹ (có quốc tịch Mỹ từ 9 năm trở nên), trên 30 tuổi và sinh sống tại tiểu bang ứng cử.
Hạ nghị sĩ có nhiệm kỳ 2 năm. Không giới hạn về số lần được bầu lại.
Điều kiện để trở thành ứng viên Hạ nghị sĩ: mọi nam nữ công dân Mỹ (có quốc tịch Mỹ từ 7 năm trở nên), trên 25 tuổi và sinh sống tại tiểu bang ứng cử.
Tòa án Tối cao (The U.S. Supreme Court): Là cơ quan chế quyền lực cao nhất của nhánh tư pháp trong hệ thống chính trị Mỹ. Thẩm phán Tòa tối cao gồm 9 thành viên, được Tổng thống bổ nhiệm và Thượng viện phê chuẩn với nhiệm kỳ trọn đời. Chín thành viên này sẽ biểu quyết chọn Chánh Án.
BẦU CỬ TỔNG THỐNG MỸ
Cuộc bầu cử Tổng thống được tổ chức 4 năm một lần vào ngày thứ Ba đầu tiên của tháng Mười Một. Năm nay, cùng với bầu cử Tổng thống được tổ chức vào Thứ Ba ngày 3/11/2020 và cuộc bầu cử Hạ viện, Thượng viện cũng diễn ra cùng ngày.
Điều khác biệt của kỳ bầu cử năm nay: Thực hiện giãn cách xã hội và đảm bảo an toàn trước dịch bệnh Covid-19, Ủy ban Bầu cử quốc gia cho phép các tiểu bang tiến hành bầu cử sớm theo hình thức trực tiếp hoặc qua đường bưu điện (mail-in voting) từ cuối tháng 9- đầu tháng 10. Cử tri ở mỗi bang có nguyện vọng bầu cử sớm sẽ đăng ký sau đó đi bỏ phiếu sớm hoặc nhận phiếu bầu, lựa chọn xong sẽ gửi lại cho Ban tổ chức theo đường bưu điện. Các phiếu bầu sớm sẽ được kiểm đếm cùng thời gian với bầu cử chính thức
Cử tri
Mọi nam nữ công dân Mỹ từ 18 tuổi trở lên đều được đăng ký và đi bỏ phiếu. Các cử tri ở nước ngoài sẽ bầu tại các cơ quan ngoại giao/công vụ Mỹ. Thường trú nhân (người có thẻ xanh nhưng chưa có quốc tịch) không được đi bầu cử.
Đại cử tri
Mỗi tiểu bang và thủ đô Washington D.C được phân bổ số đại cử tri dựa trên số lượng nghị sĩ ở Hạ viện và Thượng viện.
Có tổng số 538 đại cử tri (tương đương và đại diện cho 435 hạ nghị sĩ, 100 thượng nghị sĩ và 3 suất "đặc biệt" cho thủ đô Washington D.C.
Ngoại trừ hai tiểu bang Nebraska và Maine, ứng cử viên nào giành được đa số phiếu ở một tiểu bang hoặc Washington DC sẽ giành được tất cả các đại cử tri.
Lưu ý là các đại cử tri không có quyền lực gì trên thực tế. Chức danh này chỉ xuất hiện trong các kỳ bầu cử Tổng thống và họ chỉ là những công dân được các tiểu bang lựa chọn để thể hiện kết quả bầu cử của bang nhà mình và sau đó họ sẽ trở lại cuộc sống bình thường. Nhiều tiểu bang lựa chọn đại cử tri theo hình thức bốc thăm, quay xố số, xung phong, tình nguyện…
Tổng thống sẽ đắc cử nếu nhận được ít nhất 270 phiếu đại cử tri và sẽ tuyên thệ nhậm chức vào ngày 20 tháng 1 năm 2021 – ngày Tổng thống mãn nhiệm phải dời Nhà Trắng.
Quy chế Đại cử tri đã được áp dụng từ lâu trong bầu cử Mỹ nhằm loại bỏ khả năng áp đảo “lấy thịt đè người” của các bang lớn, đông dân, giàu có và đảm đảo quyền bình đẳng và tiếng nói của các bang nhỏ. Thí dụ trong kỳ bầu cử 2016, bang California có 14,6 triệu người đi bầu - chiếm 10.5% tổng số người đi bầu của nước Mỹ. Lượng người đi bầu của California cũng gần tương đương với toàn bộ người đi bầu của 20 bang nhỏ. Vì vậy, ngoài tập trung vào các bang lớn thì các ứng viên vẫn rất cần vận động để thu hút cử tri ở các bang nhỏ.
Có thể xảy ra trường hợp một Tổng Thống đắc cử do có đủ số phiếu đại cử tri nhưng không giành được đa số phiếu phổ thông! Câu trả lời là CÓ và trên thực thì thì chuyện này đã xẩy ra tại cuộc bầu cử năm 2000 và 2016 Khi ông Bush Jr. và ông Trump thua phiếu phổ thông nhưng hơn phiếu đại cử tri.
Khuynh hướng bỏ phiếu
Ở Mỹ, việc bỏ phiếu không mang tính chất bắt buộc. Thống kê trung bình cho thấy chỉ có khoảng 60-70% cử tri Mỹ đi bỏ phiếu. Năm 2016, chỉ có khoảng 139/231 triệu cử tri (đủ tư cách) đi bầu cử (60.1%), trong đó tỷ lệ đi bầu của California là 58.2%, Texas là 51.4%, Minnesota là 74.7%...
Ủy ban bầu cử quốc gia Mỹ ước tính năm nay có khoảng 150-155 triệu cử tri đăng ký đi bầu – tăng đáng kể so với kỳ bầu cử 2016, trong đó hơn 95 triệu đã bỏ phiếu sớm- trực tiếp và qua đường bưu điện.
Dựa vào xu hướng bỏ phiếu trong quá khứ, giới bình luận Mỹ gọi các tiểu bang có truyền thống bỏ phiếu cho đảng Cộng Hòa (thí dụ như Texas) là tiểu bang đỏ. Các tiểu bang có truyền thống bỏ phiếu cho đảng Dân Chủ (thí dụ như California) được gọi là tiểu bang xanh.
Các tiểu bang còn lại được gọi là tiểu bang dao động - ngả nghiêng – ưỡn ẹo (swing states) vì tính chất cạnh tranh cao và có thể ngả về đảng này hoặc đảng kia ngay trong ngày bầu cử. Vì vậy, các tiểu bang này sẽ là chiến trường khốc liệt mà mỗi phe cố gắng xây dựng một liên minh, chiến lược truyền thông và vận động mạnh mẽ nhất để quyết giành thắng lợi. Trong kỳ bầu cử 2020, dự kiến các tiểu bang này bao gồm Nevada, Arizona, Colorado, Minnesota, Idanho, Michigan, Ohio, Wisconsin, Pennsylvania, North Carolina, Georgia, Florida... và họ sẽ là nhân tố quyết định chiến thắng trong kỳ bầu cử năm nay (hình 3)!
Thí dụ cụ thể dưới đây (hình 1) là diễn biến trước và sau bầu cử ở 4 bang “ngả nghiêng-ưỡn ẹo” trong kỳ bầu cử 2016 và kết cục bất ngờ ở 4 bang này đã giúp Ông Trump có thêm 75 phiếu đại cử tri để trở thành Tổng thống Mỹ thứ 45!
Kết cục này cũng cho thấy các cuộc thăm dò trước khi bầu chỉ mang tính tham khảo, chưa phải là cơ sở chắc chắn để đảm bảo chiến thắng.
KẾT CỦA BẦU CỬ TỔNG THỐNG MỸ 1940-2016 (hình 2)
Kết quả chung: Hòa 10-10 (Dân chủ và Cộng hòa đều thắng 10 lần trong tổng số 20 lần bầu cử)
Cách biệt nhất: 1984 - Reagan thắng Mondale 525-13
Sít sao nhất: 2000 - Bush Jr. thắng Gore 271-266
Có 2 lần ứng viên Dân Chủ thắng phiếu phổ thông nhưng thua phiếu đại cử tri (2000 và 2016)
DỰ BÁO 2020:
Ông Trump không còn nhiều yếu tố bất ngờ nhưng ông Biden cũng chẳng có gì nổi trội. Vì vậy, sẽ không có chiến thắng cách biệt trong bầu cử năm nay.