Ho^`i u+'c tu` ca?i ta.o VN (4)
rangnguyen
* Chu+o+ng 10
Lao ddo^.ng la` vinh quang !
Sau khi o+? ta.m ta.i K Lo` Ga.ch (Pha^n tra.i Lo` Ga.ch) ddu+o+.c 2 dde^m 1
nga`y, thi` co' le^.nh thu go.n ha`nh trang di chuye^?n to+'i Khu Nha` Ngo'i
(K1), va`o mo^.t buo^?i tru+a tro+`i quang na('ng a^'m. K1 tu+'c la` Pha^n tra.i
1, o+? ta^.n phi'a ria` be^n kia cu?a thung lu~ng xa~ Vie^.t Cu+o+`ng.
Go.i la` Khu Nha` Ngo'i vi`, dda^y la` da^~y nha` tu+o+`ng ga.ch co' ma'i lo+.p
ba(`ng ngo'i ddo? duy nha^'t, no^?i ba^.t trong thung lu~ng. No' lo+'n ho+n ca?
khu nha` kho cu?a Ho+.p ta'c xa~, tu+o+`ng ga.ch, nhu+ng ma'i chi? ddu+o+.c
lo+.p ba(`ng to^n. Co`n ta^'t ca? ca'c nha` cu?a da^n chu'ng na(`m be^n ven
ru+`ng sa't ria` thung lu~ng, ma'i dde^`u lo+.p ba(`ng ra. (ddoa.n tha^n ca^y
lu'a gia` co`n la.i, sau khi dda~ ga(.t ca'c bo^ng lu'a chi'n). Nha` cu?a Ca'n
bo^. canh Tu`, cu~ng chi? co' va'ch ke^'t ba(`ng �cho^?m� che? nho?, cha't
dda^'t cho^.n ro+m, ro^`i du`ng bay go^~ xoa ca't le^n cho pha(?ng ma(.t coi
nhu+ tu+o+`ng, ma'i lo+.p ba(`ng ca'c vi? tranh �cho^?m�, hoa(.c ba(`ng to^n
mo?ng go+.n so'ng.
Lu'c le^n ddu+o+`ng ro+`i K Lo` Ga.ch sang K1, ddo^` dda.c cu?a Tu` ddu+o+.c
cha^'t le^n 2 chie^'c xe Molotova cho+? ddi tru+o+'c. Ngu+o+`i xe^'p ha`ng
ddo^i, no^'i dduo^i nhau cuo^'c bo^. theo sau, du+o+'i su+. a'p ta?i cu?a Ca?nh
ve^.. Tu+` ria` Ta^y thung lu~ng no+i co' K Lo` Ga.ch ga^`n Ban Chi? huy Lie^n
tra.i 1, sang ria` DDo^ng thung lu~ng no+i co' K1 (khu nha` ngo'i), chi? co'
mo^.t con ddu+o+`ng dda^'t tro^.n dda' duy nha^'t tha(?ng ta('p, da`i chu+`ng 3
ca^y so^' ba(ng ngang khu ddo^`ng ruo^.ng cu?a Ho+.p ta'c xa~.
DDi dde^'n khoa?ng giu+~a ddoa.n ddu+o+`ng, nhi`n ve^` hu+o+'ng Nam tha^'y mo^.t
ddo^`i tro^`ng tra`. Be^n su+o+`n ddo^`i co' 1 da^~y nha` cho^?m nho? tro^ng
ra^'t ne^n tho+, ca'ch phia' sau co+ so+? Ban Chi? huy Lie^n tra.i 1 khoa?ng
ddo^. na(m tra(m me't. Sau na`y mo+'i bie^'t la` no+i giam ca'c si~ quan ca^'p
Tu+o+'ng QLVNCH. Chu+`ng ho+n 20 o^ng thi` pha?i, To^i kho^ng bie^'t ro~ con
so^'.
Vu+`a dde^'n khu vu+.c K1, chu'ng to^i kho^ng kho?i nga.c nhie^n, khi tha^'y
so^' anh em DDa.i ta' o+? la.i tra.i Suo^'i Ma'u nga`y chu'ng to^i ra ddi, cu~ng
ddang co' ma(.t ta.i dda^y. Kho^ng bie^'t anh em ddu+o+.c ddu+a dde^'n dda^y
tu+` lu'c na`o. Tha^.t la` mu+`ng vo^ ke^?. Ho+n 300 DDa.i ta' bi. ddu+a ra
mie^`n Ba('c Xa~ ho^.i Chu? nghi~a, ddu+o+.c ta^.p trung ho.c lao ddo^.ng ca?i
ta.o be^n nhau, trong cu`ng 1 tra.i thi` ddo+~ lo. O+? chung vo+'i ca'c ba.n si~
quan ca^'p nho? tre? kho?e ho+n, cha('c cha('n kho^ng the^? �thi ddua lao
ddo^.ng dda.t tha`nh ti'ch cao� nhu+ ho., se~ kho' lo`ng ddu+o+.c coi la`
�tie^'n bo^.� ma` hy vo.ng ddu+o+.c tha ve^` vo+'i vo+. con.
Tuy chu'ng to^i chi? la` ba.n Tu` ddo^`ng ca?nh vo+'i nhau, kho^ng pha?i la`
quye^'n thuo^.c, the^' ma` mo+'i xa nhau co' 2 nga`y 2 dde^m, nay ddu+o+.c ga(.p
la.i tay ba('t ma(.t mu+`ng qua^'n quy't, tu+o+?ng nhu+ dda~ xa nhau ha`ng na(m
va^.y. Tha^.t la` mo^.t ca?m gia'c la. lu`ng.
Qua ca^u chuye^.n trao ddo^?i tin tu+'c, ddu+o+.c bie^'t la` ca'c DDa.i ta' Ba'c
si~ Qua^n Y va` mo^.t va`i DDa.i ta' Bo^. binh kha'c, ddu+o+.c o+? la.i trong
Nam, kho^ng ai bie^'t nguye^n do vi` sao. Co' tin cho ra(`ng, ca'c Ba'c si~ vi`
nhu ca^`u chuye^n vie^n ne^n ddu+o+.c o+? la.i, nghe cu~ng hu+~u ly'. Nhu+ng
co`n ma^'y DDa.i ta' Bo^. binh dda^u pha?i vi` nhu ca^`u chuye^n mo^n? Co'
ngu+o+`i cho ra(`ng vi` ma^'y ba.n ddo' co' tha^n nha^n theo Ca'ch ma.ng la^u
na(m, nay co' ca(n co^.i lo+'n ne^n xin cho ddu+o+.c o+? la.i.
Toa`n la` y' kie^'n ddoa'n mo`. Tha^.t ra cha(?ng ai bie^'t ddu+o+.c chi'nh
sa'ch ddo^'i xu+? tha^.t su+. cu?a CS, ddo^'i vo+'i ngu+o+`i da^n ta.i mie^`n
Nam ra sao. No'i chi la` qua^n nha^n Qua^n lu+.c va` nha^n vie^n Ha`nh cha'nh VN
Co^.ng ho`a, dda~ bi. chu'ng dda(.t cho ca'i te^n �Ngu.y qua^n, Ngu.y quye^`n�.
Cha(?ng ha.n nhu+ ho^`i ga^`n cuo^'i na(m 1975, DDa`i pha't thanh chi'nh thu+'c
cu?a Nha` Nu+o+'c, ra ra? ca?i chi'nh tin ddo^`n vie^.c ddo^?i tie^`n mie^`n Nam
ra tie^`n Cu. Ho^` la` tha^'t thie^.t. The^' ro^`i ddu`ng mo^.t ca'i, va`o mo^.t
buo^?i sa'ng tinh mo+, cu~ng la.i chi'nh ca'i DDa`i pha't thanh ddo', loan ba'o
le^.nh Nha` Nu+o+'c buo^.c nha^n da^n kho^ng ddu+o+.c di chuye^?n ra kho?i ddi.a
phu+o+ng mi`nh cu+ ngu., dde^? thu+.c hie^.n vie^.c ddo^?i tie^`n theo ho^.
kha^?u. Tho+`i ha.n ddo^?i pha?i hoa`n ta^'t trong nga`y. Mo^~i ngu+o+`i chi?
ddu+o+.c phe'p ddo^?i mo^.t so^' lu+o+.ng theo quy ddi.nh. So^' tie^`n ai co'
nhie^`u ho+n mu+'c quy ddi.nh, pha?i no^.p cho Nha` Nu+o+'c lu+u giu+~ cu+'u
xe't gia?i quye^'t sau. Cu?a dda~ va`o tay Nha` Nu+o+'c thi` co`n khuya mo+'i
la^'y la.i ddu+o+.c. Ngoa`i ra co`n bi. go.i to+'i go.i lui, tra va^'n khai ba'o
ve^` nguo^`n go^'c tie^`n tu+` dda^u ma` co' nhie^`u the^', la.i la` ca'i ho.a
cha(?ng bie^'t dda^u ma` go+~. Tha^.t la` mo^.t chi'nh sa'ch ba^`n cu`ng hoa'
nha^n da^n, san ba(`ng giai ca^'p mo^.t ca'ch ta`n ba.o vo^ nha^n dda.o. Chi?
co' che^' ddo^. CS man ro+. da~ ta^m mo+'i li` lo+.m thu+.c hie^.n co^ng khai
nhu+ va^.y.
Chi'nh sa'ch khoan ho^`ng nha^n dda.o cu?a Ca'ch ma.ng quy ddi.nh, �Ngu.y qua^n
Ngu.y quye^`n� dda'ng to^.i che^'t, nhu+ng Ca'ch ma.ng tha kho^ng gie^'t, va`
ta.o co+ ho^.i cho ddi �ho.c ta^.p lao ddo^.ng dde^? ca?i ta.o tu+ tu+o+?ng�.
Bie^'t ddu+o+.c gia' tri. �lao ddo^.ng la` vinh quang�, pha?i �tay la`m ha`m
nhai, kho^ng a(n ba'm va`o Xa~ ho^.i� nhu+ tu+` tru+o+'c to+'i nay. Bie^'t �ye^u
lao ddo^.ng la` ye^u Xa~ ho^.i chu? nghi~a�, �ye^u xa~ ho^.i chu? nghi~a la`
ye^u nu+o+'c�... Do ddo' pha?i co^' ga('ng lao ddo^.ng cho to^'t, nga`y nga`y
�thi ddua na^ng cao na(ng xua^'t cho mau tie^'n bo^.�, co' �tie^'n bo^. nhanh,
dda.t tie^u chua^?n� mo+'i ddu+o+.c xe't cho ve^` ho^.i nha^.p va`o �xa~ ho^.i
mo+'i Xa~ ho^.i Chu? nghi~a�.
K1 na(`m ngay be^n ddu+o+`ng huye^'t ma.ch cu?a thung lu~ng, tre^n mo?m ddo^`i
la`i la`i xuo^'ng mo^.t khe suo^'i nho?. Tu+` co^?ng va`o pha?i qua khoa?ng sa^n
tro^'ng chu+`ng 100 me't, ro^`i to+'i 3 da^~y nha` �cho^?m� va` mo^.t nha` be^'p
cu~ng ba(`ng �cho^?m�. Ba(ng qua ca'c da^~y nha` �cho^?m� la` mo^.t da^~y nha`
ngo'i mo+'i xa^y xong, theo kie^'n tru'c kha'm giam Tu` ra^'t kie^n co^', da`i
khoa?ng 3 chu.c me't, ro^.ng 4 me't, tu+o+`ng chung quanh cao 3 me't xa^y ba(`ng
ga.ch the?.
Phia' tru+o+'c da^~y nha` ngo'i co' 1 ha`ng hie^n ro^.ng 2 me't, co' ma'i che
ba(`ng phe^n �cho^?m� dda^.p de.p. Da^~y nha` chi? co' mo^.t cu+?a ra va`o duy
nha^'t ba(`ng sa('t, o+? khoa?ng chi'nh giu+~a ha`ng tu+o+`ng ma(.t tru+o+'c.
Hai be^n cu+?a chi'nh, co' mo^.t da^~y cu+?a so^? co+~ ga^`n 1 me't vuo^ng bi.t
song sa('t, cao ho+n ma(.t dda^'t chu+`ng 1 me't. Tu+o+`ng phi'a sau, co' mo^.t
da^~y lo^~ tho^ng ho+i cao 20 pha^n, da`i 40 pha^n, cu~ng bi.t ca'c song sa('t
do.c ca'ch nhau 10 pha^n, no+i ga^`n sa't ma'i nha`.
Be^n trong, phia' cuo^'i nha`, co' 1 pho`ng nho? tu+o+`ng xa^y ki'n le^n to+'i
ma'i, co' cu+?a sa('t kho'a, kho^ng bie^'t dde^? la`m gi`. Khoa?ng ro^.ng co`n
la.i, co' mo^.t da^~y be^. na(`m da`i suo^'t be^` do.c ca(n nha`, xa^y ba(`ng
ga.ch la'ng xi ma(ng sa't va`o tu+o+`ng phia' sau, cao 1 me't, ro^.ng 2 me't.
Phia' tru+o+'c da^~y be^. na(`m la` lo^'i ddi ro^.ng 1 me't ru+o+~i, suo^'t tu+`
dda^`u na`y dde^'n dda^`u kia cu?a ca(n nha`. Xi ma(ng la'ng trong nha` chu+a
kho^ ha(?n, co`n xo^ng mu`i ho^i no^`ng na(.c, la`m cho ba^`u kho^ng khi' ngo^.t
nga.t ha(ng ha('c kho' chi.u.
Nhu+~ng anh em ddu+o+.c ddu+a tu+` tra.i Suo^'i Ma'u ra sau chu'ng to^i, nhu+ng
dde^'n K1 tru+o+'c chu'ng to^i, ddu+o+.c chia na(`m trong ca'c da^~y nha`
�cho^?m� phia' tru+o+'c sa^n da^~y nha` ngo'i, va` ga^`n be^'p be^n ca.nh
suo^'i. Thoa'ng khi' va` tu+o+ng ddo^'i ro^.ng, mo^~i ngu+o+`i ddu+o+.c mo^.t
cho^~ na(`m ba(`ng chie^'c chie^'u ca' nha^n, khoa?ng 70 pha^n.
Chu'ng to^i ra Ba('c tru+o+'c, nhu+ng chuye^?n dde^'n K1 sau, ne^n bi. giam
trong da^~y nha` ngo'i ddang co`n tro^'ng. Khoa?ng 100 ngu+o+`i trong nho'm
chu'ng to^i, ddu+o+.c chi? ddi.nh na(`m trong da^~y nha` ngo'i. Chen nhau cha(.t
ni'ch, mo^~i ngu+o+`i ddu+o+.c chia 1 khoa?ng na(`m ro^.ng 2 gang tay. To^i
pha?i na(`m trong nha` na`y. So^' co`n la.i khoa?ng 50 ngu+o+`i, ddu+o+.c na(`m
do.c du+o+'i ma'i hie^n be^n ngoa`i nha`. Na(`m ngoa`i hie^n tuy thoa'ng khi',
nhu+ng dde^m su+o+ng gio' la.nh co'ng. Co`n na(`m trong nha` thi` ngo^.p tho+?,
thie^'u du+o+~ng khi', no'ng nu+.c mo^` ho^i dda^`m ddia` nhu+ ta('m ho+i.
Ngay dde^m mo+'i ddu+o+.c chuye^?n dde^'n K1, sau khi a(n bu+~a chie^`u vu+`a
xong, co' le^.nh ta^.p ho.p no+i ma?nh sa^n cha^.t he.p ngay tru+o+'c da^~y nha`
ngo'i. Ho+n 300 ngu+o+`i ngo^`i cho^`m ho^?m du+o+'i dda^'t, sa't be^n nhau
cha(.t cu+'ng, ngu+?a ma(.t nhi`n le^n chie^'c ghe^' va` ba`n nho? dde^? tre^n
ma(.t chie^'c ro+`-mo.c, nghe Ca'n bo^. Tru+o+?ng K1 dde^'n �la`m vie^.c�. DDa.i
kha'i o^ng ta no'i :
�-Vi` kha^?n tru+o+ng qua', ne^n chu+a co' ddu? cho^~ na(`m thoa?i ma'i cho mo.i
ngu+o+`i, anh em co^' ga('ng kha('c phu.c, ke^? tu+` mai chu'ng ta se~ tu+. tu'c
xa^y du+.ng the^m nha` dde^? o+? cho ddu+o+.c thong tha?. Mo.i ngu+o+`i ha~y
co^' ga('ng ho.c ta^.p cho no' to^'t. Co' ddie^`u gi` tha('c ma('c thi` cu+'
tha`nh kha^?n ba'o ca'o, ca'n bo^. qua?n gia'o se~ chi? da^.y cho.�
O^ng ta co`n no'i nhie^`u nu+~a, la^u ca? tie^'ng ddo^`ng ho^`. To^i kho^ng quan
ta^m cho la('m, ne^n cha(?ng bie^'t o^ng a^'y dda~ no'i nhu+~ng gi`. Nhu+ng ca'c
DDo^.i tru+o+?ng cha('c cha('n pha?i la('ng nghe, dde^? �na('m vu+~ng� ma`
nha('c nho+? anh em. Nhie^`u ngu+o+`i ngu? gu.c. To^i cu~ng me^.t mo?i nga'p
nga('n nga'p da`i sa'i ca? quai ha`m, tro^ng cho mau xong dde^? ddi ngu? cho
khoe?, sau mo^.t nga`y ba^.n bi.u va^'t va?.
Tho+`i tie^'t ddang va`o DDo^ng, ngoa`i tro+`i luo^n nga(m nga(m la.nh, the^'
ma` na(`m trong nha` giam no'ng nhu+ nung. DDi ngu?, ai cu~ng chi? ma(.c qua^`n
nga('n a'o thun, mo^` ho^i va^~n va~ ra nhu+ ta('m ho+i. Cha(.t cu+'ng nhu+
ne^m, kho^ng ddu? cho^~ dde^? na(`m ngu+?a pha?i na(`m nghie^ng kie^?u u'p
thia`. Mo^~i la^`n muo^'n tro+? mi`nh cho kho?i mo?i, pha?i ngo^`i da^.y xoay
ngu+o+`i ro^`i mo+'i na(`m xuo^'ng la.i, dde^? kho?i la`m phie^`n 2 ba.n na(`m
ke^' 2 be^n.
Kho^ng ngu? ddu+o+.c, thu+o+`ng sinh ra ca'i chu+'ng mo't tie^?u hoa`i. Trong
nha` no'ng, be^n ngoa`i la.nh co'ng, mo^~i la^`n ddi ra pha?i ma(.c qua^`n a'o,
chu.p mu~ le^n dda^`u cho a^'m. Khi tro+? va`o, la.i pha?i co+?i ra, tha^.t
phie^`n phu+'c tra^`n ai he^'t mu+'c.
DDi tie^?u co`n ddo+~, ddi.a ddie^?m dda(.t ca'c thu`ng ddu+.ng nu+o+'c tie^?u
o+? ngay be^n chuo^`ng ga`, giu+~a Nha` ngo'i va` Nha` be^'p, khoa?ng ca'ch
ga^`n chi? ddo^. va`i chu.c me't. Co`n muo^'n ddi dda.i tie^.n, pha?i ba(ng qua
sa^n da`i ca? tra(m me't, ra to+'i ga^`n co^?ng tra.i, mo+'i re~ tra'i theo con
ddu+o+`ng mo`n nho? xuo^'ng be^n bo+` suo^'i, ca? ma^'y chu.c me't mo+'i to+'i
Nha` ve^. sinh. Su+o+ng dde^m da^`y dda(.c mu` mi.t tro+n tru+o+.t, kho^ng dde`n
kho^ng dduo^'c, mo` ma^~m ddi la.i ra^'t kho' kha(n nguy hie^?m. Ngoa`i ra co`n
so+. na.n bi. co.p ri`nh vo^` thi.t, hoa(.c dda.p le^n mi`nh tra(n ra('n ddang
tru+o+`n ngang lo^'i ddi, se~ bi. chu'ng mo^? cuo^.n thi` toi ma.ng. Tha^.t la`
tra^`n ai be^? kho^?.
Trong ca(n le^`u che ho^' ve^. sinh, to^'i dden nhu+ mu+.c, va` chi? co' 2 cho^~
cho 2 ngu+o+`i. Muo^~i ru+`ng bay da^`y dda(.c nhu+ ong vo+~ to^?, dduo^?i
kho^ng ki.p, ddo^'t nhu+'c buo^'t xu+ng u ngu+'a nga'y kho' chi.u. Nhie^`u ba.n
xa^'u ti'nh, i'ch ky?, nga.i dda.p pha?i do+, ngo^`i pho'ng dda.i be^n
ddu+o+`ng, la`m nhu+~ng ngu+o+`i ddi sau kho^ng tha^'y da^~m le^n be^ be^'t.
Chu`i que.t gia^`y le^n co? be^n ddu+o+`ng kho^ng sa.ch he^'t, khi tro+? va`o
pho`ng giam mu`i so^ng no^`ng na(.c, tu+o+?ng nhu+ co' ai ddau bu.ng ddi kho^ng
ki.p, pho'ng ra qua^`n ta.i cho^~ na(`m.
Suo^'t dde^m na(`m tra(n tro+? kho^ng ngu? ddu+o+.c. Me^.t mo?i qua' ro^`i cu~ng
la? thie^'p ddi lu'c na`o cha(?ng bie^'t. DDang lo+ mo+, bo^~ng mo^.t ho^`i
Co^`ng bom oang oang ddo^? do^`n, cho'i tai nhu+'c o'c. Gia^.t mi`nh thu+'c
gia^'c ngo^`i da^.y, nghe la^~n trong tie^'ng co^`ng, tie^'ng hu' tha?m thie^'t
cu?a con cho' be^n khu Ca'n bo^. vo.ng sang. Mo.i ngu+o+`i ue^? oa?i su+?a soa.n
ddo'n nha^.n the^m mo^.t nga`y mo+'i, vo+'i nhu+~ng bie^'n co^' mo+'i chu+a
ddoa'n bie^'t ddu+o+.c, se~ dde^'n trong cuo^.c so^'ng tu` bie^.t xu+' ddang
ga'nh chi.u.
Ca'n bo^. Tru+.c tra.i ra le^.nh qua loa pho'ng thanh, giu.c mo.i ngu+o+`i
�kha^?n tru+o+ng� ra sa^n ta^.p the^? du.c. Sau 15 phu't, ba`i ho.c the^? du.c
ta^.p the^? xong, la.i pha?i �kha^?n tru+o+ng� ddi lo pha^`n ve^. sinh ca'
nha^n. Trong khi ddo', ba.n Tru+.c pho`ng cu?a DDo^.i ddi xuo^'ng Nha` be^'p,
la~nh pha^`n khoai lang luo^.c ddie^?m ta^m ve^` chia cho anh em. Mo^~i pha^`n
chi? co' 1 cu? khoai ba(`ng na('m tay, hoa(.c 2 cu? ba(`ng 2 qua? tru+'ng ga`.
A(n chu+a xong, co^`ng ta^.p ho.p ddi lao ddo^.ng dda~ vang do^.i ca? thung
lu~ng.
Mo.i ngu+o+`i vo^.i va~ ke'o nhau ra sa^n ta^.p ho.p. Tu+`ng DDo^.i xe^'p 2
ha`ng do.c, ngo^`i cho^m ho^?m sa't be^n nhau dda^`y sa^n, quay ma(.t ra co^?ng
cho+` le^.nh Ca'n bo^. Tru+.c Tra.i. Nu+?a gio+` sau, Ca'n bo^. Gia'o du.c va`
ca'c Qua?n gia'o xua^'t hie^.n no+i co^?ng. Ba('t dda^`u ddo.c le^.nh �bie^n
che^'� la.i ca'c DDo^.i. Sau khi Qua?n gia'o nha^.n DDo^.i, o^ng ta da^~n rie^ng
ra mo^.t go'c sa^n, chi? ddi.nh DDo^.i tru+o+?ng, ca'c To^? tru+o+?ng, Thu+ ky'
ddo^.i, anh phu. tra'ch na^'u nu+o+'c cho DDo^.i ngoa`i hie^.n tru+o+`ng lao
ddo^.ng, anh Tru+.c nha`, va` pha^n chia anh em co`n la.i va`o ca'c To^?.
Xong suo^i, mo.i ngu+o+`i ve^` thu xe^'p tu+ trang do.n dde^'n no+i o+? mo+'i
quy ddi.nh cho DDo^.i. To^i ddu+o+.c chia va`o DDo^.i No^ng Nghie^.p, do anh Le^
Minh Lua^n (DDa.i ta' Kho^ng qua^n) la`m DDo^.i tru+o+?ng. La'ng o+? cu?a chu'ng
to^i la` da^~y nha` �cho^?m� ga^`n be^n la'ng o+? cu?a DDo^.i Anh Nuo^i (hoa?
dda^`u vu.). Da^~y nha` tuy cu~ ky~, va'ch �cho^?m� kho^ cong ke~ ho+? lo+'n,
thu hu't gio' DDo^ng la.nh de^~ da`ng, nhu+ng khoa?ng na(`m ro^.ng ra~i ho+n,
thoa'ng khi' kho^ng ngo^.t nga.t nhu+ trong nha` ngo'i. Mo^~i ngu+o+`i ddu+o+.c
khoa?ng na(`m ro^.ng 60 pha^n, chie^'u ca' nha^n pha?i dde^? cho^`ng mi' le^n
nhau.
Buo^?i lao ddo^.ng chie^`u, ca? K ddu+o+.c le^.nh do^`n no^~ lu+.c chia nhau
pha't quang do.n sa.ch se~ ca'c bu.i ca^y co? da.i chung quanh tra.i, dde^?
no+'i ro^.ng sa^n ta^.p ho.p, su+?a soa.n cho^~ ca^'t the^m nha` mo+'i, la`m
ha`ng ra`o quanh tra.i, tu su+?a bo+` suo^'i ca.nh be^'p va` no+i ta('m gia(.t
co^ng co^.ng...
Sau cuo^.c �bie^n che^'� mo+'i, nho'm ba.n a(n chung cu~ng nhu+ na(`m ga^`n be^n
To^i, suo^'t tu+` Long Giao ra dde^'n dda^y, go^`m anh Vo~ Que^' va` 2 anh Pha'o
binh (kho^ng nho+' te^n), bi. ta'ch bie^.t ra mo^~i ngu+o+`i mo^~i DDo^.i kha'c,
ho+i buo^`n.
Nga`y ho^m sau, ca'c DDo^.i mo+'i chi'nh thu+'c xua^'t tra.i ddi lao ddo^.ng
be^n ngoa`i tra.i.
Kho+?i dda^`u �lao ddo^.ng vinh quang�,
Co^`ng bom (1) giu.c gia~, xe^'p ha`ng giu+~a sa^n.
Tu+`ng ddo^.i theo le^.nh �xua^'t qua^n�,
Va`o ru+`ng cha(.t cho^?m, va'c da^`n ve^` K (ca).
DDo'ng ra`o, du+.ng co^?ng, ca^'t nha`,
DDe^? ma` co' cho^'n ddi ra ddi va`o.
DDa('p ne^`n La'ng o+? cho cao,
Ke?o mu`a mu+a lu~, nu+o+'c tra`o vo^ trong.
Sa`n na(`m hai da^~y thong dong,
DDa^`u quay sa't va'ch, kho?i tro^ng tha^'y ngoa`i.
Nha` ba gian, pha?i pha^n ddo^i,
Nho^'t chung hai ddo^.i, tra(m ngu+o+`i va`o ra.
Ca^'m kho^ng tu'm ba^?y tu.m ba,
Chuye^.n tro` ba`n tha?o vie^.c nha`, vie^.c chung.
Nga`y lo lao ddo^.ng ti'nh co^ng,
To^'i ngo^`i �kie^?m tha?o� dde^? cu`ng �su+?a sai�.
�Hoa.ch ddi.nh phu+o+ng a'n� tu+o+ng lai,
�Thi ddua� �pha^'n dda^'u� mo^~i nga`y tie^'n le^n.
O^'m ddau �kha('c phu.c� cho quen,
DDo^.i kho^ng ddu+o+.c phe'p nghi? tre^n mo^.t ngu+o+`i.
�Kha^?u pha^`n� nho+` �ddo^.i anh nuo^i�,
Lo cho ca? tra.i ki.p tho+`i, ddu'ng ca^n.
Du` ai lao ddo^.ng xa ga^`n,
DDi ve^` so+'m muo^.n, co' pha^`n da`nh rie^ng.
Gio^'ng nhu+ Ho+.p ta'c xa~ vie^n,
Anh hu`ng lao ddo^.ng ta.i mie^`n Ba('c ta.
Tha?m thu+o+ng DDa.i ta' Co^.ng hoa`,
DDoa. dda^`y the^? a^'y, tha`nh ma ma^'y ho^`i' !
K1, LT1, Vie^.t Cu+o+`ng, Ye^n Ba'i, tha'ng 7-1976.
(1) Theo lo+`i gia?i thi'ch cu?a Qua?n gia'o DDo^.i chu'ng to^i, chie^'c co^`ng
ma` K1 ddang du`ng, la` vo? mo^.t qua? bom do ma'y bay My~ tha? xuo^'ng kho^ng
no^?. Ngu+o+`i ta go+~ thuo^'c va` ngo`i no^? bo? ddi, ro^`i treo le^n du`ng
la`m co^`ng ba'o gio+` cho ca? thung lu~ng cu`ng nghe ddu+o+.c. Chie^'c co^`ng
ddu+o+.c xu+? du.ng dda'nh ba'o gio+` gia^'c cho K1, mo^~i nga`y 8 la^`n : -
ba'o da^.y buo^?i sa'ng, -ta^.p ho.p ddi lao ddo^.ng buo^?i sa'ng, -gio+` nghi?
gia?i lao giu+~a buo^?i sa'ng, -ma~n gio+` lao ddo^.ng sa'ng, -ta^.p ho.p ddi
lao ddo^.ng buo^?i chie^`u, -gio+` nghi? gia?i lao giu+~a buo^?i lao ddo^.ng
chie^`u, -ma~n gio+` lao ddo^.ng chie^`u, -ba'o ddie^?m danh to^'i tru+o+'c khi
va`o pho`ng giam. Ngoa`i ra co`n du`ng dde^? dda'nh lie^n ho^`i 3 tie^'ng mo^.t,
mo^~i khi ca^`n ba'o ddo^.ng.
Chie^'c co^`ng pha't ra mo^.t loa.i a^m thanh kim khi' lanh la?nh trong, vo+'i
ta^`n so^' rung ra^'t cao, la`m inh tai nhu+'c o'c ngu+o+`i ta de^~ so+.. DDe^'n
no^~i con cho' dda(.t te^n la` Pho cu?a Qua?n gia'o DDo^.i chu'ng to^i nuo^i,
bi. tie^'ng co^`ng la`m ddau ddo+'n nhu+'c o'c khie^'p dda?m, pha?i chu le^n
nghe ra^'t tha?m thie^'t ghe^ la.nh ca? ngu+o+`i. Tie^'ng ke^u y nhu+ tie^'ng
hu' cu?a cho' so'i trong ru+`ng gia` hoang vu, die^~n ta? trong ca'c phim
chuye^.n cu?a A^u My~.
Kho^ng ai ho?i, nhu+ng o^ng ta tu+. ddo^.ng gia?i thi'ch vi` thu` DDe^' quo^'c
My~ xa^m la(ng, bo? bom mie^`n Ba('c Xa~ ho^.i Chu? nghia~, ne^n la^'y te^n cu?a
To^?ng tho^'ng Ford dda(.t cho con cho', dde^? ha`ng nga`y go.i cho a(n, va`
lu'c na`o kho^ng ba(`ng lo`ng thi` co^.t la.i dda'nh cho bo~ ghe't.
Tha^.t to^.i nghie^.p cho nhu+~ng bo^. o'c thie^?n ca^.n, i't ho.c, la.c ha^.u.
O^ng ta dda^u co' bie^'t ta^m ti`nh cu?a ngu+o+`i A^u Cha^u hoa`n toa`n kha'c
ha(?n. Chi? nha^n va^.t tha^n quen na`o ddu+o+.c qu'y me^'n nha^'t, ho. mo+'i
la^'y te^n cu?a ngu+o+`i a^'y dda(.t cho con va^.t ho. thu+o+ng qu'y tri`u me^'n
nha^'t nhu+ con. Ta.i Hoa Ky`, co`n co' Lua^.t ba?o ve^. gia su'c nhu+ cho',
me`o... Ai ha`nh ha. su'c va^.t bi. to^' ca'o, se~ bi. la`m bie^n ba?n ddu+a ra
To`a a'n pha'n xe't xu+? pha.t nghie^m kha('c. DDa^u nhu+ ta.i VN, cho' ddu+o+.c
nuo^i ba(`ng co+m thu+`a canh ca(.n, dde^? do.n sa.ch se~ nhu+~ng thu+' do con
ngu+o+`i tha?i ra, dde^? coi giu+~ nha`, va` dda(.c bie^.t dde^? la`m thi.t a(n.
�So^'ng o+? tre^n ddo+`i a(n mie^'ng do^`i cho'. Che^'t xuo^'ng a^m phu? bie^'t
co' hay kho^ng?�
* Chu+o+ng 11
Xa~ ho^.i chu? nghi~a va` ti`nh ngu+o+`i
Nha^n so^' Tu` chia va`o mo^~i DDo^.i, go^`m khoa?ng trung bi`nh tu+` 40 dde^'n
50 ngu+o+`i, tu`y theo loa.i co^ng ta'c. Ca'c DDo^.i ddu+o+.c dda'nh so^' cho
de^~ go.i, va` quy ddi.nh dda?m nha^.n nhu+~ng co^ng ta'c chuye^n bie^.t kha'c
nhau : La^m sa?n, Mo^.c, DDan la't, Xa^y du+.ng, Rau xanh, No^ng nghie^.p, Anh
nuo^i.
DDo^.i La^m Sa?n, ddu+o+.c coi la` DDo^.i cu?a nhu+~ng �Tu` tu+. gia'c� (kho^ng
ca^`n ngu+o+`i theo sa't canh giu+~), ddi va`o ru+`ng mo^.t mi`nh ddo^'n ca^y,
cha(.t �cho^?m�, cha(.t giang, la^'y ma(ng. �Cho^?m� va` giang, pha?i cha(.t
da`i to^'i thie^?u la` 4 me't, bo' tha`nh tu+`ng bo' 20 ca^y, ro^`i ke^'t chung
vo+'i ca'c tha^n ca^y tha`nh be`, tha? tro^i theo do`ng nu+o+'c ve^` to+'i
dda^.p nho? o+? bia` ru+`ng, ca'ch tra.i chu+`ng 5 ca^y so^'.
Ca^y ddo^'n xuo^'ng, lo+'n thi` giao cho DDo^.i Mo^.c cu+a xe? tha`nh va'n ngay
ta.i trong ru+`ng, chuye^?n ve^` sau. Ca'c ca^y nho? thi` ca('t la^'y tha^n ddem
ve^` la`m co^.t, ke`o, dui nha`, co`n ca`nh lo+'n la`m cu?i ddun cho ca'c be^'p
cu?a tra.i giam Tu` va` be^'p rie^ng be^n khu Ca'n bo^..
�Cho^?m� ddu+o+.c du`ng la`m ra^'t nhie^`u vie^.c. Hoa(.c dde^? nguye^n ca^y
da`i 4 me't, mo^? do.c tha^n banh be.t ra, dda^.p de.p, ro^`i ghe'p la.i ddan
nhu+~ng ta^'m phe^n tha^.t lo+'n, dde^? du+.ng quanh nha` la`m va'ch, va` la`m
sa`n na(`m trong ca'c La'ng. Hoa(.c ca('t tha`nh ca'c ddoa.n nga('n co+~ 1 me't,
bo^? do.c dda^.p de.p ke^'t tha`nh nhu+~ng ma?ng tranh da`i 2 me't lo+.p ma'i
nha`. Hoa(.c dde^? nguye^n ca^y, cho^n sa^u xuo^'ng dda^'t, ke^'t sa't be^n nhau
la`m ha`ng ra`o qua^y chung quanh tra.i. Hoa(.c la`m ca'ng (�ki�) khie^ng
dda^'t, tranh, ga.ch, va` ca'c va^.t lie^.u linh tinh kha'c.
Giang la` loa.i tre tha^n nho?, ddo^'t da`i, ga^`n nhu+ dda(.c ruo^.t, so+.i
mo^.c de?o dai, ddu+o+.c ca('t tha`nh tu+`ng khu'c nga('n hay da`i, tu`y theo
co^ng du.ng. Co' the^? che? nho? chuo^'t nha(~n tha`nh ca'c loa.i nan dde^? ddan
thu'ng, nia, ro^?, ra', xo.t, bo^`. Hoa(.c tu+o+'c mo?ng dde^? la`m la.t (da^y)
co^.t, be^.n thu+`ng, tra~o...
Ma(ng ddu+o+.c coi la` mo^.t loa.i thu+.c pha^?m co' �gia' tri. kinh te^' cao�,
co' the^? du`ng �bie^'n che^'� ddu+o+.c i't nha^'t la` bo^'n mo'n a(n kha'c
nhau. Hoa(.c xa^'y kho^ dde^? da`nh du`ng trong nhu+~ng di.p Le^~ Te^'t, kha^?u
pha^`n ddu+o+.c gia ta(ng, na^'u vo+'i xu+o+ng la`m mo'n ma(ng ninh. Hoa(.c
muo^'i chua dde^? da`nh na^'u canh da^`n. Hoa(.c dde^? tu+o+i xa`o hay kho ma(.n
du`ng thay rau, trong mu`a mu+a ma(ng dda^m tro^`i dda^`y ru+`ng.
Ma(ng dde^? tu+o+i a(n ngay ra^'t dda('ng. Nhu+ng �bu+o+'c dda^`u� tra.i mo+'i
tha`nh la^.p, tra.i vie^n chu+a sa?n xua^'t ddu+o+.c loa.i rau na`o dde^? a(n,
ne^n ma(ng ddu+o+.c coi la` mo'n chi'nh duy nha^'t, trong 2 bu+~a a(n ha`ng
nga`y. Ho+n nu+~a, mo^~i bu+~a a(n mo^~i ngu+o+`i chi? ddu+o+.c chia co' va`i
bo^'n ma^?u ba(`ng ngo'n cha^n ca'i, ne^n va^~n tha^'y ngon va` the`m. Theo
pha^n ti'ch khoa ho.c ai cu~ng bie^'t, ma(ng cha(?ng co' gia' tri. dinh du+o+~ng
na`o cho co+ the^? con ngu+o+`i, ngoa`i vie^.c cung ca^'p cha^'t so+, giu'p cho
vie^.c dda^?y pha^n trong ruo^.t de^~ da`ng kho^ng ta'o bo'n.
Tra'ch nhie^.m cu?a DDo^.i No^ng Nghie^.p la`, quanh na(m suo^'t tha'ng, na('ng
cu~ng nhu+ mu+a, tu`y theo vu. tu+`ng mu`a, hoa(.c ddi pha' ru+`ng cuo^'c dda^'t
tro^`ng sa('n (khoai mi`), khoai lang, ngo^ (ba('p), lua'. Hoa(.c thu+.c hie^.n
nhu+~ng ta.p vu. kha'c tu`y nhu ca^`u kie^'m tie^`n, dde^? tra.i no^.p cho Nha`
Nu+o+'c ha`ng na(m theo quy ddi.nh. Cha(?ng ha.n, Ho+.p Ta'c Xa~ na`o ddo' trong
ddi.a phu+o+ng ca^`n mo^.t so^' nha^n co^ng, dde^? phu. �ti.nh kho� (do.n de.p
que't tu+o+'c sa.ch se~ nha` kho), hay ga(.t lua', dda^.p lua', pho+i tho'c,
la^?y ho^.t ba('p..., Tra.i giam se~ tu`y theo nhu ca^`u, chi? ddi.nh mo^.t
hoa(.c nhie^`u DDo^.i No^ng Nghie^.p ddi la`m thue^ ti'nh co^ng dde^? la^'y
tie^`n. Nhu+ng co+ quan chu? thue^ kho^ng bao gio+` tra? ba(`ng tie^`n, ma`
ba(`ng no^ng pha^?m (lu'a, khoai, ngo^...) tri. gia' tu+o+ng ddu+o+ng.
To^i ddu+o+.c �bie^n che^'� va`o mo^.t trong ca'c DDo^.i No^ng Nghie^.p cu?a K1.
Nhu+ng DDo^.i chu'ng to^i cha(?ng bao gio+` ddu+o+.c giao dda^'t dde^? canh
ta'c. Thu+o+`ng xuye^n ddu+o+.c ta(ng pha'i ddi la`m thue^ cho ca'c DDo^.i
chuye^n nghie^.p kha'c, nhu+ dda`o dda^'t dda('p ne^`n nha`, ddi va'c �cho^?m�,
giang, ca^y va` cu?i tu+` dda^.p nu+o+'c be^n bia` ru+`ng ve^` tra.i, ddi la^'y
ca't, hoa(.c la`m thue^ cho Ho+.p Ta'c Xa~ ddi.a phu+o+ng la^'y tie^`n co^ng
no^.p cho Tra.i.
Trong nhu+~ng buo^?i ddi va'c �cho^?m� hoa(.c giang, Qua?n gia'o buo^.c mo^~i
ngu+o+`i pha?i va'c 1 bo' 20 ca^y, na(.ng chu+`ng 200 dde^'n 300 ki'lo^. Ca'c
bo' �cho^?m� da`i lu+o+.t thu+o+.t, va'c tre^n vai di chuye^?n tre^n ddu+o+`ng
dda^'t nho? vo`ng ve`o, le^n do^'c xuo^'ng do^'c quanh theo trie^`n nu'i, tha^.t
va^'t va?. Chi? da(m ba anh khoe? la`m ddu+o+.c. Co`n pha^`n lo+'n chi.u thua
kho^ng va'c no^?i, nga~ to+'i nga~ lui, kho^ng xe^ di.ch no^?i bu+o+'c na`o,
dda`nh lie^`u ngo^`i i` ra chi.u tra^.n xi? va? cu?a Qua?n gia'o.
Cuo^'i cu`ng, Qua?n gia'o cu~ng pha?i nha^n nhu+o+.ng, ba(`ng lo`ng cho 2
ngu+o+`i khie^ng chung mo^.t bo'. Mo^~i ngu+o+`i o+? mo^.t dda^`u, khie^ng bo'
�cho^?m� tre^n vai, theo nhau ke? tru+o+'c ngu+o+`i sau, bu+o+'c cha^n le. nhu+
cha.y cho ddo+~ na(.ng. Anh na`o khoe? ho+n thi` hy sinh khie^ng pha^`n go^'c,
nhu+o+`ng cho anh ba.n la`m chung ye^'u ho+n khie^ng pha^`n ngo.n. Ai khie^ng
pha^`n ngo.n ddi tru+o+'c, ngu+o+`i khie^ng pha^`n go^'c ddi phia' sau.
DDe^? chia dde^`u su+'c na(.ng cu?a bo' �cho^?m� cho 2 ngu+o+`i, pha?i ru't
mo^.t ca^y �cho^?m� o+? phia' go^'c tho`i ra kho?i bo' chu+`ng 1 me't nhu+
chie^'c ddo`n, cho ngu+o+`i ddi sau dde^? tre^n vai khie^ng. Cu+' ddi ddu+o+.c
chu+`ng 300 me't la.i pha?i ngu+`ng, qua(ng bo' �cho^?m� xuo^'ng dda^'t ngo^`i
nghi?. DDau vai, mo?i co^.t xu+o+ng so^'ng lu+ng, me^.t ddu+` tho+? ho^?n he^?n
muo^'n ddu+'t ho+i.
Ne^'u mo^.t mi`nh va'c no^?i 1 bo', mo^~i buo^?i lao ddo^.ng chi? pha?i ddi ve^`
co' 1 la^`n. Co`n 2 ngu+o+`i khie^ng chung, pha?i ddi 2 la^`n dde^? �ba?o dda?m
ddu? chi? tie^u� quy ddi.nh, mo^~i buo^?i lao ddo^.ng mo^~i ngu+o+`i pha?i ddem
ve^` tra.i 1 bo'. Nga`y la`m 2 buo^?i, nhu+~ng ngu+o+`i khie^ng chung pha?i ddi
ve^` to+'i 4 la^`n trong 1 nga`y. Ai xong so+'m ddu+o+.c ve^` tra.i nghi? ngo+i
thoa?i ma'i. Co`n nhu+~ng ngu+o+`i ye^'u cha^.m cha.p, bao gio+` �hoa`n ta^'t
ddu? chi? tie^u� mo+'i ddu+o+.c nghi?. Co' ngu+o+`i pha?i la`m suo^'t luo^n 2
buo^?i, kho^ng nghi? tru+a, mo+'i ddu? thi` gio+` dde^? �dda.t chi? tie^u� do
Qua?n gia'o quy ddi.nh. Nhu+ng cu~ng co' ngu+o+`i ma.nh, va'c no^.p luo^n 2 bo'
trong gio+` lao ddo^.ng buo^?i sa'ng, dde^? nghi? ca? buo^?i chie^`u.
Ga^`n dda^.p nu+o+'c co' mo^.t xo'm nho?, khoa?ng mu+o+i la(m ca(n nha` da^n
ddi.a phu+o+ng cu+ ngu.. Mo^~i nha` ca'ch nhau ba(`ng nhu+~ng ha`ng ra`o ca^y
gai, va` ma?nh vu+o+`n nho nho?. Xo'm nha` o+? do.c da`i ngay hai be^n ddu+o+`ng
ddi le^n dda^.p. Kho^ng tha^'y bo'ng trai tra'ng nam nu+~ na`o ca?. Chi? co'
ma^'y o^ng ba` gia`, va` da(m ba^?y ddu+'a tre? ni't ca? trai la^~n ga'i o+?
chuo^`ng lo^`ng lo^.ng, lem luo^'c, cho+i ddu`a giu+~a sa^n, gia`nh nhau ma^'y
ma^?u sa('n hay khoai gi` ddo', la he't chu+?i nhau o?m to?i.
Khi anh em Tu` ddi ngang, mo^.t ba` gia` tie^'n ra sa't bo+` ra`o, xua cho' su?a
dduo^?i ngu+o+`i la., va` lo+'n tie^'ng chu+?i : �-Tie^n su+ cha chu'ng bay,
loa`i qu?y uo^'ng ma'u, a(n gan ngu+o+`i. Sao chu'ng bay kho^ng che^'t ba^`m
che^'t da^.p ddi, ma` co`n va'c ma(.t dde^'n dda^y a(n ha.i co+m cu?a nha^n
da^n?�
Mo.i ngu+o+`i ngo+~ nga`ng, kho^ng bie^'t Nha` nu+o+'c Co^.ng Hoa` Xa~ ho^.i
Chu? nghi~a VN, tuye^n truye^`n huo+'ng da^~n qua^`n chu'ng mie^`n Ba('c nhu+
the^' na`o ve^` Qua^n lu+.c VNCH o+? mie^`n Nam, ma` lo`ng ha^.n thu` cu?a da^n
chu'ng ddo^'i vo+'i anh em Tu` ghe^ go+'m dde^'n nhu+ va^.y. Tha^.t kho' hie^?u,
no' ngu+o+.c ha(?n vo+'i nhu+~ng gi` ma` Ca'n bo^. dda.i die^.n dda?ng va` Nha`
Nu+o+'c CSVN dda~ no'i vo+'i anh em, qua ca'c ba`i ho.c ta^.p ca?i ta.o tu+
tu+o+?ng ta.i mie^`n Nam tru+o+'c khi ra Ba('c.
Kho^ng rie^ng gi` da^n chu'ng, ngay ca? Ca'n bo^. Bo^. ddo^.i mie^`n Ba('c,
chu+a bao gio+` co' di.p tha^'y thu+.c tra.ng cu?a mie^`n Nam VN, cu~ng co'
nhu+~ng suy nghi~ sai la^`m tai ha.i nhu+ va^.y. Ca'c Cu. ta nga`y xu+a dda~
tu+`ng khuye^n :� Phu+o+.ng hoa`ng dda^.u cho^'n cheo leo, sa co+ tha^'t the^'
pha?i theo dda`n ga`�, anh em dda`nh nha^~n nhu.c chi.u ddu+.ng cho+' bie^'t
la`m sao ba^y gio+`. Kho^ng ddu+o+.c phe'p giao tie^'p vo+'i da^n chu'ng, la`m
sao gia?i thi'ch cho ho. hie^?u ddu+o+.c. Tha^.t kho^? ta^m vo^ cu`ng.
Ngoa`i co^ng ta'c ddi va'c �cho^?m�, mo^~i nga`y DDo^.i chu'ng to^i co`n pha?i
cu+? mo^.t toa'n 5 ngu+o+`i, ddem xe �ca?i tie^'n� ddi xuo^'ng ta^.n vu`ng bo+`
so^ng A^u La^u dde^? cho+? ca't ve^` cho ddo^.i xa^y du+.ng, xa^y Nha` Ve^. Sinh
co^ng co^.ng cho ca? tra.i xu+? du.ng. DDu+o+`ng ddi xa ga^`n hai chu.c ca^y
so^', do.c ven su+o+`n nu'i vo`ng ve`o, khe do^'c tha(?ng ddu+'ng sa^u tha(m
tha(?m ha`ng tra(m me't.
To^i ddu+o+.c �Tu+. qua?n ddo^.i� tu+'c la` DDo^.i tru+o+?ng, dde^` nghi. Qua?n
gia'o chi? ddi.nh va`o toa'n ddi la^'y ca't, ba(`ng �Xe ca?i tie^'n�. DDa^y la`
loa.i xe khung go^~, tha^n da`i 1 me't, ngang 90 pha^n, cao 50 pha^n, dde^?
tre^n 2 ba'nh xe nie^`ng sa('t vo+'i vo`ng lo^'p cao su tro`n dda(.c. Xe co' 2
ca`ng da`i khoa?ng ho+n 1 me't o+? phia' tru+o+'c, dde^? ngu+o+`i ke'o thay vi`
du`ng su'c va^.t. DDe^? de^~ hie^?u ho+n, �xe ca?i tie^'n� la` mo^.t loa.i xe
bo` nho? dde^? cho+? va^.t lie^.u do ngu+o+`i ke'o.
Mo^~i chuye^'n ddi pha?i la^'y mo^.t me't kho^'i ca't. Vi` the^' pha?i du`ng
nhu+~ng ta^'m va'n da^`y va` co't qua^y chung quanh tha`nh xe cho cao le^n,
mo+'i chu+'a ddu? dung lu+o+.ng mo^.t me't kho^'i ca't.
Toa'n �chuye^?n va^.n xe ca?i tie^'n� go^`m 5 ngu+o+`i, pha^n chia nhu+ sau :
- 1 ngu+o+`i ca^`m ca`ng xe dde^? la'i hu+o+'ng ddi cho xe,
- 2 ngu+o+`i ddi tru+o+'c xe chu+`ng 5 me't dde^? ca^`m da^y ke'o,
- 2 ngu+o+`i ddi sau dda^?y phu. cho xe tie^'n to+'i. La^`n ddi na`o, To^i cu~ng
bi. anh em trong toa'n giao cho ca(`m ca`ng la'i xe.
Vie^.c ddi la^'y ca't tha^.t va^'t va?, nhu+ng cu~ng co' nhie^`u ky? nie^.m vui
vui kho' que^n.
Mo^~i chuye^'n ddi la^'y ca't, ngoa`i ca'n bo^. Qua?n gia'o co`n co' 2 bo^.
ddo^.i ca?nh ve^. mang su'ng da`i ddi theo canh chu+`ng 5 ngu+o+`i Tu`.
Tru+o+?ng Pha^n tra.i K1 gia?i thi'ch ra(`ng : �-Ca^`n co' bo^. ddo^.i ca?nh
ve^. ddi theo dde^? ba?o dda?m an ninh, cho ca'c anh kho^ng bi. da^n chu'ng
ha`nh hung, cho+' kho^ng pha?i dde^? canh ga'c vi` so+. ca'c anh tro^'n. O+?
dda^'t mie^`n Ba('c Xa~ ho^.i chu? nghi~a na`y, da^`y dda(.c �thie^n la ddi.a
vo~ng� la`m sao tro^'n thoa't ma` pha?i lo.�
Lu+o+.t ddi toa`n la` xuo^'ng do^'c, xe tu+. ddo^.ng lao to+'i vu`n vu.t,
ngu+o+`i la'i xe pha?i quay ngu+o+.c cho xe tru+o+'c ca`ng sau, dde^? cha.y theo
xe. Ne^'u kho^ng, lu+.c tro^i nhanh cu?a xe co' the^? la`m cho ngu+o+`i ca^`m
ca`ng, cha.y kho^ng ki.p va^'p cha^n nga~ chu'i xuo^'ng ddu+o+`ng, ha^.u qua?
se~ ra^'t nguy hie^?m dde^'n ti'nh me^.nh. Nhu+~ng ngu+o+`i dda^?y va` phu. ke'o
xe nhu+ dda~ pha^n chia, cu~ng pha?i ta^.p trung ddi phia' sau, dde^? ca^`m da^y
ni'u cho to^'c ddo^. xe lao xuo^'ng do^'c gia?m ddi.
Lu+o+.t ve^` thi` ngu+o+.c la.i, xe dda^`y 1 me't kho^'i ca't u+o+'t na(.ng
ne^`, ddu+o+`ng le^n do^'c lie^n tu.c, xe luo^n luo^n tri` ke'o tro^i lui cho+'
kho^ng chi.u tu+. ddo^.ng la(n to+'i nhu+ lu'c xuo^'ng do^'c. Ngu+o+`i la'i
pha?i ga^.p mi`nh ve^` tru+o+'c, dde` cho ca`ng xe chu'i sa't dda^'t. Hai
ngu+o+`i ddi tru+o+'c khoa?ng 5 me't qua`ng da^y ke'o tre^n vai, cu'i ra.p
ngu+o+`i go` lu+ng ke'o. Hai ngu+o+`i dda^?y phia' sau ba'm cha(.t mo^.t tay
va`o tha`nh xe, nga? ngu+o+`i ve^` tru+o+'c dda^?y cho xe tie^'n le^n, tay kia
ca^`m 1 thanh go^~ dde^? sa(~n sa`ng cha(.n ba'nh xe la.i khi ca^`n thie^'t.
Tha^.t la` tra^`n ai va^'t va?, tinh tha^`n mo.i ngu+o+`i lu'c na`o cu~ng bi.
ca(ng tha(?ng. Ma(.t ddu+o+`ng lo^`i lo~m dda^`y lo^~ o^? ga`. Ne^'u so+ xua^'t,
xe co' the^? bi. la^.t hoa(.c tro^i tuo^'t xuo^'ng khe. Ngu+o+`i co' the^? bi.
tro.ng thu+o+ng vi` xe ca'n qua hoa(.c ddo^? dde` le^n. DDa~ co' mo^.t toa'n
thuo^.c DDo^.i kha'c, so+ y' kho^ng kie^?m soa't no^?i, xe dda^`y ca't bi. tro^i
tuo^.t xuo^'ng khe be^n trie^`n nu'i cao ca? ho+n tra(m me't. Xe ga^~y be^? tan
na't du+o+'i khe sa^u. May ma` kho^ng ai bi. lo^i theo xuo^'ng khe, hoa(.c bi.
xe ca'n ga^y thu+o+ng ti'ch. Tha^.t nguy hie^?m kho^ng sao lu+o+`ng tru+o+'c
ddu+o+.c. Quanh na(m nga`y tha'ng, ca'i che^'t lu'c na`o cu~ng sa(~n sa`ng lo+?n
vo+?n be^n cuo^.c so^'ng cu?a Tu`.
Ga^`n ma^'y ca(n nha` da^n chu'ng o+? be^n ddu+o+`ng xuo^'ng bo+` so^ng la^'y
ca't, co' 1 tu'p le^`u ba'n qua` ba'nh ba^`y bie^.a^n tho^ so+. Tre^n chie^'c
ba`n nho? dde^? i't keo thu?y tinh ke.o bo^.t, ke.o la.c, ba'nh bo?ng ngo^,
ba'nh kha?o, thuo^'c la', thuo^'c la`o, bi`nh nu+o+'c cha` tu+o+i... Qua?n gia'o
ddi theo chu'ng to^i (Trung u'y Kha?m) to? ra de^~ da~i, cho phe'p anh em mua
ke.o, ba'nh, a(n dde^? �bo^`i du+o+~ng�. Nhu+ng o^ng ta luo^n mo^`m nha('c
nho+?, pha?i a(n he^'t tru+o+'c khi ve^` to+'i tra.i, va` kho^ng ddu+o+.c ke^?
cho anh em trong tra.i bie^'t. (O^ng Kha?m dda~ tho^' lo^. cho anh em bie^'t,
tru+o+'c 30-4-1975 o^ng a^'y dda~ tu+`ng va`o Nam chie^'n dda^'u ta.i vu`ng
Kha'nh Hoa`, va` co' ngu+o+`i anh ba` con la`m Thie^'u ta' trong Qua^n ddo^.i
thuo^.c che^' ddo^. mie^`n Nam cu~ ta.i Nha Trang.)
Nha` Ve^. Sinh mo+'i ddu+o+.c xa^y ba(`ng ga.ch ma'i lo+.p to^n, ngay be^n ma(.t
ddu+o+`ng lo+'n be^n ngoa`i co^?ng tra.i, tro^ng nhu+ mo^.t qua'n nha` tro. co'
nhie^`u pho`ng. Da^n chu'ng ddi ngang qua, ai co' nhu ca^`u cu~ng co' the^? ghe'
va`o gia?i quye^'t.
Kie^'n tru'c Nha` Ve^. sinh gio^'ng nhu+ kie^?u nha` sa`n, co' ca'c ba^.c thang
ga.ch ddi le^n cao chu+`ng 1 me't ru+o+~i, co' ma'i to^n che mu+a na('ng, va` 1
da^~y 10 lo^~ ca^`u ngo^`i, pha^n ca'ch nhau bo+?i nhu+~ng ma?ng tu+o+`ng lu+?ng
cao 1 me't, co' cu+?a go^~ che phia' tru+o+'c mo^~i nga(n. Ne^`n nha` la'ng xi
ma(ng, ho+i nghie^ng nghie^ng cho nu+o+'c tie^?u tu+. ddo^.ng cha^?y xuo^'ng
mo^.t ho^` chu+'a. Pha^n dda(.c na(`m la.i tha`nh tu+`ng ddo^'ng giu+~a ne^`n.
Do.c be^n ho^ng Nha` Ve^. Sinh, co' lo^'i ddi la't ga.ch vo`ng xuo^'ng phia'
sau, dde^? To^? Pha^n thuo^.c ca'c DDo^.i Rau Xanh, ha`ng nga`y dde^'n xu'c
pha^n, mu'c nu+o+'c tie^?u ddem ra khu sa?n xua^'t rau xanh du`ng. Anh em
ddu+o+.c hu+o+'ng da^~n tu`y theo hie^.n tra.ng lo+'n nho? cu?a mo^~i luo^'ng
rau, ho`a pha^n hoa(.c nu+o+'c tie^?u vo+'i lu+o+.ng nu+o+'c suo^'i ca^`n
thie^'t cho ho+.p vo+'i nhu ca^`u bo'n tu+o+'i. Nho+` va^.y, rau tro^`ng ta(ng
tru+o+?ng nhanh, xanh to^'t, va` mu+'c �tha^u hoa.ch� ra^'t cao.
Vie^.c xa^y du+.ng Nha` Ve^. Sinh thuo^.c loa.i �u+u tie^n ha`ng dda^`u� trong
�du+. a'n chung�. Vi` hie^.n ta.i, tra.i chi? co' mo^.t ho^' ve^. sinh duy
nha^'t, vo+'i 2 cho^~ ngo^`i, dda`o be^n su+o+`n ddo^`i ga^`n sa't bo+` suo^'i,
phia' trong co^?ng tra.i. Mo^~i buo^?i sa'ng, anh em Tu` pha?i xe^'p ha`ng no^'i
dduo^i nhau, cho+` ca? tie^'ng ddo^`ng ho^` mo+'i to+'i lu+o+.t va`o gia?i
quye^'t vie^.c tha?i va`ng ra kho?i co+ the^?. Cha(?ng may, anh na`o bi. ddau
bu.ng tie^u cha^?y, ni'n kho^ng ddu+o+.c dda`nh ngo^`i dda.i ngay be^n ddu+o+`ng
mo`n xa? ra, ho^i tho^'i no^`ng na(.c. Anh em kha'c kho' ta'nh co' na(.ng lo+`i,
cu~ng dda`nh ti?nh kho^, ca('n ra(ng, gu.c ma(.t chi.u tra^.n. Ve^` sau �ru't
kinh nghie^.m�, nhie^`u ngu+o+`i ta^.p tho'i quen, nhi.n kho^ng ddi dda.i tie^.n
va`o buo^?i sa'ng o+? trong tra.i. Cho+` khi ra ngoa`i lao ddo^.ng, mo+'i xin
anh bo^. ddo^.i ca?nh ve^. cho ddi gia?i quye^'t be^n bo+` bu.i ga^`n no+i lao
ddo^.ng, vu+`a sa'ng su?a thoa'ng ma't, la.i kho^ng bi. na.n muo^~i dde^m bu
ddo^'t hu't ma'u.
DDo^.i Xa^y Du+.ng, chuye^n pha ca^y, ddu.c ddu.c dde~o dde~o la`m co^.t, ke`o,
dui, me`, dde^? du+.ng nha`. Co`n lo+.p ma'i, du+.ng va'ch, la`m sa`n na(`m, la`
nhu+~ng vie^.c phu. kho^ng ca^`n chuye^n nghie^.p, co' anh em DDo^.i No^ng
Nghie^.p chu'ng to^i ta(ng pha'i phu. lu+.c. Di~ nhie^n vie^.c xa^y ca^'t ca'c
kie^'n tru'c ba(`ng ga.ch, la'ng xi ma(ng, du+.ng khung su+o+`n nha`, ra'p
cu+?a... la` pha^`n vu. chuye^n mo^n, dde^`u do anh em DDo^.i Xa^y Du+.ng thu+.c
hie^.n.
Co' mo^.t chuye^.n la. kho^ng ai ngo+`, so^' anh em vo^'n thuo^.c go^'c Co^ng
binh ddu+o+.c �bie^n che^'� va`o DDo^.i xa^y du+.ng, kho^ng ai chi.u la`m DDo^.i
tru+o+?ng. Tra.i dda~ pha?i chi? ddi.nh mo^.t anh thuo^.c nga`nh Ha`nh cha'nh
Ta`i cha'nh (DDa.i ta' Bu`i hu+~u DDa(.ng) la`m DDo^.i tru+o+?ng DDo^.i Xa^y
Du+.ng. The^' ma` co^ng ta'c xa^y du+.ng va^~n ddu+o+.c tie^'n ha`nh xuo^ng se?,
dda'p u+'ng ddu'ng �ye^u ca^`u� cu?a Tra.i va` Lie^n tra.i dde^` ra.
DDo^.i DDan La't, chuye^n pha �cho^?m�, dda^.p da^.p dde^? la`m tranh lo+.p ma'i
nha`, ddan phe^n la`m va'ch, sa`n na(`m, la`m �ki�, va` pha giang dde^? che?
la.t co^.t, be^.n thu+`ng, ddan ro^?, ra', thu'ng, nia, bo^`... Nhu+ng �tru+o+'c
ma('t� co' nhie^`u �ye^u ca^`u kha^?n tru+o+ng� la`m kho^ng ki.p, DDo^.i No^ng
Nghie^.p chu'ng to^i ddu+o+.c ta(ng cu+o+`ng tie^'p tay la`m nhu+~ng co^ng
vie^.c na`y. Nho+` the^' mo.i ngu+o+`i ho.c ddu+o+.c nhie^`u nghe^` mo^.t lu'c,
ba?o dda?m sau na`y khi ddu+o+.c tha ra, co' the^? tu+. lu+.c lao ddo^.ng ma`
so^'ng, kho^ng a(n ba'm va`o xa~ ho^.i nhu+ tru+o+'c dda^y. �DDa'p u+'ng ddu'ng
ye^u ca^`u Chi'nh sa'ch Nha` nu+o+'c� dda~ dde^` ra cho ca'c Ca?i ta.o vie^n.
DDo^.i Rau Xanh, pha' bu.i ca^y da.i va` co? hoang o+? 2 be^n ria` suo^'i,
giu+~a khu ca'n bo^. o+? va` tra.i giam Tu`, dde^? cuo^'c xo+'i dda^'t la`m ca'c
luo^'ng tro^`ng rau cung ca^'p cho tra.i. Vi` �bu+o+'c dda^`u� mo+'i kho+?i
co^ng, �tru+o+'c ma('t� chu+a co' rau dde^? tha^u hoa.ch, ne^n ha`ng nga`y
DDo^.i chu'ng to^i pha?i ta(ng pha'i mo^.t To^? ddi theo Qua?n gia'o DDo^.i Anh
Nuo^i (hoa? dda^`u vu.), dde^'n ca'c Ho+.p Ta'c Xa~ quanh vu`ng mua rau cung
ca^'p cho nha` be^'p. Toa`n la` rau muo^'ng be` tha^n da`i tho`ng dai nga('c,
hoa(.c i't tra'i bi' ngo^, ba^`u gia` ddem ve^` na^'u a(n ca? vo?.
DDo^.i Anh Nuo^i, ddu+o+.c coi la` ba^.n bi.u pha?i thu+'c khuya da^.y so+'m, lo
na^'u thu+.c pha^?m, ddun nu+o+'c chi'n cung ca^'p ddu'ng gio+` gia^'c quy
ddi.nh cho ca? tra.i.
Nhu+ng thu+.c ra kho^ng va^'t va? na(.ng nho.c, ba(`ng co^ng vie^.c cu?a ca'c
DDo^.i La^m Sa?n, No^ng Nghie^.p, Xa^y Du+.ng, Rau Xanh. Suo^'t bo^'n mu`a, mu+a
cu~ng nhu+ na('ng, mo.i ngu+o+`i pha?i dda^`u ddo^.i Tro+`i cha^n dda.p DDa^'t,
la(.n lo^.i no+i ru+`ng ra^.m a^m u, bi` bo~m no+i ddo^`ng ruo^.ng si`nh la^`y,
la.nh co'ng, no'ng nu+.c. Ngoa`i ra, va`o nhu+~ng di.p Le^~ Te^'t, kha^?u pha^`n
a(n ddu+o+.c ta(ng cu+o+`ng, DDo^.i Anh Nuo^i la`m kho^ng ki.p, la.i ddu+o+.c
anh em DDo^.i No^ng Nghie^.p chu'ng to^i dde^'n ta(ng cu+o+`ng phu. giu'p, gia?i
quye^'t cho ki.p tho+`i gian ti'nh.
Trong khoa?ng tho+`i gian nga('n ngu?i 2 tha'ng tro+`i, ca? tra.i pha?i co^'
ga('ng �thi ddua lao ddo^.ng� cha`o mu+`ng nga`y Le^~ DDo^.c La^.p 2 tha'ng 9,
va` ddo'n Pha'i ddoa`n Trung u+o+ng dde^'n �tham quan ddi.nh gia' tha`nh qua?
lao ddo^.ng ca?i ta.o� cu?a tra.i vie^n. Mo.i ngu+o+`i dda~ pha?i �kha('c phu.c�
�la`m nga`y kho^ng ddu?, tranh thu? la`m dde^m�, dde^? hoa`n ta^'t mo.i �dde^`
a'n� ddu+o+.c Pha^n tra.i cha^'p thua^.n, du+.a theo �dde^` xua^'t� cu?a �Ban
Thu+o+`ng Tru+.c Thi ddua� pho^'i ho+.p cu`ng ca'c �Tu+. Qua?n DDo^.i�, tri`nh
ba^`y trong nga`y DDa.i ho^.i pha't ddo^.ng phong tra`o thi ddua mu`a Thu 1977.
Ca'c co^ng tri`nh hoa`n ta^'t trong �DDo+.t Thi DDua� mu+`ng nga`y DDo^.c La^.p
2 tha'ng 9 la^`n thu+' 30 na`y go^`m :
1. Chie^'c Co^?ng Tra.i ddo^` so^. kie^?u ca'ch my~ thua^.t;
2. Da^~y Nha` Ve^. Sinh ro^.ng ra~i sa.ch se~ ba(`ng ga.ch ma'i lo+.p to^n;
3. Ma^'y da^~y nha` �cho^?m� mo+'i cho Tu` o+? ro^.ng ra~i ho+n;
4. Vo`ng ha`ng ra`o 2 lo+'p �cho^?m� nguye^n ca^y bao quanh tra.i;
5. Khu vu+o+`n rau xanh mu+o+'t na(`m da`i 2 be^n khe suo^'i.
Tra.i nha^.n xe't, �tha`nh qua? lao ddo^.ng ca?i ta.o bu+o+'c dda^`u� ra^'t
�kha? quan�. DDe^? ca? Ca'n bo^. la^~n anh em Tu` �ha^n hoan�� a(n mu+`ng nga`y
Le^~ DDo^.c La^.p la^`n thu+' 30, cu?a nu+o+'c VN Da^n chu? Co^.ng hoa`, nay
dda~ ddo^?i te^n la` Co^.ng Hoa` Xa~ ho^.i Chu? nghia~ VN tu+` cuo^'i na(m 1975,
ddu+o+.c linh ddi`nh. Ban Chi? huy Pha^n tra.i K1, dda~ cho Qua?n gia'o DDo^.i
chu'ng to^i (Trung u'y Kha?m) da^~n ma^'y anh DDo^.i La^m Sa?n, dde^'n ca'c
Ho+.p Ta'c Xa~ ti`m mua thi.t tu+o+i.
Con ngu+.a mua ddu+o+.c, gia` ga^`y o^'m tro+ xu+o+ng, que` mo^.t cha^n kho^ng
co`n kha? na(ng lao ddo^.ng, cu?a 1 Ho+.p Ta'c Xa~ ca'ch xa tra.i chu'ng to^i
chu+`ng va`i chu.c ca^y so^' ddu+o+`ng ru+`ng. O^ng Kha?m cho bie^'t : �-Tie^`n
Nha` Nu+o+'c ta(ng cu+o+`ng cho Tu` trong di.p na`y kho^ng nhie^`u la('m. Ma(.c
da^`u quen bie^'t la^u na(m vo+'i ca'c co+ so+? ddi.a phu+o+ng, o^ng ta va^~n
pha?i to^'n co^ng to+'i lui thu+o+ng lu+o+.ng nhie^`u la^`n, ho. mo+'i ba(`ng
lo`ng dde^? cho vo+'i gia' pha?i cha(ng.�
La`m thi.t ngu+.a, pha?i du`ng bu'a ta. dda^.p dda^`u ngu+.a cho gu.c xuo^'ng
me^ man, ro^`i mo+'i tho.c huye^'t ba(`ng o^'ng nu+'a va.t nho.n tre'o mo^.t
be^n. Ma^'y anh ba.n Tu` thuo^.c DDo^.i Anh Nuo^i, ngu+o+`i cu~ng lu+.c lu+o+~ng
la('m ma` la`m kho^ng ddu+o+.c. La.i pha?i nho+` dde^'n Qua?n gia'o DDo^.i
chu'ng to^i ra tay te^' ddo^..
Ho^m ddo', ca? tra.i ddu+o+.c nghi? lao ddo^.ng, ne^n co' di.p xem la`m thi.t
ngu+.a. Tha^.t la` mo^.t ca?nh thu+o+ng ta^m ha~i hu`ng, To^i chu+a bao gio+`
ddu+o+.c chu+'ng kie^'n.
Mo^.t so+.i thu+`ng to, cha('c, mo^.t dda^`u co^.t vo`ng co^? con ngu+.a, mo^.t
dda^`u buo^.c va`o ca^y co^.t cao 1 me't, ni'u cho dda^`u no' cu'i tha^'p
xuo^'ng. Mo^.t ba.n Tu` lu+.c lu+o+~ng ddu+'ng phia' tru+o+'c con ngu+.a, ca^`m
chie^'c bu'a ta. sa(~n sa`ng do+ cao le^n dda^.p ma.nh xuo^'ng ddi?nh dda^`u
no', dde^? ha. cho no' nga^'t ddi.
Hai ma('t con ngu+.a mo+? tru+`ng tru+`ng u+'a le^., la`m nhu+ kho'c van xin
ddu+`ng gie^'t no'. Khi chie^'c bu'a gia'ng xuo^'ng thi` no' la('c dda^`u ne',
ne^n dda^.p hu.t. DDa^.p la^`n thu+' hai, cha('c vi` xu'c ddo^.ng, nha't bu'a
gia'ng xuo^'ng kho^ng ddu? ma.nh. Con ngu+.a chi? chu'i xuo^'ng, ro^`i la.i co^'
ga('ng vu`ng ddu+'ng da^.y, ti`m ca'ch gia^.t cho ddu+'t thu+`ng dde^? cha.y
tro^'n.
Qua?n gia'o DDo^.i chu'ng to^i ddu+'ng hu+o+'ng da^~n va` quan sa't, le^n
tie^'ng che^ : �-DDa`n o^ng gi` ma` nha't gan do+? qua' va^.y, dde^? to^i ra tay
cho xem, ma` ru't kinh nghie^.m ve^` sau.� O^ng ta sa('n tay a'o le^n, dde^'n
tru+o+'c con ngu+.a, vung tay bu'a le^n gia'ng ma.nh xuo^'ng, chi? mo^.t nha't
la` gia?i quye^'t xong ngay. Tha?o na`o, ca'c Cu. thu+o+`ng no'i �tra(m hay
kho^ng ba(`ng tay quen� la` the^'.
Ngu+.a nga^'t xi?u na(`m so~ng soa`i tre^n ma(.t dda^'t. Le. tay o^ng Kha?m
buo^ng bu'a ra, nha(.t ngay o^'ng nu+'a dda~ va.t nho.n dde^? ke^` be^n, tho.c
tu+` u+'c co^? con ngu+.a dda^m sa^u xuo^'ng ngu+.c no'. Ma'u tu+` ddoa.n nu+'a
tuo^n ra nhu+ xo^'i va`o chie^'c cha^.u nho^m to tu+o+'ng. Mo^.t cha^.u kho^ng
ddu? chu+'a, pha?i ta(ng cu+o+`ng the^m 2, 3 cha^.u kha'c mo+'i he^'t.
Tho.c huye^'t xong, ngu+o+`i ta la^'y ro+m ra. phu? mo^.t lo+'p tha^.t da^`y che
ki'n he^'t con ngu+.a, ro^`i ba^.t lu+?a thui no'. Cho dde^'n khi da quanh mi`nh
no' dda~ xe'm va`ng mo+'i ngu+ng, dde^? mo^? banh bu.ng no' ra, moi la^'y bo^.
lo`ng, lo^.t da, xe? thi.t.
Mo^.t ddu`i sau, hai da?i thi.t ba('p tha(n lu+ng, tim, gan, va` bo^. o'c da`nh
cho Ca'n bo^. Lie^n tra.i va` K1. Pha^`n co`n la.i, ke^? ca? da la^~n xu+o+ng,
ruo^.t, va` huye^'t, la` pha^`n cu?a anh em Tu` K1 to^?ng so^' khoa?ng ho+n 350
ngu+o+`i, na^'u nu+o+'ng chia nhau a(n 2 bu+~a, dde^? mu+`ng nga`y Ca'ch ma.ng
tha'ng 8 tha`nh co^ng tu+` 30 na(m ve^` tru+o+'c.
Ti`nh ngu+o+`i xa~ ho^.i chu? nghi~a.
Muo^~i, va('t, ho.p ba^`y ddeo kha('p tha^n,
DDa^`m la^`y, khe u'ng, ddia? ba^u cha^n.
Tu`, ddua lao ddo^.ng na^ng tha`nh ti'ch,
Ca'n, thu'c ghi co^ng xe't ddi.nh pha^`n.
DDo^i ma^?u ngu+.a gia` xa`o muo^'i ho^.t,
Va`i khoanh ma(ng dda('ng na^'u xu+o+ng ga^n.
DDo^`ng ba`o dda^u tha^'y lo`ng nham hie^?m,
The^' gio+'i na`o hay da. ba^'t nha^n!
K1, LT1, Vie^.t Cu+o+`ng, Ye^n Ba'i. Tha'ng 9.1976
* Chu+o+ng 12
Thie^n la ddi.a vo~ng xa~ ho^.i chu? nghi~a
Co^ng ta'c xa^y du+.ng Pha^n tra.i K1 vu+`a hoa`n ta^'t, mo^.t so^' DDo^.i
ddu+o+.c ddu+a qua ta(ng cu+o+`ng xa^y du+.ng Khu Nha` Kha'ch cho Lie^n tra.i.
Khu na`y go^`m 1 da^~y nha` o+?, 1 da^~y nha` a(n cho khoa?ng va`i tra(m
ngu+o+`i, 1 nha` be^'p lo+'n, 1 Thu+ vie^.n, va` 1 da^~y nha` ve^. sinh co^ng
co^.ng ba(`ng ga.ch co' ma'i che, o+? su+o+`n ddo^`i ga^`n ngay be^n K Lo`
Ga.ch. Ta^'t ca? ca'c da^~y nha` dde^`u ddu+o+.c lo+.p ma'i ba(`ng to^n.
DDo^.i chu'ng to^i ddu+o+.c ta(ng cu+o+`ng la`m ve^. sinh chung quanh khu nha`
Ma'y Pha't DDie^.n cu?a Lie^n tra.i, be^n kia ddu+o+`ng ddo^'i die^.n Khu Nha`
Kha'ch.
Sa'ng na`o cu~ng va^.y, ddi tre^n ddu+o+`ng dde^'n no+i lao ddo^.ng, anh em
thu+o+`ng ga(.p 1 ngu+o+`i da tra('ng, mu~i lo~, to'c qua(n ma^`u ba.ch kim,
ma('t xanh, khoa?ng tre^n du+o+'i 30 tuo^?i, ca^`m chie^'c ca^`n ca^u ca' va` 1
ho^.p mo^`i giun ddi ngu+o+.c chie^`u ve^` phia' dda^.p nu+o+'c. Chu'ng to^i
nhi`n vo+'i ve? nga.c nhie^n, nhu+ng kho^ng ai da'm xi` xa`o gi` ca?.
Qua?n gia'o DDo^.i chu'ng to^i lanh lo+.i tinh y', cha('c la` ddoa'n ddu+o+.c
suy nghi~ cu?a chu'ng to^i, le^n tie^'ng gia?i thi'ch : "-Anh na`y la` ngu+o+`i
My~ sinh o+? Pu-e'c-ta-ri-co^. Anh ta vo^'n la` tu` binh xin o+? la.i, va` xin
ddu+o+.c la`m Co^ng da^n VN, la^'y te^n la` Nam. Anh a^'y co' vo+. ngu+o+`i
Vie^.t o+? Ha`no^.i. Mo^~i tha'ng ddu+o+.c phe'p ve^` tha(m vo+. 1 la^`n. Anh
a^'y no'i va` vie^'t tie^'ng Vie^.t ra^'t gio?i. Anh a^'y phu. tra'ch ma'y pha't
ddie^.n cu?a Ban Chi? huy Lie^n tra.i. "
Ke^' ngay be^n nha` ma'y pha't ddie^.n, la` da^~y nha` "cho^?m " 2 gian da`nh
rie^ng cho anh Nam. Khoa?ng mu+o+i me't, phia' sau nha` o+? va` nha` ma'y pha't
ddie^.n, co' 1 nha` ve^. rie^ng cu?a anh Nam. Nha` ve^. sinh la` 1 ca(n le^`u
khoa?ng 4 me't vuo^ng, qua^y ki'n chung quanh ba(`ng phe^n "cho^?m ", be^n trong
co' 1 bu.c go^~ cao, la`m cho^~ ngo^`i dda.i tie^.n xuo^'ng 1 thu`ng go^~
ddu+.ng pha^n o+? phia' du+o+'i, dde^? ha`ng nga`y anh Nam la^'y ddi bo'n cho
khu vu+o+`n rau rie^ng cu?a mi`nh.
Anh em lao ddo^.ng ta.i dda^y, ne^'u co' nhu ca^`u ddi dda.i tie^.n, cu~ng
ddu+o+.c phe'p bo^. ddo^.i ca?nh ve^. cho va`o xu+? du.ng. Vi` anh Nam thu+o+`ng
nga`y ddi le^n phia' dda^.p nu+o+'c ca^u ca', ne^n kho^ng co' gi` tro+? nga.i.
To^i cu~ng dda~ co' di.p va`o xu+? du.ng nha` ve^. sinh na`y.
Tre^n ne^`n nha` ve^. sinh, tha^'y co' va`i cuo^'n vo+? ho.c sinh vie^'t dda^`y
chu+~ Vie^.t, vu+'t bu+`a ba~i la^~n lo^.n vo+'i ddu? loa.i gia^'y vu.n, sa'ch
ba'o, gie? ra'ch di'nh dda^`y da^`u nho+'t. Bia` vo+?, ca'c trang gia^'y tha^'y
co`n mo+'i, va` chu+~ vie^'t mu+.c chu+a bi. phai nhoe` hay ba.c ma^`u theo
tho+`i gian.
To^i to` mo`, nha(.t ma^'y to+` gia^'y dda^`y chu+~ le^n ddo.c, xem vie^'t
nhu+~ng gi` trong ddo'. Lie^'c qua i't ca^u, To^i su+?ng so^'t nga.c nhie^n bo?
ra ngoa`i ngay, va` kho^ng bao gio+` da'm tro+? la.i nu+~a, vi` so+. Ca'n bo^.
tha^'y se~ mang ho.a. Gia^'y vie^'t toa`n nhu+~ng lo+`i hu+o+'ng da^~n ddu+o+`ng
tro^'n tra.i, tu+` Vie^.t Cu+o+`ng qua Nghi~a Lo^., Mu+o+`ng La dde^? thoa't
sang La`o, hay xuo^i theo so^ng DDa` ra bie^?n thuo^.c Vi.nh Ba('c Ky`.
DDe^m ve^` na(`m mung lung suy nghi~, tra(`n tro.c kho^ng sao ngu? ddu+o+.c.
Nhie^`u ca^u ho?i tie^'p theo nhau hie^.n ra trong dda^`u. Ai vie^'t ra va`
vu+'t ta.i ddo' va^.y? Pha?i cha(ng anh Nam la` ngu+o+`i cu?a CIA ca`i la.i,
dde^? ti`m hie^?u ddu+o+`ng ddi nu+o+'c bu+o+'c nha(`m giu'p chu'ng to^i tro^'n
tra.i? Hay chi'nh Ca'n bo^. CS ga`i ba^~y, dde^? ta.o co+ ho^.i thu+.c hie^.n
nhu+~ng chi'nh sa'ch cu+ xu+? vo+'i chu'ng to^i khe kha('t ho+n, ma` kho^ng bi.
anh em oa'n thu` la` ta`n ba.o vo^ nha^n dda.o?...
La`m ve^. sinh khu nha` ma'y pha't ddie^.n xong, DDo^.i chu'ng to^i ddu+o+.c
ddu+a ddi la`m thue^, "ti.nh kho" (do.n sa.ch se~ kho) cho Ho+.p Ta'c Xa~ o+?
ngay giu+~a ddoa.n ddu+o+`ng ddi tu+` Ban Chi? huy Lie^n tra.i dde^'n K1 (no+i
giam chu'ng to^i).
Co^ng vie^.c pha?i la`m, thoa.t nghe tha^'y ra^'t ddo+n gia?n nhe. nha`ng. Chi?
vun go.n ba('p va` sa('n kho^ co`n vu+o+ng va~i trong kho, xu'c bo? va`o ca'c
bo^` ddu+.ng, khie^ng ca^'t sang nga(n kha'c, ro^`i que't do.n sa.ch se~ dde^?
chua^?n bi. cho^~ chu+'a lu'a Thu DDo^ng sa('p su+?a ga(.t.
Khi ba('t tay va`o vie^.c mo+'i tha^'y la` ra^'t cu+.c nho.c. Vi` pha?i la`m
lie^n tu.c kho^ng ngo+i tay, giu+~a ba^`u kho^ng khi' bu.i mu` ngo^.t nga.t,
ho^i mo^'c ra^'t kho' chi.u. Mu~i mie^.ng pha?i bi.t kha(n ki'n mi't, the^' ma`
bu.i va^~n chui qua va?i va`o dda^`y lo^~ mu~i, ba'm dda^`y tre^n ma(.t, quanh
ma('t la`m co^.m ngu+'a. Suo^'t tu+` dda^`u dde^'n cha^n, qua^`n a'o phu? dda^`y
bu.i ba(.m ma.ng nhe^.n.
Kho ddo'ng cu+?a la^u nga`y kho^ng mo+?, tu+` du+o+'i ga^`m sa`n go^~ giu+~ cho
ngu~ co^'c kho^ng cha.m ne^`n dda^'t, chuo^.t, muo^~i tua' ra vo^ so^' ke^?.
Nhie^`u o^? chuo^.t con chu+a mo.c lo^ng, da bo'ng la'ng ddo? ho?n, chu+a mo+?
ma('t, lu'c nhu'c chu'i va`o nhau coi tha^'y ma` ghe^ so+?n gai o^'c dda^`y
mi`nh.
Chi? co' mo^.t ddie^`u mu+`ng duy nha^'t, khie^'n ai cu~ng mong ddu+o+.c ddi
la`m thue^ cho Ho+.p Ta'c Xa~ la`, trong nhu+~ng nga`y ddi la`m cho Ho+.p Ta'c
Xa~, mo^~i buo^?i lao ddo^.ng tu`y theo mu`a, mo^~i ngu+o+`i ddu+o+.c "bo^`i
du+o+~ng " the^m 1 khu'c sa('n luo^.c to ba(`ng co^? tay da`i ddo^. 30 pha^n,
hoa(.c 1 tra'i ba('p lo+'n, ngoa`i pha^`n a(n do tra.i pha't ra^'t nghe`o na`n.
Mo^~i tha'ng, kho^ng pha^n bie^.t tha'ng 30 nga`y hay 31 nga`y, kha^?u pha^`n
a(n cho Tu` ddu+o+.c quy ddi.nh khoa'n la` 12 ki' lo^ ga.o. Nhu+ va^.y "bi`nh
qua^n " mo^~i nga`y, mo^.t ngu+o+`i chi? ddu+o+.c a(n khoa?ng 350 go+`-ram, vi`
co`n pha?i tru+` ddi pha^`n hao hu.t chuye^?n va^.n, to^`n kho, ba`n ca^n kho^ng
chi'nh xa'c.
Nhu+ng cha(?ng bao gio+` ddu+o+.c la~nh ga.o. Thu+o+`ng xuye^n quanh na(m, ga.o
ddu+o+.c thay the^' ba(`ng sa('n kho^, ba('p kho^, hoa(.c khoai lang kho^, ti'nh
theo pha^n xua^'t mo^.t ddo^?i mo^.t. Co' nghia~ la` 1 ki' lo^ sa('n kho^, hay 1
ki' lo^ ba('p (ngo^) kho^, ddu+o+.c ti'nh tu+o+ng ddu+o+ng vo+'i 1 ki' lo^ ga.o.
Tru+o+`ng ho+.p ddang mu`a sa('n hay mu`a ba('p thi` ddu+o+.c a(n tu+o+i, ti'nh
theo pha^n xua^'t 4 ki' lo^ sa('n tu+o+i ca? vo?, hoa(.c 4 ki' lo^ ba('p tu+o+i
ca? lo~i va` la' bao ngoa`i, quy ba(`ng 1 ki' lo^ ga.o.
Ne^'u co' ga.o na^'u co+m, pha^`n cu?a mo^~i ngu+o+`i ddu+o+.c chia la` : bu+~a
sa'ng mo^.t pha^`n ba ca co+m, bu+~a tru+a ba(`ng mie^.ng ca, va` bu+~a to^'i
cu~ng ba(`ng mie^.ng ca. Sa('n kho^ hay ba('p kho^ na^'u chi'n, chia ra mo^~i
ngu+o+`i cu~ng ddu+o+.c mo^.t lu+o+.ng ao tu+o+ng ddu+o+ng nhu+ va^.y. Kho^ng
bie^'t Ca'ch ma.ng Chuye^n chi'nh Vo^ sa?n, ti'nh toa'n ddo lu+o+`ng la`m sao
ma` ta`i dde^'n the^'.
Ba('p tu+o+i luo^.c, pha't mo^~i bu+~a ddu+o+.c 1 tra'i lo+'n, hoa(.c 2 tra'i
nho?, ddem te~ ho^.t ngo^`i dde^'m, bu+~a na`o cu~ng nhu+ bu+~a na^'y, ddu+o+.c
khoa?ng tu+` 800 dde^'n 900 ho^.t. Di~ nhie^n bu+~a sa'ng thi` chi? ddu+o+.c
ba(`ng mo^.t pha^`n ba bu+~a tru+a hoa(.c bu+~a to^'i.
Thu+'c a(n mo^~i bu+~a, mo^~i ngu+o+`i ddu+o+.c va`i co.ng rau muo^'ng da`i
chu+`ng 10 pha^n na^'u canh vo+'i muo^'i, hoa(.c va`i khoanh ma(ng tu+o+i kho
muo^'i, la` ca(n ba?n ha`ng nga`y. Chi? nhu+~ng nga`y Le^~ lo+'n ha`ng na(m nhu+
Le^~ DDo^.c La^.p, 3 nga`y Te^'t, pha^`n a(n ddu+o+.c ta(ng cu+o+`ng thi` mo+'i
bie^'t mu`i thi.t, ca', hoa(.c tu+o+ng ho^.t dda^.u na`nh muo^'i ma(.n, va` 25
pha^`n tra(m co+m, 75 pha^`n tra(m sa('n.
Mo^.t ho^m, co' le~ va`o khoa?ng cuo^'i tha'ng 10 na(m 1976, DDo^.i chu'ng to^i
ddang la`m ta.i Kho Ho+.p Ta'c Xa~, o+? giu+~a qua~ng ddo^`ng tu+` K1 (khu nha`
ngo'i) sang BCH Lie^n Tra.i 1, thi` nghe 3 tie^'ng su'ng no^? lie^n tie^'p nhau.
Ca'n bo^. Qua?n gia'o va` bo^. ddo^.i ca?nh ve^., ra le^.nh cho anh em ngu+ng
lao ddo^.ng, ta^.p ho.p ddie^?m so^' �kha^?n tru+o+ng� tro+? ve^` tra.i giam.
Mo.i ngu+o+`i vo^.i va~ ho^`i ho^.p, cha(?ng ai bie^'t chuye^.n gi` ddang xa^?y
ra.
To+'i tra.i mo+'i tha^'y ta^'t ca? ca'c DDo^.i, du` lao ddo^.ng xa hay lao
ddo^.ng ga^`n, cu~ng dde^`u ddu+o+.c la^`n lu+o+.t da^~n ve^` he^'t. Mo^~i
DDo^.i pha?i o+? trong la'ng rie^ng, kho^ng ddu+o+.c ddi la.i lo^.n xo^.n giu+~a
ca'c la'ng. Mo.i ngu+o+`i he^'t ddu+'ng la.i ngo^`i, ddi quanh quanh trong
la'ng, ngo' nhi`n ra sa^n, xi` xa^`m ba`n ta'n cha(?ng bie^'t chuye^.n gi`.
Ma~i to+'i khi anh ba.n Tu` tru+.c buo^`ng xuo^'ng Be^'p, la~nh thu+'c a(n to^'i
cho DDo^.i mang ve^`, mo+'i thi` tha^`m cho bie^'t, DDo^.i La^m Sa?n co' 4
ngu+o+`i la.c trong ru+`ng chu+a tha^'y ve^`. Ca'c DDo^.i pha?i ve^` tra.i,
dde^? ta^.p trung Ca'n bo^. ddo^? ddi ti`m tu+` chie^`u to+'i gio+` chu+a co'
ke^'t qua?.
Buo^?i chie^`u lu'c ga^`n ma~n gio+` lao ddo^.ng, ca'c DDo^.i tru+o+?ng (ga.ch
no^'i giu+~a Ca'n bo^. va` anh em Tu`) ddu+o+.c go.i le^n ho.p vo+'i Ban chi?
huy K1. Ho.p xong tro+? ve^`, DDo^.i tru+o+?ng cu?a chu'ng to^i ta^.p ho.p anh
em, cho bie^'t 4 anh tro^'n tra.i la` : Vo~ Que^' (Kho^ng qua^n), DDo^~ tro.ng
Hue^` (Ha`nh cha'nh Ta`i cha'nh), Thi (Pha'o binh), Tha`nh (Trung ddoa`n
tru+o+?ng thuo^.c Su+ ddoa`n 9 BB). To^i kho^ng nho+' Ho. cu?a ca'c anh Tha`nh
va` Thi. DDo^.i tru+o+?ng cu~ng chuye^?n le^.nh Tra.i nha('c nho+?, nhu+~ng ai
thu+o+`ng co' tie^'p xu'c tha^n ma^.t vo+'i ca'c anh a^'y, bie^'t gi` ve^` hoa`n
ca?nh cu?a ca'c anh a^'y pha?i ba'o ca'o le^n Ca'n bo^.. Ne^'u gia^'u die^'m
kho^ng khai, sau na`y ddie^`u tra ra, se~ bi. ghe'p to^.i tie^'p tay cho
ngu+o+`i tro^'n tra.i.
To^i gia^.t mi`nh suy nghi~, tru+o+'c nga`y ca'c anh a^'y tro^'n, anh Vo~ Que^'
co' dde^'n ga(.p To^i nhie^`u la^`n va`o buo^?i to^'i, dde^? xin thuo^'c kie^'t
ly. va` ho^.p que.t (die^m). To^i ho?i ca^`n dde^? la`m gi`, anh Que^' no'i la`
lu'c na`y pha?i ddi La^m sa?n, nhie^`u lu'c la.nh qua' muo^'n ddo^'t lu+?a hu't
thuo^'c cho a^'m ma` kho^ng co' que.t, ma^'y anh cu`ng ddi co' nhu+ng he^'t ca?
ro^`i. So+? di~ anh Que^' dde^'n xin To^i la` vi`, suo^'t tu+` khi va`o tra.i
Long Giao, qua tra.i Suo^'i Ma'u, ra dde^'n K1 Lie^n tra.i na`y, anh Que^' cu`ng
2 anh ba.n go^'c Pha'o binh va` To^i, co' cu`ng hoa`n ca?nh gia ddi`nh thie^'u
tho^'n, thu+o+`ng chia se? cho nhau nhu+~ng gi` chu'ng to^i co', ne^n dda~ tu+.
nhie^n tro+? tha`nh ba.n ta^m ti`nh ra^'t thu+o+ng nhau. DDa so^' anh em trong
DDo^.i cu?a To^i ai cu~ng bie^'t. (Anh Que^' la` em ruo^.t Tu+o+'ng Vo~ Dinh
be^n Kho^ng qua^n.)
Trong khi tho^ng ba'o le^.nh cu?a Tra.i, anh DDo^.i tru+o+?ng dda~ co^' y' nhi`n
To^i nhie^`u la^`n, nhu+ muo^'n nha('n nhu? cho rie^ng To^i ddie^`u gi` ddo'.
Nhu+ng To^i la`m ngo+ nhu+ kho^ng bie^'t gi` ca?. Tho^ng ba'o xong, anh em ta?n
ma't mo^~i ngu+o+`i lo vie^.c rie^ng cu?a mi`nh. Anh DDo^.i tru+o+?ng cu~ng la`
mo^.t DDa.i ta' Kho^ng qua^n, dde^'n ga^`n To^i ho?i nho? : -Ma^'y bu+~a
tru+o+'c tha^'y anh Que^', to^'i na`o cu~ng xuo^'ng ga(.p anh ta.i cho^~ na(`m
dde^? la`m gi` va^.y? Anh a^'y co' than van gi` vo+'i anh kho^ng? To^i tra?
lo+`i : -Kho^ng, anh a^'y dde^'n xin thuo^'c la' hu't nhu+ ho^`i co`n na(`m
ga^`n be^n nhau chung mo^.t DDo^.i, cho+' kho^ng no'i gi` ca?.
Nhu+~ng nga`y ke^' theo, To^i dda~ giu+~ im la(.ng cha(?ng khai ba'o gi` he^'t,
va` sa(~n sa`ng u+'ng bie^'n vo+'i Ca'n bo^. ne^'u bi. tha^?m va^'n. To^i dda~
co' kinh nghie^.m, bi. go.i la`m vie^.c vo+'i Ca'n bo^. nhie^`u la^`n o+? trong
Nam ro^`i, ne^n kho^ng so+..
Qua nga`y ho^m sau, mo^~i DDo^.i ddi lao ddo^.ng ddu+o+.c ta(ng cu+o+`ng the^m 1
tay su'ng thu+' 2. Bi`nh thu+o+`ng chi? co' Qua?n Gia'o ddo^.i va` 1 bo^. ddo^.i
ca?nh ve^. mang su'ng tho^i.
DDo^.i chu'ng to^i kho^ng ra Ho+.p Ta'c Xa~ lao ddo^.ng nu+~a, ddu+o+.c giao cho
co^ng vie^.c dda`o 4 ha^`m giam, be^n su+o+`n ddo^`i do^'c ddu+'ng, ddo^'i
die^.n khu nha` o+? cu?a ca'n bo^. K1. Ky` ha.n pha?i la`m xong trong 2 nga`y.
Mo^~i ha^`m be^` ngang 80 pha^n, cao 3 me't, sa^u va`o lo`ng nu'i 3 me't. Ma'i
ha^`m la`m ba(`ng ca'c ca^y go^~ nho?, xe^'p lie^`n nhau tre^n ma(.t dda^'t
su+o+`n ddo^`i, ro^`i co^.t tranh cho^?m va` ddo^? dda^'t phu? le^n be^n tre^n.
Mo^~i ha^`m ca'ch nhau 1 me't. Mo^~i ha^`m co' 1 cu+?a go^~ co' khoa' rie^ng
be^n ngoa`i, va` mo^.t go^ng ba(`ng go^~ da^`y co' 2 lo^~ to vu+`a ba(`ng co^?
cha^n, o+? ngay cuo^'i be^. dda^'t na(`m, ddo'ng cha('c va`o 2 co^.t sa't be^n
va'ch ha^`m.
Va`i nga`y sau va`o lu'c xe^' chie^`u, DDo^.i vu+`a ddi lao ddo^.ng ve^` dde^'n
tra.i, nghe tin la` 4 anh tro^'n tra.i dda~ bi. da^n chu'ng ba('t ddem no^.p cho
tra.i, va` ddang bi. cu`m trong nhu+~ng ha^`m giam ma` DDo^.i chu'ng to^i mo+'i
thu+.c hie^.n xong tu+` ma^'y nga`y tru+o+'c.
Mo^.t anh ba.n Tu` thuo^.c DDo^.i nha` be^'p, DDa.i ta' Tra^`n va(n Tha(ng cu~ng
tha^n vo+'i To^i, ddu+o+.c Ca'n bo^. da^~n ddem thu+'c a(n cho ca'c anh bi.
giam, cho bie^'t la` ca'c anh a^'y bi. dda'nh nhu+` tu+? nhu+ ca'i re? ra'ch,
tro^ng ra^'t tha?m thu+o+ng. Nhu+~ng ngu+o+`i bi. ky? lua^.t, mu+'c a(n bi.
gia?m xuo^'ng chi? co`n 9 ki' lo^ mo^.t tha'ng, so vo+'i bi`nh thu+o+`ng la` 12
ki' lo^.
Ma^'y nga`y tie^'p theo, va`o mo^.t buo^?i sa'ng anh em ddang ngo^`i ddo+.i ta.i
sa^n ta^.p ho.p, cho+` go.i xua^'t tra.i ddi lao ddo^.ng. Co' tin xi` xa^`m ri?
tai nhau : �-Ho^`i dde^m anh Tha`nh xe' cha(n dda('p, la`m da^y treo co^? le^n
ma'i ha^`m tu+. tu+? che^'t.�
DDo^.i chu'ng to^i ai cu~ng nga.c nhie^n. Tu+` ne^`n dda^'t na(`m le^n to+'i
ma'i ha^`m cao 3 me't, ca? 2 cha^n bi. cu`m ba(`ng go^ng go^~, chi? co' the^?
ngo^`i le^n vo+'i 2 cha^n duo^~i tha(?ng sa't dda^'t, cho+' kho^ng ddu+'ng le^n
ddu+o+.c. Vo+'i tu+ the^' ngo^`i be.t du+o+'i dda^'t tre^n sa`n na(`m nhu+
va^.y, 2 tay do+ tha(?ng tre^n dda^`u kho^ng cao qua' 1 me't ru+o+~i, ca'c ca^y
phu? no'c ha^`m ken (xe^'p) sa't lie^`n nhau kho^ng ke~ ho+?, khung cu+?a la.i
ca'ch xa ne^`n na(`m 1 me't, la`m sao tu+. co^.t da^y le^n ma'i ha^`m ma` treo
co^? ddu+o+.c. No'i nhu+ va^.y cha('c ai cu~ng bie^'t anh Tha`nh che^'t vi` sao
ro^`i, kho?i ca^`n gia?i thi'ch the^m.
Khi co' quye^`n sinh sa't trong tay, ngu+o+`i ta muo^'n la`m gi` no'i gi` ma`
cha(?ng ddu+o+.c. Ai xi` xa`o nghi va^'n thi` la^.p tu+'c bi. ke^'t ngay to^.i
bo^i xa^'u Che^' ddo^., va` se~ bi. ky? lua^.t tu+'c kha('c. Ca`ng tri`nh ba^`y
minh oan to^.i ca`ng na(.ng, vi` ngoan co^' kho^ng chi.u nha^.n to^.i dde^?
su+?a sai.
Kho^ng bie^'t ma^'y ba.n Tu` tro^'n tra.i na`y, co' di.p va`o xu+? du.ng nha`
ve^. sinh cu?a anh Nam (ngu+o+`i tu` binh My~ xin o+? la.i la`m co^ng da^n VN,
la^'y vo+. Vie^.t), ma` lu+o+.m ddo.c nhu+~ng trang chu+~ chi? ddu+o+`ng da^~n
lo^'i kho^ng?
Hay la` ba.n na`o dda~ nha(.t ddem ve^` ddu+a cho ddo.c, ma` tin tu+o+?ng ca?
gan lie^`u li~nh dda(.t ke^' hoa.ch ru? nhau tro^'n tra.i nhu+ va^.y? Ba?n tha^n
To^i ki'nh phu.c lo`ng can dda?m cu?a ca'c anh a^'y vo^ cu`ng.
Nhie^`u ba.n cu~ng khen la` can dda?m. Nhu+ng cu~ng co' ba.n che^ la` lie^`u
kho^ng ddu'ng lu'c, chi? ta.o co+ ho^.i cho bo.n Qu?y DDo? ba^`y dda(.t the^m
bie^.n pha'p xie^'t cha(.t ca'ch cu+ xu+?, ha`nh ha. ga^y the^m kho' kha(n cho
ca? mo.i ngu+o+`i.
Ma('c na.n thie^n la ddi.a vo~ng.
Bie^'t ra(`ng da^`y dda(.c Co^ng an,
Mo^.t lo`ng dda~ quye^'t, nguy nan cha(?ng so+`n.
Cho Hu`m a(n thi.t co`n ho+n,
So^'ng trong lao nhu.c, che^'t mo`n, tu?i tha^n.
Sau dde^m ta^`m ta~ mu+a tuo^n,
Ta^`ng ta^`ng su+o+ng phu? ru+`ng hoang mi.t mo+`.
Cu`ng nhau thu+.c hie^.n u+o+'c mo+,
Bo^'n Tu` La^m sa?n lu?i vo^ lo`ng ru+`ng.
Ti`m ddu+o+`ng tro^'n thoa't kho?i bu+ng,
Theo so^ng, vu+o+.t bie^?n, to+'i vu`ng Tu+. do.
Cho Thie^n ha. ro~ mu+u ddo^`,
Co^.ng qua^n nham hie^?m ho+n Ho^` ly tinh.
Ba^`y ra ddu? thu+' cu+.c hi`nh,
DDo.a dda^`y Co^ng chu+'c, Chie^'n binh Co^.ng Hoa`.
Tie^'c thay dda.i na.n chu+a qua,
Loanh quanh ru+`ng ra^.m, kho^ng ra ddu+o+.c ngoa`i.
Ca.n lu+o+ng, ti`m ra^~y kie^'m khoai,
Da^n ri`nh ba('t ddu+o+.c, tha(?ng tay ha. ddo`n.
Kho^ng cho pha^n gia?i thie^.t ho+n,
Xu'm nhau dda^'m dda', ha? co+n ha^.n thu`.
Theo lo+`i Ca'ch ma.ng mu`a Thu,
Kho^ng theo CS, la` thu` cu?a da^n.
Du` la` ma'u mu?, quye^'n tha^n,
Lie^.t va`o giai ca^'p tha`nh pha^`n hie^?m nguy.
Pha?i ca^`n tie^u die^.t he^'t ddi,
Chi? co`n vo^ sa?n, vo^ nghi` vo+'i nhau.
Tie^'n le^n theo dda?ng da^~n dda^`u,
Hoa` cu`ng ca'c nu+o+'c chu+ ha^`u Lie^n so^.
DDa.i ddo^`ng The^' gio+'i Tam vo^,
Tro+? ve^` nguye^n thu?y, tha ho^` Tu+. do.
Nguye^~n Huy Hu`ng
K1, LT1, Vie^.t Cu+o+`ng, Ye^n Ba'i, tha'ng 10.1976
(co`n tie^'p)
Ben
ne^n ddo^.ng vie^n ddu*o*.c tinh tha^`n da^n chu'ng ddo'ng go'p va` hy
sinh cho cuo^.c chie^'n. VNCH trong the^' pha?i tu*. to^`n dda'ng le~
cu~ng pha?i tuye^n truye^`n ma.nh me~ ve^` CS nhu* dda^'u to^', ca?i
ta.o, dda'nh tu* sa?n, dde^? cho da^n mie^`n Nam so*. ha~i CS. Qua^n
Ca'n chi'nh cao ca^'p VNCH pha?i ddu*o*.c da.y la` CS ta`n a'c, kho^ng
ne^n dde^? lo.t va`o tay CS vi` khi lo.t va`o tay CS thi` muo^'n
che^'t cu~ng kho^ng ddu*o*.c nhu* Bie^.t Ki'ch The'p DDen sau khi bi.
CS ba('t mo*'i tha^'y.
VNCH thua vi` da^n mie^`n Nam kho^ng bie^'t ro~ ve^` CS, ho. cu*'
tu*o*?ng la` CS va`o thi` cu~ng so^'ng ddu*o*.c. Chi? trong va`i
tha'ng sau khi dda^`u ha`ng thi` ho. mo*'i bie^'t CS ta`n a'c va`
lie^`u ma.ng vu*o*.t bie^n. Lu'c ddo' thi` ha`ng tra(m nga`n qua^n
ca'n chi'nh dda~ na(m trong tu` ca?i ta.o. DDa^y la` ca'i lo^~i la^`m
tai ha.i cu?a VNCH, cha'nh phu? VNCH la`m vie^.c ta('c tra'ch kho^ng
chiu.u gia'o du.c tuye^n truye^`n su*. tha^.t ve^` CS dde^? ha`ng
trie^.u ngu*o*`i tu*o*?ng la^`m. May sao che^' ddo^. CSVN sau na`y
bie^'t ddo^?i mo*'i sau khi kho^'i CS su.p ddo^?, ddo'ng cu*?a tra.i
ca?i ta.o, mo*? cu*?a cho quo^'c te^' buo^n ba'n, cho tu*. do buo^n
ba'n kinh doanh. Ne^'u kho^ng thi` VN cu~ng tro*? tha`nh Ba('c Ha`n.
CS la` ho^? ba'o nhu*ng nhie^.m vu. cha'nh phu? la` da.y do^~ da^n
mie^`n Nam dde^? ho. tra'nh bi. ho^? ba'o ca('n. Ca'c nu*o*'c Ta^y
Phu*o*ng thu*o*`ng ca('m ba?ng ca?nh ca'o da^n ve^` nhu*~ng no*i nguy
hie^?m co' ga^'u, beo, hay nu*o*'c sa^u. Tru*o*'c nga`y Do^ng Du*o*ng
su.p ddo^?, ca'c vie^n chu*'c My~ cu~ng tu*? te^' ba'o nguy ta('m ma'u
nhu*ng da^n Kampuchia va` VNCH kho^ng tin. Khi co' nguy hie^?m thi`
ne^n ba'o nguy dde^? cu*'u ngu*o*`i. Cha'nh phu? DVMinh dda~ kho^ng ca?
nh ba'o qua^n ca'n cha'nh ve^` su*. tra? thu` cu?a CS, la.i co`n ke^u
go.i va` ra le^.nh qua^n ca'n cha'nh o*? la.i giao cha'nh quye^`n cho
CS. Chi? co' mo^.t so^' it' thoa't ddu*o*.c. Ngay ca? o^ng Da.i Ta'
tuy o*? nga`nh CT Cha'nh Tri. na`y cu~ng kho^ng bie^'t gi` ve^` CS
ne^n kho^ng chi.u lo cha.y vu*o*.t bie^n ngay sau nga`y 30-4-75.
Trong khi CS mie^`n Ba('c da.y da^n chu'ng qua^n ca'n chi'nh VNCH la`
quy? du*~, VNCH la.i kho^ng da'm da.y su*. tha^.t ve^` CS cho da^n
mie^`n Nam. Sau khi ne^'m mui` CS bo? ddi vu*o*.t bie^n thi` vo^ so^'
bi. che^'t oan.
"Khi anh em Tu` ddi ngang, mo^.t ba` gia` tie^'n ra sa't bo+` ra`o,
xua cho' su?a
dduo^?i ngu+o+`i la., va` lo+'n tie^'ng chu+?i : “-Tie^n su+ cha
chu'ng bay,
loa`i qu?y uo^'ng ma'u, a(n gan ngu+o+`i. Sao chu'ng bay kho^ng che^'t
ba^`m
che^'t da^.p ddi, ma` co`n va'c ma(.t dde^'n dda^y a(n ha.i co+m cu?a
nha^n
da^n?”
Mo.i ngu+o+`i ngo+~ nga`ng, kho^ng bie^'t Nha` nu+o+'c Co^.ng Hoa` Xa~
ho^.i
Chu? nghi~a VN, tuye^n truye^`n huo+'ng da^~n qua^`n chu'ng mie^`n Ba
('c nhu+
the^' na`o ve^` Qua^n lu+.c VNCH o+? mie^`n Nam, ma` lo`ng ha^.n thu`
cu?a da^n
chu'ng ddo^'i vo+'i anh em Tu` ghe^ go+'m dde^'n nhu+ va^.y. Tha^.t
kho' hie^?u,
no' ngu+o+.c ha(?n vo+'i nhu+~ng gi` ma` Ca'n bo^. dda.i die^.n dda?ng
va` Nha`
Nu+o+'c CSVN dda~ no'i vo+'i anh em, qua ca'c ba`i ho.c ta^.p ca?i
ta.o tu+
tu+o+?ng ta.i mie^`n Nam tru+o+'c khi ra Ba('c. "
> “kha? quan”. DDe^? ca? Ca'n bo^. la^~n anh em Tu` “ha^n hoan”ø a(n mu+`ng nga`y