Claude Debussy - Nha` soa.n nha.c Pha'p va` a^m nha.c co^? truye^`n VN
hytran
Va(n ha`o ngu+o+`i Anh Rudyard Kipling tu+`ng co' ca^u no'i: "DDo^ng
la` DDo^ng, Ta^y la` Ta^y, DDo^ng va` Ta^y cha(?ng bao gio+` ga(.p
nhau" . Trong tho+`i ky` ha^.u dde^. nhi. the^' chie^'n, quan nie^.m
tru.c DDo^ng Ta^y dda~ ddu+o+.c ngu+o+`i ta du`ng dde^? tu+o+.ng
tru+ng cho 2 kho^'i ca'ch bie^.t ddo^'i dda^`u vo+'i nhau ve^` a?nh
hu+o+?ng chi'nh tri., va(n ho'a va` tri`nh ddo^. pha't trie^?n kinh
te^' trong tho+`i gian kha' da`i ke^? nhu+ 44 na(m ti'nh ra tu+` 1945
dde^'n 1989 khi bu+'c tu+o+`ng o^ nhu.c Ba' Linh bi. su.p ddo^? . Do
ddo', no'i ve^` ti`nh tra.ng ddi.a ca^`u hie^.n nay, ca'c nha` pha^n
ti'ch chie^'n lu+o+.c dda~ kho^ng co`n quan nie^.m DDo^ng Ta^y ca'ch
bie^.t nu+~a, ma` ba('t dda^`u no'i dde^'n ca'i tru.c Ba('c Nam trong
vie^.c pha^n chia ca'c quo^'c gia theo a?nh hu+o+?ng ve^` ddi.a ly'
chi'nh tri. cu~ng nhu+ kinh te^' va(n ho'a .
Trong la~nh vu+.c va(n ho'a, no'i rie^ng ve^` a^m nha.c, ca'c nha`
nghie^n cu+'u a^m nha.c (Musicology) dda~ chi? ddo+n thua^`n nhi`n
du+o+'i nha~n quan cu?a a^m nha.c Ta^y Phu+o+ng . Vi` the^' qua
nhu+~ng cuo^'n sa'ch vie^'t ve^` qua' tri`nh li.ch su+? a^m nha.c
the^' gio+'i, ho. hoa`n toa`n chi? ddu+a ra nhu+~ng nha.c si~ cu?a
tu+`ng quo^'c gia dda~ soa.n ta'c pha^?m theo khuo^n ma^~u giao
hu+o+?ng (Symphonic music) hay nha.c thi'nh pho`ng (Chamber music)
dde^? tri`nh die^~n du+o+'i da.ng ddo^.c ta^'u (Solo), nhi. ta^'u
(Duo), tam ta^'u (Trio), tu+' ta^'u (Quartet), ho`a ta^'u khu'c
(Concerto music) v.v...
DDa(.c bie^.t vo+'i ca'c ta'c gia? soa.n nha.c A^u Cha^u, nhu+~ng nha`
vie^'t li.ch su+? a^m nha.c cu~ng dda~ pha^n ti'ch ca'c sa('c tha'i
dda(.c thu` cu?a a^m nha.c tu+`ng ddi.a phu+o+ng nhu+ SCHUBERT o+?
A'o, CHOPIN o+? Ba Lan, BRAHMS vo+'i nhu+~ng vu~ ddie^.u da^n to^.c
Hungary, BARTOK o+? Tie^.p Kha('c, GRIEG o+? Pha^`n Lan, Tchaikovsky
o+? Nga, v.v... coi ddo' nhu+ nhu+~ng cha^'t lie^.u ca(n ba?n dde^?
su+? du.ng khi sa'ng ta'c . Nhu+ng ddo^'i vo+'i a^m nha.c o+? nhu+~ng
nu+o+'c trong pha^`n co`n la.i cu?a the^' gio+'i, pha?i no'i ra(`ng
cha(?ng co' mo^.t nha` vie^'t li.ch su+? a^m nha.c na`o no'i dde^'n
nhu+~ng ne't dda(.c thu` da^n ca, da^n vu~ hay da^n nha.c cu?a mo^~i
da^n to^.c . DDa^y la` mo^.t su+. ba^'t co^ng va` thie^'u so't lo+'n
lao ca^`n pha?i chu' y' bo^? khuye^'t cho dda^`y ddu? ho+n . Rie^ng
o+? nu+o+'c ta tra?i qua ga^`n 5 nga`n na(m va(n hie^'n, a^m nha.c
da^n to^.c Vie^.t Nam dda~ co' mo^.t kho ta`ng ra^'t qui' ba'u do to^?
tie^n dde^? la.i go^`m pha^`n QUAN NHA.C (Musique mandarinale) (mo^.t
so^' nha` bie^n kha?o go.i la` "nha.c cung ddi`nh", NS Nguye^~n Hie^`n
du`ng ca? tu+` ngu+~ Pha'p la^~n Anh trong ba`i na`y) vo+'i le^~ nha.c
trie^`u ddi`nh va` pha^`n DA^N NHA.C (Music populaire) pho^? bie^'n
trong da^n gian go^`m nhie^`u la`n ddie^.u ra^'t phong phu' lu+u
truye^`n tu+` ca'c the^' he^. tie^'p no^'i o+? no^ng tho^n .
Trong trie^`u ddi`nh, a^m nha.c ddu+o+.c to^? chu+'c theo qui cu?
vo+'i nhu+~ng ba`i ba?n do gia`n nha.c cung ddi`nh ho`a ta^'u trong
ca'c di.p le^~ la.c chi'nh thu+'c vo+'i nhu+~ng nha.c cu. co^?
truye^`n tu+` ca'c tho+`i Ly', Tra^`n, Le^ dde^? la.i . Du+o+'i
trie^`u dda.i vua Le^ Tha'i To^ng na(m Thie^.u Bi`nh (1438) dda~ ra
le^.nh cho Nguye^~n Tra?i cu`ng vo+'i gia'm su+. Lu+o+ng DDa(ng Tha?o
ra ddi.nh che^' nha~ nha.c trong trie^`u ddu+o+`ng go^`m co' 8 a^m
thanh co+ ba?n go.i la` BA'T A^M . Nhu+~ng nha.c cu. ddu+o+.c su+?
du.ng tho+`i ddo' co' tro^'ng lo+'n (DDa.i co^?), bo^. pha^.n kha'nh
va` bo^. pha^.n chu+o+ng, theo nguye^n va(n bo^. Le^~ DDi.nh Quo^'c
Nha.c va` Tu.c Nha.c che'p ddu+o+.c go.i la` "bie^n kha'nh" va` "bie^n
chung" go^`m ca'c loa.i kha'nh va` chuo^ng lo+'n nho? pha't ra nhu+~ng
thanh a^m trong ddu.c kha'c nhau . Ve^` nha.c cu. co' dda`n ca^`m xu+a
go^`m 5 da^y ve^` sau the^m 2 da^y la` 7 ta^'t ca?, dda`n sa('t xu+a
co' 50 da^y sau ddo^?i la.i co`n 25 da^y, mo^~i da^y co' mo^.t ca'i
tru., khi ta^'u le^n la`m di ddo^.ng tru. tre^n hay du+o+'i dde^? ta.o
ra thanh a^m cao hoa(.c tha^'p . La.i co' nha.c cu. Sinh, Dung, Qua?n,
Thu+o+.c, Chu'c, Ngu+~, Huye^n, Tri`, ne^'u theo ca'ch xe^'p loa.i
nga`y nay thuo^.c nha.c khi' tho^?i (Wind Instruments) tu+.a nhu+ ca'c
loa.i ke`n hay sa'o va^.y . Sinh nga`y xu+a la`m ba(`ng vo? tra'i
ba^`u, co' 13 o^'ng dde^? tho^?i, Dung la` ca'i chuo^ng lo+'n, khi
ta^'u nha.c thi` ngu+o+`i nha.c co^ng tho^?i o^'ng Sinh trong khi
mo^.t ngu+o+`i kha'c dda'nh chuo^ng phu. ho.a . Sinh la^'y nghi~a sinh
tru+o+?ng tu+o+.ng tru+ng cho phu+o+ng DDo^ng, co`n Dung co' nghi~a
tha`nh co^ng, tu+o+.ng tru+ng cho phu+o+ng Ta^y . Qua?n la` mo^.t
nha.c khi' xu+a, dde^'n nay dda~ tha^'t truye^`n . Thu+o+.c hi`nh
gio^'ng ca'i sa'o nhu+ng ki'ch thu+o+'c nga('n va` nho? ho+n . Chu'c
la`m ba(`ng go^~, hi`nh chie^'c dda^'u vuo^ng, o+? giu+~a va'n go^~
lo^`i le^n dde^? du`ng dda^.p ba(`ng tay lu'c ba('t dda^`u cu+? nha.c,
co`n Ngu+~ khi khu'c nha.c ga^`n xong . Huye^n la` nha.c khi' na(.n
ba(`ng dda^'t, tre^n tho't du+o+'i ba(`ng, o+? giu+~a ro^~ng, o+?
mie^.ng co' lo^~ dde^? tho^?i, Tri` la` nha.c cu. che^' ba(`ng tre,
khi cu+? nha.c thi` Huye^n va` Tri` cu`ng tho^?i dde^? ho`a vo+'i nhau
. Nha.c trie^`u ddu+o+`ng co' Phu+o+ng hu+o+?ng, Kho^ng ha^`u, dda`n
Ti` ba`, qua?n co^? va` qua?n di.ch . Phu+o+ng hu+o+?ng theo su+?
che'p la` nha.c khi' che^' ba(`ng ddo^`ng, hi`nh chu+~ nha^.t go^`m 16
phie^'n da`y mo?ng kha'c nhau treo chung tre^n mo^.t chie^'c gia' va`
dda'nh ba(`ng du`i nho?, ta.o thanh a^m cao tha^'p . Kho^ng ha^`u la`
te^n go.i mo^.t loa.i dda`n co^? sau dda~ tha^'t truye^`n nga`y nay
kho^ng ti`m ra, co`n dda`n Ti` ba` che^' tu+` go^~ ca^y ngo^ ddo^`ng,
co^? da`i, ma(.t dda`n pha(?ng, bu.ng tre^n tho't, bu.ng du+o+'i
phi`nh, nga`y tru+o+'c co' 4 da^y, ve^` sau pha^`n nhie^`u du`ng 6
da^y theo gia?i thi'ch cu?a ca'c sa'ch Tu+` Nguye^n va` Tu+` Ha?i .
Tre^n dda^y, ngu+o+`i vie^'t dda~ tri`nh ba`y ve^` tha`nh pha^`n gia`n
nha.c trie^`u ddi`nh cu`ng nhu+~ng nha.c khi' co^? truye^`n ba't a^m
go^`m ca^'u tru'c che^' ta.o theo ngu~ ha`nh: Kim, Mo^.c, Thu?y, Ho?a,
Tho^? la` 5 cha^'t lie^.u co+ ba?n cu?a thie^n nhie^n . Theo suy
lua^.n cu?a va(n ho'a DDo^ng phu+o+ng, tu+` quan nie^.m ddo' chu'ng ta
nha^.n tha^'y a^m nha.c co^? truye^`n ddu+o+.c du+.a tre^n he^.
tho^'ng Ngu~ cung (The Pentatonic system) go^`m 5 cung chi'nh la`:
Cung, Thu+o+ng, Gio^'c, Chu?y, Vu~, tu+o+ng ddu+o+ng vo+'i ngu~ sa('c
la` 5 ma`u: Xanh, DDo?, Tra('ng, Ti'm, Va`ng, kha'c ha(?n vo+'i a^m
nha.c Ta^y phu+o+ng go^`m 7 no^'t chi'nh va` lo^'i pha^n chia ma`u
sa('c 7 ma`u theo su+. pha^n ti'ch a'nh sa'ng ca^`u vo`ng (ca^`u
mo^'ng) go^`m Ti'm, Cha`m, Xanh du+o+ng, Xanh la' ca^y, Va`ng, Cam,
DDo? cu?a khoa ho.c thu+.c nghie^.m Ta^y phu+o+ng . Co' su+. nga^~u
nhie^n la. lu`ng la` a^m nha.c Ta^y phu+o+ng du`ng 7 a^m chi'nh, cu~ng
nhu+ ve^` ma`u sa('c ho. chia ra 7 ma`u, trong khi ddo' a^m nha.c co^?
truye^`n Vie^.t Nam go^`m ngu~ a^m (5 a^m) va` ma`u sa('c cu~ng co'
ngu~ sa('c (5 ma`u) .
Ne^'u chu+a ti`m hie^?u sa^u xa, nhie^`u ngu+o+`i se~ cho ra(`ng a^m
nha.c cu?a ta nghe`o na`n ho+n nha.c Ta^y phu+o+ng, nhu+ng tha^.t ra
ngoa`i 5 cung chi'nh: Cung, Thu+o+ng, Gio^'c, Chu?y, Vu~, co`n nhu+~ng
bie^n cung na(`m giu+~a nu+~a ne^n co' nhie^`u thanh a^m ma`u sa('c
phong phu' kho^ng ke'm khi ta nghie^n cu+'u so sa'nh ddo^i be^n .
Tie^'c ra(`ng ca'c nha` vie^'t su+? a^m nha.c the^' gio+'i vi` kho^ng
ddu? ddie^`u kie^.n va` phu+o+ng tie^.n ne^n chu+a co' di.p ddi sa^u
va`o kho ta`ng a^m nha.c ca'c da^n to^.c trong ddo' co' nha.c co^?
truye^`n Vie^.t Nam . Ngu+o+`i vie^'t ba`i na`y nha^n di.p su+u ta^`m
ta`i lie^.u tu+` va`i chu.c na(m nay do mo^.t co+ duye^n sa('p dda(.t
may ma('n dda~ ti`m ra nhu+~ng su+? lie^.u chu+'ng minh ra(`ng nha`
soa.n nha.c ngu+o+`i Pha'p no^?i tie^'ng kha('p the^' gio+'i Claude
Debussy nho+` o^ng chi.u a?nh hu+o+?ng a^m nha.c co^? truye^`n Vie^.t
Nam . DDie^`u ddo' la` su+. tha^.t cha(?ng pha?i no'i ngoa ma` sau
dda^y xin tri'ch da^~n ta`i lie^.u co' thu+.c cu~ng nhu+ dda~ xua^'t
ba?n va` pho^? bie^'n . Thie^'t tu+o+?ng nha^n dda^y chu'ng ta cu~ng
ca^`n bie^'t so+ qua va`i gio`ng ve^` Claude Debussy dde^? the^m
nie^`m ha~nh die^.n ve^` a^m nha.c co^? truye^`n da^n to^.c ma` chu'ng
ta ddu+o+.c thu+`a hu+o+?ng tu+` ca'c vi. tie^`n nha^n dde^? la.i sau
ga^`n 5 nga`n na(m va(n hie^'n cu?a gio`ng gio^'ng La.c Ho^`ng . O^ng
ra do+`i na(m 1862 ta.i Saint Germain-en-Laye va` ma^'t na(m 1918 ta.i
Paris (Pha'p) . Te^n tuo^?i cu?a Debussy dda'nh da^'u giai ddoa.n mo+?
dda^`u cu?a tru+o+`ng pha'i a^m nha.c hie^.n dda.i (Mordern music)
tre^n the^' gio+'i, tie^'p no^'i ca'c tru+o+`ng pha'i la~ng ma.n
(Romantism) va` co^? ddie^?n (Classicism) . Theo ca'c nha` vie^'t
nha.c su+?, o^ng ddu+'ng ha`ng dda^`u trong 3 khuo^n ma(.t soa.n nha.c
lo+'n kha'c la` SCHONBERG ngu+o+`i A'o va` Stravinski ngu+o+`i go^'c
Nga sau ddi.nh cu+ o+? Hoa Ky` . Chi'nh nho+` ho. mo+'i ta.o ddu+o+.c
mo^.t sa('c tha'i ddo^.c dda'o no^?i ba^.t cho ne^`n a^m nha.c the^'
ky? 20 tre^n the^' gio+'i trong ddo' na?y sinh mo^.t ddu+o+`ng lo^'i
quan nie^.m mo+'i cu?a chu+'c na(ng a^m nha.c cu~ng nhu+ cho nghe^.
thua^.t thu+o+?ng thu+'c a^m thanh .
Ngo^n ngu+~ a^m nha.c (Musical language) Debussy mang nhie^`u ti'nh
sa'ng ta.o dde^? thay the^' cho ngo^n ngu+~ bie^?u hie^.n cu?a ca'c
lo+'p ddi tru+o+'c . Ti'nh cha^'t chu? ye^'u trong a^m nha.c kho^ng
chi? na(`m trong no^.i dung hay hi`nh thu+'c cu?a no', ma` trong nha.c
ngu+~ ddi'ch thu+.c vu+o+n le^n to+'i ddi?nh ta^.n cu`ng cu?a su+'c
sa'ng ta.o . DDu+o+.c ho.c du+o+ng ca^`m tu+` nho?, sau thu. gia'o ba`
MOUTE' DE FLEURVILLE dde^. tu+? Chopin va` la` me. vo+. cu?a thi si~
Verlaine, tuy to^'t nghie^.p tu+` tru+o+`ng Quo^'c Gia A^m Nha.c
Paris, nhu+ng Debussy va^~n mang trong ta^m tri' hoa`i vo.ng ca?i
ca'ch va` tu+. o^ng cho^'i bo? nhu+~ng khuo^n sa'o co' ti'nh ca'ch
ba'c ho.c ma` mo.i ngu+o+`i thu+o+`ng ca tu.ng . O^ng ddi du li.ch
kha('p A^u Cha^u, ti`m hie^?u a^m nha.c Wagner na(m 1879 va`
Moussorski ro^`i ddi va`o nga`nh thi ca va` ho^.i ho.a . Na(m 1884,
o^ng ddoa.t gia?i thu+o+?ng ROME vo+'i nha.c pha^?m dda'nh da^'u
bu+o+'c dda^`u cu?a tru+o+`ng pha'i a^'n tu+o+.ng (Impressionism)
trong a^m nha.c hie^.n dda.i qua ba?n "Nhu+~ng gu+?i ga^'m tu+` ROME",
ro^`i tie^'p dde^'n ta'c pha^?m "La Damoiselle E'lue" pha?n a?nh
chie^`u hu+o+'ng nghie^ng ve^` tru+o+`ng pha'i bie^?u tu+o+.ng
(Symbolism) cu?a o^ng . Na(m 1888 - 1889, o^ng ddi sang Beyreuth
vie^'t ca'c nha.c pha^?m soa.n theo y' tho+ cu?a BAUDELAIRE va`
Verlaine vo+'i te^n go.i "Les ariettes oublie'es" mang ti'nh cha^'t
ddo^.c dda'o Debussy . Sau ddo' o^ng soa.n ba?n "Tu+' ta^'u cho dda`n
gia^y", ro^`i na(m 1894 ra ddo+`i ba?n "PRE'LUDE a` l'apre`s midi d'un
faune" mo+? dda^`u ky? nguye^n mo+'i cu?a a^m nha.c hie^.n dda.i du+.a
tre^n giai ddie^.u DDo^ng Phu+o+ng (Orientalism) ma` mo.i ngu+o+`i
dde^`u ghi nha^.n nhu+ mo^.t hie^.n tu+o+.ng bie^.n chu+'ng a^m nha.c
cu?a the^' ky? 20 vu+`a qua . Ti`m hie^?u nhu+~ng ddo^.ng lu+.c na`o
dda~ khie^'n Debussy chuye^?n hu+o+'ng sa'ng ta'c ddo^.c dda'o nhu+
va^.y, ddo' la` o+? na(m 1890 nho+` o^ng tham du+. Ho^.i cho+. toa`n
ca^`u ta.i thu? ddo^ Pha'p (Exposition universelle de Paris) va`
ddu+o+.c thu+o+?ng thu+'c a^m nha.c co^? truye^`n Vie^.t Nam do gia`n
nha.c DDa.i No^.i Trie^`u DDi`nh Hue^' sang dda^y tri`nh ta^'u .
O+? tho+`i ky` ha^.u ba'n the^' ky? 20 a^'y, (co' le~ nha` in dda~ in
lo^.n 19 tha`nh 20) dda~ dda'nh da^'u su+. mo+? dda^`u cu?a ne^`n cai
tri. cu?a ngu+o+`i Pha'p ta.i ca'c xu+' DDo^ng Du+o+ng trong ddo' co'
dda^'t nu+o+'c ta va` ke^? tu+` na(m 1885 khi vua Tu+. DDu+'c ba(ng
ha`, chu? quye^`n da^n to^.c coi nhu+ dda~ ma^'t va`o tay thu+.c da^n
Pha'p . Na(m 1890 no'i o+? dda^y theo ta`i lie^.u su+? sa'ch ghi thi`
trie^`u ddi`nh Hue^' ddu+o+.c Pha'p giao cho vua DDo^`ng Kha'nh dde^?
co' nhie^.m vu. thi ha`nh chi'nh sa'ch cai tri. cu?a ho. ma` chu?
ye^'u lu'c ddo' la` co^ng vie^.c bi`nh ddi.nh ddo^'i pho' vo+'i phong
tra`o Ca^`n Vu+o+ng co`n hoa.t ddo^.ng cho^'ng Pha'p . No'i chung
ti`nh hi`nh dda~ ta.m o^?n ddi.nh tre^n ca'c xu+' DDo^ng Du+o+ng va`
be^n chi'nh quo^'c co' to^? chu+'c mo^.t Ho^.i cho+. Quo^'c Te^' ta.i
thu? ddo^ Paris nha(`m pho^ tru+o+ng vo+'i the^' gio+'i nhu+~ng sa?n
pha^?m tie^?u co^ng nghe^. ddi.a phu+o+ng . Nha^n di.p na`y, vua
DDo^`ng Kha'nh ddu+o+.c ho. cho qua Pha'p cu`ng vo+'i gia`n nha.c
dda.i no^.i tri`nh ta^'u a^m nha.c co^? truye^`n Vie^.t Nam . Nha`
soa.n nha.c no^?i tie^'ng Debussy na(m ddo' mo+'i 28 tuo^?i dda~
ddu+o+.c nghe nhu+~ng ba?n nha.c trie^`u ddu+o+`ng cu?a chu'ng ta
cu`ng vo+'i ban nha.c dda?o Java thuo^.c Nam Du+o+ng qua^`n dda?o mang
ti'nh cha^'t A' DDo^ng lu'c a^'y ra^'t mo+'i la. va` ddo^.c dda'o
ddo^'i vo+'i the^' gio+'i .
Trong cuo^'n "Tu+. ddie^?n a^m nha.c hie^.n dda.i" (Dictionaire de la
Musique Contemporaine) do nha` xua^'t ba?n Larousse cu?a pha'p a^'n
ha`nh na(m 1976, khi vie^'t ve^` Debussy co' ddoa.n ghi ro~ ra`ng
nhu+~ng chi tie^'t ne^u tre^n, theo ddo' dda~ kha(?ng ddi.nh ddo^.ng
lu+.c khie^'n a?nh hu+o+?ng ma.nh me~ dde^'n chie^`u hu+o+'ng sa'ng
ta'c cu?a o^ng trong vie^.c khai pha' a^m nha.c DDo^ng Phu+o+ng dde^?
mo+? dda^`u cho tru+o+`ng pha'i ORIENTALISM trong the^' ky? 20 vu+`a
qua . Ngoa`i ra, trong cuo^'n sa'ch mang tu+.a dde^` "Nha.c giao
hu+o+?ng" (Symphonic music) do nho'm nghie^n cu+'u tru+o+`ng DDa.i
Ho.c Cornell xua^'t ba?n cu~ng co' nha^.n xe't tu+o+ng tu+. ve^`
nhu+~ng cha^'t lie^.u sa'ng ta'c cu?a Debussy dda~ chi.u a?nh hu+o+?ng
sa^u xa sau khi o^ng ddu+o+.c thu+o+?ng thu+'c ca'c ba?n nha.c do
gia`n nha.c trie^`u ddu+o+`ng Vie^.t Nam cu~ng nhu+ JAVA tri`nh ta^'u
ta.i Ho^.i cho+. quo^'c te^' Paris na(m 1980 (nha` in dda~ in lo^.n
1890 tha`nh 1980) o+? cuo^'i the^' ky? 19 . DDie^`u quan tro.ng o+?
dda^y la` no^.i dung cuo^'n "Tu+. ddie^?n a^m nha.c hie^.n dda.i" cu?a
nha` xua^'t ba?n LAROUSSE a^'n ha`nh no'i tre^n do Claude Rostand nha`
phe^ bi`nh a^m nha.c no^?i tie^'ng the^' gio+'i phu. tra'ch pha^`n
bie^n soa.n, cho ne^n nhu+~ng nha^.n ddi.nh cu?a o^ng ve^` Debussy
mang ti'nh vo^ tu+ dda'ng tin ca^.y va` ddem la.i mo^.t du+~ kie^.n
to^n vinh a^m nha.c co^? truye^`n Vie^.t Nam ma` i't ngu+o+`i ddu+o+.c
bie^'t dde^'n .
Trong cuo^'n "Tu+. DDie^?n a^m nha.c hie^.n dda.i" Larousse ddo', co'
in bu+'c hi' ho.a ve~ cha^n dung Debussy mo^ ta? o^ng nhu+ mo^.t
chie^'n si~ ca'ch ma.ng ve^` a^m nha.c co' co^ng lao pha' ngu.c
Bastille la` tha`nh tri` cu?a truye^`n tho^'ng nha.c co^? ddie^?n
thu+o+`ng du`ng la`m khuo^n ma^~u sa'ng ta'c . Bu+'c hi' ho.a do
GEORGES VILLA ve~ pha'c ba(`ng bu't chi` va` ddu+o+.c to^ ma`u lu+u
giu+~ trong su+u ta^.p cu?a A. Mayer hie^.n nay . DDie^?m dda(.c
bie^.t dda'ng chu' y' kho^ng ai ngo+` to+'i la` cuo^.c ca'ch ma.ng a^m
nha.c trong tha^.p nie^n cuo^'i the^' ky? 19 dda^`u the^' ky? 20 do
Debussy dde^` xu+o+'ng la.i ba('t nguo^`n tu+` ddo^.ng lu+.c o^ng
ddu+o+.c nghe a^m nha.c co^? truye^`n A' DDo^ng cu?a Vie^.t Nam va`
Java tri`nh ta^'u khie^'n o^ng chuye^?n hu+o+'ng sa'ng ta'c .
DDe^? ke^'t thu'c ba`i na`y, ngu+o+`i vie^'t lie^n tu+o+?ng dde^'n
lo+'p nha` nho xa~ ho^.i ta du+o+'i tho+`i Pha'p thuo^.c thu+o+`ng
quan ta^m lo la('ng tru+o+'c a?nh hu+o+?ng va(n minh A^u Ta^y xa^m
nha^.p tre^n dda^'t nu+o+'c ta, ddie^?n hi`nh la` nha` tho+ Tu'
Xu+o+ng o+? dda^`u the^' ky? 20 tu+`ng than va~n:
"Va(n minh DDo^ng A' tro+`i tha^u sa.ch,
Na`y lu'c cu+o+ng thu+o+`ng dda?o ngu+o+.c ru ?"
DDe^'n nga`y nay, qua bao bie^'n thie^n li.ch su+?, ne^`n va(n ho'a
gio`ng gio^'ng La.c Ho^`ng va^~n co`n to^`n ta.i sau ga^`n 5 nga`n
na(m DDu+'c To^? Hu`ng Vu+o+ng du+.ng nu+o+'c va` ma~i ma~i va^~n
sa'ng ngo+`i trong co~i tro+`i A' DDo^ng cu~ng nhu+ tre^n kha('p na(m
cha^u the^' gio+'i va^.y .