Nhu+~ng nga`y kho' que^n : 1975-1983 ('Nhu+~ng nga`y cu?a qua^n Chu'a Tri.nh')
hai lua
Viet Tide, 356
To`an Cha^n
Nha` ho.c gia? DDoa`n The^m dda~ co' vie^'t mo^.t cuo^'n sa'ch ve^`
giai ddoa.n 1975-1983 o+? VN vo+'i ca'i tu+.a dde^` "Nhu+~ng nga`y
muo^'n que^n". Thu+.c ra dda^y pha?i no'i la` nhu+~ng nga`y kho'
que^n, va` co' le~ chi'nh vi` kho' que^n ne^n mo+'i muo^'n que^n.
DDa^y la` nhu+~ng nga`y ngu+o+`i da^n Saigon ngo+~ nga`ng tru+o+'c
ca?nh chie^'n ba.i, tru+o+'c ca?nh pho^' phu+o+`ng ddo^?i chu?. O^ng
DDoa`n The^m vie^'t ve^` ca?nh pho^' phu+o+`ng ddo^?i chu? tha^.t di'
do?m: "Ngoa`i co+` Ma(.t Tra^.n, co+` ddo? sao va`ng, co`n da^'u
hie^.u dda(.c bie^.t nu+~a cho bie^'t la` nha` bi. sung co^ng: tre^n
bao lo+n du+o+'i hie^n la^`u cu?a nhu+~ng bie^.t thu+. khang trang hay
cao o^'c ddo^` so^., pha^'t pho+ ma^'y chie^'c a'o lo't, qua^`n ddu`i,
qua^`n tha^m phu. nu+~... cu?a ca'n bo^. pho+i." Va` o^ng cu~ng ghi
nha^.n tha'i ddo^. e de`, co' lu'c ha^`u nhu+ la` so+. se^.t cu?a
qua^n ddo^.i mie^`n ba('c. O^ng ke^? la` mo^.t ngu+o+`i ba.n dda~
ddu+a o^ng dde^'n mo^.t tru. so+? co' cho`i ga'c, nhu+ng chu+a ki.p
dde^'n ga^`n thi` mo^.t anh li'nh "no'n co^'i" tay va'c AK dda~ la
le^n "DDi xa ra" va` tay chi? va`o ta^'m ba?ng "Xuo^'ng xe! Lu`i xa ba
thu+o+'c". Sau na`y, khi ga(.p mo^.t so^' nhu+~ng "ca'n bo^." mo+?
ma('t, to^i mo+'i ddu+o+.c bie^'t la` tru+o+'c khi va`o Saigon ho.
dda~ ddu+o+.c ho.c ta^.p la` chi? co' 16 pha^`n tra(m da^n chu'ng
mie^`n Nam u?ng ho^. ho., tha`nh ra pha?i ca^?n tha^.n ddo^'i vo+'i
bo.n da^n, nha^'t la` da^n "ngu.y" o+? Saigon.
DDa^y cu~ng la` nhu+~ng nga`y ma` ca? nu+o+'c ddi tu`. Le^.nh tri`nh
die^.n ddu+a ra khie^'n cho so^' co^ng chu+'c, qua^n nha^n lu~ lu+o+.t
ddi "ca?i ta.o". Cho dde^'n nhie^`u na(m sau, ngu+o+`i da^n mie^`n Nam
va^~n co`n a^'m u+'c bi. dda'nh lu+`a vi` ba?o ddi ho.c ta^.p va`i
tua^`n tro+? tha`nh nhie^`u na(m a^'y la` chu+a ke^? nhu+~ng ngu+o+`i
bo? xa'c ta.i tra.i ta^.p trung. Va` trong nhie^`u na(m, ca'i ca?nh
gia ddi`nh lu~ lu+o+.t tha(m nuo^i tro+? tha`nh quen thuo^.c. Ra cho+.
Saigon, nhu+~ng cu+?a ha`ng chuye^n ba'n ddo^` tha(m nuo^i mo.c le^n
nhu+ na^'m. Cu~ng chi'nh ca'c ba` co' cho^`ng bi. ddi tu` ra mo+?
cu+?a ha`ng. Ho. chi? cho nhau nhu+~ng mo'n a(n vu+`a bo^? vu+`a re?
tie^`n va` cu~ng de^~ chuye^n cho+?. O+? mie^`n Nam, ba` con thu+o+`ng
ca?m tho^ng vo+'i nhu+~ng gia ddi`nh pha?i ddi tha(m nuo^i. DDe^'n
dda^u cu~ng ddu+o+.c giu'p ddo+~. Chi? kho^? cho nhu+~ng ngu+o+`i
pha?i ra Ba('c, tha'i ddo^. cu?a da^n chu'ng ddi.a phu+o+ng thu` ha^.n
tha^'y ro~.
DDa^y cu~ng la` nhu+~ng nga`y ngu+o+`i da^n mie^`n Nam ddie^u ddu+'ng
tru+o+'c nhu+~ng vu. ddo^?i tie^`n. No'i ddo^?i tie^`n cho no' de^~
nghe chu+' thu+.c su+. la` mo^.t chi'nh sa'ch cu+o+'p cu?a va` ba^`n
cu`ng ho'a nha^n da^n vi` mo^~i gia ddi`nh chi? cho ddo^?i ddu+o+.c
100,000 ddo^`ng tie^`n cu~, co`n bao nhie^u ke^? nhu+ la` ma^'t he^'t.
DDa^y cu~ng la` nhu+~ng nga`y ma` nhu+~ng chi'nh sa'ch kinh te^' cu?a
chi'nh quye^`n da^~n dde^'n ca?nh ca? nu+o+'c ti`m ca'ch xoay xo+?
la`m a(n. Nhu+~ng ba` cho^`ng ddi ho.c ta^.p o+? nha` ti`m ddu? ca'ch
kie^'m so^'ng. To^i co`n nho+' co' mo^.t ba` ba.n mo+? tie^.m pho+?.
Pho+? cu?a ba` ba'n ra^'t dda('t ha`ng nhu+ng ca`ng ba'n ca`ng lo^~
vi` ba` ti'nh ha^.u hi~, ba'n pho+? cu+' so+. kha'ch a(n thie^'u, ba't
pho+? tu' hu., chi? thua pho+? ha?i ngoa.i sau na`y. Sau cu`ng ma^'y
ddu+'a con pha?i ba?o me. la` tho^i me. ddu+`ng ba'n nu+~a, vu+`a
me^.t vu+`a cha(?ng kie^'m ddu+o+.c ddo^`ng na`o.
Tru+o+'c ca?nh so^'ng nga`y ca`ng kho' kha(n, nhie^`u sa'ng kie^'n
la`m a(n ddu+o+.c ddu+a ra, nha^'t la` sau khi dda~ "thi ha`nh xong
chi'nh sa'ch sa.ch nha` sa.ch pho^'" hie^?u theo nghi~a la` ba'n sa.ch
he^'t ddo^` dda.c trong nha`. Trong dda'm tri' thu+'c, nghe^` ba'n
sa'ch cu~ tro+? tha`nh mo^.t nghe^` vu+`a vui vu+`a kie^'m ddu+o+.c
chu't tie^`n. Co' mo^.t so^' co`n the^m luo^n ca? nghe^` cho thue^
ba'o ngoa.i quo^'c. Nhu+~ng ngu+o+`i da^n Saigon the`m Paris Match,
L’Express, Time, Newsweek sa(~n sa`ng bo? tie^`n ra thue^. Ba'o thi`
nho+` nhu+~ng ngu+o+`i la`m kha'ch sa.n chuo^`n ba'o kha'ch ha`ng bo?
la.i. Con ddu+o+`ng Ca' Ha^'p tro+? tha`nh cho+. sa'ch va` la` no+i
co' the^? ddie^?m ma(.t ddu? nhu+~ng ngu+o+`i bi. o+? la.i cho dde^'n
khi co' ddo+.t ca?i ta.o co^ng thu+o+ng nghie^.p mo+'i bi. de.p.
Ngoa`i nhu+~ng ngu+o+`i Saigon cu~, mo^.t so^' co^' va^'n Lie^n So^,
DDo^ng A^u cu~ng ti`m dde^'n dde^? kie^'m nhu+~ng cuo^'n sa'ch ca^'m
ky.. Mo^.t o^ng Nga no. dda~ tha^.m thu.t ti`m mua Dr. Zhivago, mo^.t
o^ng Ba Lan muo^'n kie^'m tie^?u thuye^'t Hoa Ky` mu+`ng ro+~ ti`m
tha^'y Hemingway trong cho^`ng sa'ch cu~.
Va` di~ nhie^n kho^ng ai que^n no^?i kinh nghie^.m la^`n dda^`u tie^n
ga(.p tha^n nha^n ngoa`i Ba('c va`o tha(m. Tha'i ddo^. vui ve? lu'c
dda^`u da^`n da` ddo^?i tha`nh bu+.c bo^.i vi` tha'i ddo^. "vu. lo+.i"
cu?a ngu+o+`i mie^`n Ba('c. "Tu+. nhie^n nhu+ ngu+o+`i Ha` No^.i"
tro+? tha`nh mo^.t ca^u cu+?a mie^.ng, tu+. nhie^n dda^y la` tu+.
nhie^n vu+`a xin vu+`a la^'y. Trong nhie^`u gia ddi`nh, ma(.c da^`u
la^u nga`y mo+'i ga(.p nhau, anh em, chu' ba'c, co^ di`, bo^~ng tha^'y
xa la.. Nhu+~ng bu+~a co+m ddoa`n tu. gia ddi`nh to^'t dde.p la('m
cu~ng de^~ tro+? tha`nh nhu+~ng cuo^.c tranh lua^.n. Ngu+o+`i "Ha`
No^.i", sau nhu+~ng na(m so^'ng vo+'i che^' ddo^., cu~ng mo^.t pha^`n
na`o bi. nhie^~m tuye^n truye^`n cu?a che^' ddo^.. Mo^.t ba` co^ be^n
cho^`ng cu?a to^i cha(?ng ha.n, ma(.c da^`u cu. dda~ tu+`ng ho.c
tru+o+`ng dda^`m, bie^'t tie^'ng Pha'p, nhu+~ng khi va`o Nam, ngo^`i
no'i chuye^.n vo+'i bo.n cha'u, cu. dda~ ga^n co^? le^n ca~i la`
chi'nh Lie^n So^ dda~ bo? hai qua? bom nguye^n tu+? o+? Qua?ng DDa?o
va` Tru+o+`ng Ky` be^n Nha^.t Ba?n!
Nhu+~ng lo+`i huye^nh hoang cu?a ngu+o+`i mie^`n Ba('c cu~ng dda~
tro+? tha`nh huye^`n thoa.i. DDu+o+.c le^.nh pha?i che da^'u su+.
thie^'u tho^'n cu?a mie^`n Ba('c, ho. pha?i no'i ca'i gi` cu~ng co'.
Tha`nh ra mo+'i co' nhu+~ng ca^u chuye^.n ddu+o+.c ba` con mie^`n Nam
truye^`n mie^.ng nhu+ lo+`i khoe"Tivi, tu? la.nh cha.y dda^`y
ddu+o+`ng".
DDa^y cu~ng la` nhu+~ng nga`y ma` ca'i nghe`o ddo'i va` thie^'u tho^'n
cu?a mie^`n Ba('c nga`y ca`ng lo^. die^.n. Be^n ca.nh nha` to^i co'
mo^.t toa'n bo^. ddo^.i ddo'ng o+? nha` mo^.t ngu+o+`i dda~ ddi thoa't
ddu+o+.c. Ho^m tru+o+'c khi ddo+n vi. ho. chuye^?n ve^` Ba('c, ma^'y
anh bo^. ddo^. dda~ ddua nhau ca('t he^'t ta^'m tha?m tra?i o+? pho`ng
kha'ch mo^~i ngu+o+`i mo^.t gia?i. Ho. ba?o nhau la` ddem ve^` Ba('c
la`m "phu la" qua`ng co^? a^'m la('m! Mo^.t ba` ha`ng xo'm mo^.t ho^m
ddi cho+. tu+. nhie^n ghe' va`o chi? dde^? ke^? la` ca.nh ba` dda'm
bo^. ddo^.i kho^ng co' cu?i dda~ che? ca'i dda`n du+o+ng ca^`m cu?a
nha` ddo' la`m cu?i. Ba` che'p mie^.ng "DDa~ the^' ma` chu'ng no' co`n
che^ ba?o cu?i gi` ma` kho' cha'y qua'!"
Va` dda^y cu~ng la` nhu+~ng nga`y ma` ca? nu+o+'c ti`m ddu+o+`ng
tro^'n cha.y. Mo^.t ba` ba'n ha`ng o+? cho+. DDuo^?i dda~ chi' ly' khi
no'i la` "ne^'u co^.t dde`n ddi ddu+o+.c thi` co^.t dde`n cu~ng ddi".
Ngu+o+`i da^n mie^`n Nam "mo+? ma('t" so+. che^' ddo^. qua' ti`m ddu?
mo.i ca'ch "vu+o+.t bie^n".
Nhu+ng co' le~ tie^u bie^?u nha^'t cu?a nhu+~ng nga`y na`y la` ca^u
chuye^.n to^i nghe ddu+o+.c tre^n chuye^'n xe ddo` tu+` Bie^n Ho`a
ve^` Saigon. Ho^`i ddo' kho^ng co' xe ddo` ma` dda so^' la` nhu+~ng xe
tu+ nha^n, bie^'n che^' tha`nh xe ddo`, mo.i ngu+o+`i chen chu'c nhau
tre^n nhu+~ng ba(ng go^~ ga'c ta.m ngay tre^n ha`ng ho'a. Tre^n xe
mo^.t ba` ddu+'ng tuo^?i, to'c chi't kha(n mo? qua?, mie^.ng va^~n
co`n nhuo^.m ra(ng, nhai tra^`u, da^n Ho^' Nai, ddang bo^ bo^ no'i
chuye^.n vo+'i ba` ba.n ngo^`i ca.nh, ma(.c a'o ba` ba, bu'i to'c,
ddu'ng phong ca'ch mie^`n Nam. Ba` chi't kha(n tuye^n bo^' "To^i chu'a
ghe't ca'i dda'm Ba('c Ky`". La^.p tu+'c ba` bu'i to'c hu+o+?ng u+'ng,
"Chi. no'i ddu'ng dda^'y, thu+o+ng he^'t no^?i!" Cuo^.c xa^m chie^'m
mie^`n Nam cu?a Ha` No^.i dda~ la^`n dda^`u tie^n giu'p mie^`n Nam
xo'a bo? ddu+o+.c nhu+~ng tha`nh kie^'n ngu+o+`i Nam va` ngu+o+`i Di
cu+. Ba^y gio+` chu'ng ta dde^`u la` ngu+o+`i "trong Nam" ca? dde^?
cho^'ng la.i dda'm "Ba('c Ky` VC".
hoch...@gmail.com
la` ba'o chi' cha'n nga'n ca'i cuo^.c chie^'n vo^ nghia~ ddo^'i vo*'i
da^n Vie^.t. Ha`ng loa.t ngu*o*`i dda~ ne^u le^n ca'i hoa`i ba?o cua?
ho., lo`ng mong mo?i hoa` bi`nh cha^'m du*'t chie^'n tranh dde^? cho
ngu*o*`i da^n hie^`n ddu*o*.c so^'ng mo^.t ddo*`i thanh bi`nh, dde^?
cho ca'c em nho? ddu*o*.c lo*'n le^n va` ddi ho.c nhu* thie^n ha.
na(m
cha^u. To^i kho^ng bao gio*` be^n vu*.c TCS nhu*ng mi`nh co' kho^'i
o'c thi` pha?i bie^'t su*? du.ng. Ngu nhu* con bo`, cu*' ca'i gio.ng
cu*.c ta? cu*.c hu*~u kho^ng co' mo^.t chu't tho^ng minh, su*? cu~ng
kho^ng bie^'t ma` gio*? gio.ng ha.ch ho?i su*? nghe no' tha('c cu*`
qua'!
BG
hai lua
Hi,
Ba^y gio+` bie^'t cuo^.c chie^'n co' y' nghi~a chu+' ?