DDo.c ba'o VC, 4/7/02
hytran
* Xua^'t kha^?u lao ddo^.ng 2002: DDo^'i sa'ch cu. the^? cho tu+`ng
thi. tru+o+`ng
Trong hai na(m 2000 va` 2001, Vie^.t Nam dda~ co' 120 doanh nghie^.p
ky' ddu+o+.c ho+.p ddo^`ng va` ddu+a ddu+o+.c 68.000 lao ddo^.ng ddi
la`m vie^.c o+? nu+o+'c ngoa`i (na(m 2001 la` 37.000 lao ddo^.ng,
ta(ng 6.000 ngu+o+`i so vo+'i na(m 2000). Ti'nh dde^'n dda^`u na(m
2002, nu+o+'c ta co' 330.000 lao ddo^.ng ddang la`m vie^.c ta.i 44
nu+o+'c va` vu`ng la~nh tho^? tre^n ca'c li~nh vu+.c xa^y du+.ng, co+
khi', ddie^.n tu+?, may, che^' bie^'n thu?y sa?n, va^.n ta?i bie^?n,
dda'nh ba('t ha?i sa?n, di.ch vu., chuye^n gia y te^', gia'o du.c va`
no^ng nghie^.p. Na(m 2001 so^' tie^`n ngu+o+`i lao ddo^.ng Vie^.t Nam
gu+?i ve^` nu+o+'c dda.t 1,3 ty? USD. Trong ddo' kho^ng the^? kho^ng
ke^? dde^'n co^ng su+'c ddo'ng go'p cu?a nhie^`u doanh nghie^.p lo+'n,
la`m co^ng ta'c xua^'t kha^?u lao ddo^.ng hie^.u qua? nhu+ VINACONEX,
LOD, VIETRACIMEX,& dda~ chu' tro.ng kha^u khai tha'c thi. tru+o+`ng,
mo^.t trong nhu+~ng kha^u quan tro.ng quye^'t ddi.nh su+. tha`nh ba.i
cu?a doanh nghie^.p. Bi`nh qua^n ha(`ng na(m, ca'c doanh nghie^.p na`y
ddu+a ddu+o+.c 1.000 - 2.000 lao ddo^.ng ddi la`m vie^.c o+? nu+o+'c
ngoa`i.
Na(m 2002, xua^'t kha^?u lao ddo^.ng va^~n ddu+o+.c dda'nh gia' la`
mo^.t trong nhu+~ng gia?i pha'p ta.o vie^.c la`m, go'p pha^`n xo'a
ddo'i gia?m nghe`o va` ta(ng nguo^`n thu ngoa.i te^. cho dda^'t
nu+o+'c. Mu.c tie^u dda(.t ra trong na(m nay la` ca? nu+o+'c se~ thu
ddu+o+.c nguo^`n ngoa.i te^. do lao ddo^.ng gu+?i ve^` dda.t khoa?ng
1,4-1,5 ty? USD (trong ddo', ddu+a ddu+o+.c khoa?ng 4-4,5 va.n lao
ddo^.ng ddi la`m vie^.c o+? nu+o+'c ngoa`i, nhu+~ng ngu+o+`i ddi na(m
2002 gu+?i ve^` la` 200 trie^.u USD). DDa(.c bie^.t trong na(m nay,
Vie^.t Nam se~ chu' tro.ng ddu+a ca'c chuye^n gia ve^` no^ng nghie^.p
ddi la`m vie^.c o+? cha^u Phi, ca'c chuye^n gia y te^', ky~ thua^.t
vie^n tin ho.c, si~ quan tre^n ta`u va^.n ta?i bie^?n ddi la`m vie^.c
theo tho+`i vu. o+? cha^u A^u.
Theo nha^.n ddi.nh cu?a Cu.c Qua?n ly' lao ddo^.ng vo+'i nu+o+'c
ngoa`i, na(m 2002 la` na(m co`n nhie^`u kho' kha(n tha'ch thu+'c
ddo^'i vo+'i hoa.t ddo^.ng xua^'t kha^?u lao ddo^.ng va` chuye^n gia.
Su+. gia?m su't kinh te^' tu+` dda^`u na(m 2001 dde^'n nay o+? mo^.t
so^' nu+o+'c dda~ a?nh hu+o+?ng tru+.c tie^'p dde^'n ca'c nu+o+'c
tie^'p nha^.n lao ddo^.ng nu+o+'c ngoa`i. Nhu ca^`u tie^'p nha^.n lao
ddo^.ng nu+o+'c ngoa`i cu~ng gia?m xuo^'ng do nhie^`u doanh nghie^.p
bi. pha' sa?n, thu he.p sa?n xua^'t. Ta.i ca'c thi. tru+o+`ng tro.ng
ddie^?m nhu+ DDa`i Loan, Nha^.t Ba?n, Ha`n Quo^'c, nhie^`u nga`nh
nghe^` dda~ bi. lao ddo^.ng nu+o+'c kha'c chie^'m li~nh. Trong khi
ddo', ma.ng lu+o+'i marketing cu?a ca'c doanh nghie^.p Vie^.t Nam
chu+a ddu? ma.nh dde^? tha^m nha^.p ti`m hie^?u nhu+~ng li~nh vu+.c,
thi. tru+o+`ng "ma`u mo+~". Mo^.t so^' thi. tru+o+`ng kha'c co' nhu
ca^`u nha^.n lao ddo^.ng thi` la.i chu+a ha^'p da^~n ca'c doanh
nghie^.p cu?a ta bo+?i thu nha^.p cu?a ngu+o+`i lao ddo^.ng tha^'p,
ddie^`u kie^.n ddi lao ddo^.ng la.i kha('t khe. Be^n ca.nh ddo', ba?n
tha^n lao ddo^.ng Vie^.t Nam nhie^`u khi chu+a dda'p u+'ng ddu+o+.c
dda^`y ddu? ca'c ye^u ca^`u ma` thi. tru+o+`ng dda(.t ra nhu+ ngoa.i
ngu+~, tay nghe^`, su+'c kho?e va` dda(.c bie^.t la` y' thu+'c ky?
lua^.t.
Co' the^? tha^'y, mu.c tie^u xua^'t kha^?u lao ddo^.ng na(m 2002 la`
lo+'n nha^'t tu+` tru+o+'c dde^'n nay. Tuy nhie^n, theo ca'c chuye^n
gia nghie^n cu+'u ve^` xua^'t kha^?u lao ddo^.ng thi` mu.c tie^u ddo'
co' nhu+~ng co+ so+? thu+.c te^' dde^? dda.t ddu+o+.c, bo+?i sau su+.
kie^.n 11/9 ti`nh hi`nh kinh te^' the^' gio+'i, dda(.c bie^.t ta.i
ca'c nu+o+'c tie^'p nha^.n lao ddo^.ng dda~ tu+`ng bu+o+'c o^?n ddi.nh
va` ta(ng tru+o+?ng tro+? la.i. Lu'c ddo', ho. se~ co' nhu ca^`u
nha^.n the^m lao ddo^.ng nu+o+'c ngoa`i. Ngoa`i ra, tu+` na(m 2002,
Vie^.t Nam co' nhu+~ng ddo^'i sa'ch cu. the^? trong co^ng ta'c qua?n
ly' cho tu+`ng thi. tru+o+`ng, nha^'t la` ca'c thi. tru+o+`ng tro.ng
ddie^?m nhu+ Ha`n Quo^'c va` Nha^.t Ba?n.
Mo^.t gia?i pha'p nu+~a cu~ng se~ ddu+o+.c tie^'n ha`nh trong na(m nay
la` ca'c doanh nghie^.p se~ ddu+o+.c cha^'n chi?nh va` sa('p xe^'p
la.i theo tinh tha^`n Nghi. quye^'t TU+3 kho'a IX nha(`m na^ng cao
na(ng lu+.c va` hie^.u qua? hoa.t ddo^.ng. Theo ddo', nhu+~ng doanh
nghie^.p hoa.t ddo^.ng ke'm hie^.u qua? se~ bi. gia?i the^?, ta^.p
trung dda^`u tu+ xa^y du+.ng mo^.t so^' doanh nghie^.p ma.nh ddu?
su+'c ca.nh tranh va` dda^'u tha^`u quo^'c te^' trong li~nh vu+.c
xua^'t kha^?u lao ddo^.ng.
* Xua^'t kha^?u va`o My~: Ca^`n hie^?u quy ddi.nh Ha?i quan
Huy`nh Ngo.c La^m TP. Ho^` Chi' Minh
Muo^'n tha^m nha^.p va`o thi. tru+o+`ng My~, ca^`n pha?i hie^?u
tu+o+`ng ta^.n nhu+~ng quy ddi.nh cu?a Ha?i quan My~, vi' nhu+ "nha^.p
gia pha?i tu`y tu.c", la` nha^.n ddi.nh cu?a o^ng Stuart P.Seidel,
cu+.u U?y vie^n tro+. ly'- Cu.c Ha?i quan My~ nay la` lua^.t su+ cu?a
nho'm tu+ va^'n Co^ng ty Baker & McKenzie o+? Washington ta.i Ho^.i
tha?o ve^` "Lua^.t Ha?i quan My~ - xua^'t kha^?u va`o My~" do Trung
ta^m Pha't trie^?n Ngoa.i thu+o+ng va` DDa^`u tu+ (ITPC) cu`ng Ho^.i
Lu+o+ng thu+.c Thu+.c pha^?m TP.HCM pho^'i ho+.p vo+'i Co^ng ty Baker
& McKenzie to^? chu+'c cuo^'i tua^`n qua.
Theo o^ng Stuart P.Seidel, quy tri`nh nha^.p kha^?u cu?a My~ dda~
ddu+o+.c ddo+n gia?n ho'a va` nga`y ca`ng tu+. ddo^.ng ho'a. 98% ca'c
loa.i ha`ng ho'a nha^.p va`o My~ hie^.n nay ddu+o+.c ca'c nha` nha^.p
kha^?u hoa(.c dda.i ly' la`m thu? tu.c ha?i quan ba(`ng hi`nh thu+'c
ddie^.n tu+?. Ca'c co^ng chu+'c ha?i quan chi? tru+.c tie^'p kie^?m
tra thu+.c te^' ha`ng ho'a nha^.p kha^?u o+? mo^.t xa'c sua^'t nho?.
Tuy nhie^n, co+ quan Ha?i quan se~ a'p du.ng ca'c ky~ thua^.t qua?n
ly' ru?i ro va` xem xe't ca'c tho^ng tin dda~ no^.p dde^? quye^'t
ddi.nh co' ca^`n tru+.c tie^'p kie^?m tra thu+.c te^' lo^ ha`ng hay
kho^ng.
Hie^?u ddu+o+.c nhu+~ng quy ddi.nh cu?a Ha?i quan My~, nha` xua^'t
kha^?u (ca'c doanh nghie^.p Vie^.t Nam), nha` nha^.p kha^?u (ddo^'i
ta'c My~) co' the^? tie^'t kie^.m ddu+o+.c tho+`i gian, tie^`n ba.c,
dda?m ba?o ddu+o+.c ha`ng ho'a cu?a mi`nh kho^ng bi. Ha?i quan la`m
cha^.m tre^~ va` kho^ng bi. pha.t. Nhu+~ng vi pha.m trong li~nh vu+.c
Ha?i quan ta.i My~ co' the^? bi. da^~n dde^'n ca'c hi`nh pha.t da^n
su+., bi. ba('t giu+~ hoa(.c ti.ch thu ha`ng ho'a. Nhu+~ng tru+o+`ng
ho+.p nghie^m tro.ng, vi pha.m lua^.t pha'p ha?i quan co' the^? da^~n
dde^'n vie^.c bi. truy cu+'u tra'ch nhie^.m hi`nh su+..
Thuye^'t tri`nh ca'c va^'n dde^` ve^` kha? na(ng ddu+o+.c nha^.p va`
nhu+~ng quy ddi.nh dda(.c bie^.t, o^ng Stuart chi? ro~, mo^.t so^'
ma(.t ha`ng dda(.t bie^.t nhu+ no^ng sa?n pha?i da'n nha~n ha`ng ho'a;
sa?n pha^?m tie^u du`ng nhu+ ba`n u?i, ma'y sa^'y, pha?i dda'p u+'ng
quy ddi.nh ve^` ba?o toa`n na(ng lu+o+.ng va` an toa`n; pha?i da'n
nha~n ha`ng ho'a vo+'i ca'c sa?n pha^?m la`m tu+` va`ng, ba.c trong
ddo' ghi ro~ ha`m lu+o+.ng va`ng, ba.c. Ne^'u kho^ng ghi ddu'ng ha`m
lu+o+.ng, co' the^? bi. quy lo^~i lu+`a do^'i kha'ch ha`ng. Ne^'u la`
sa?n pha^?m tie^`n xu phu.c vu. mu.c ddi'ch su+u ta^.p tie^`n thi`
tre^n nha~n ha`ng ho'a cu~ng pha?i ghi ro~ ha`m lu+o+.ng ba.c,
ddo^`ng; ne^'u la` ha`ng gia? co^?, pha?i ghi ro~ la` ha`ng gia? co^?.
Ca'c sa?n pha^?m la` va?i, len pha?i ghi chi tie^'t sa?n pha^?m co'
chu+'a bao nhie^u % la` cotton, bao nhie^u % la` polyester va`
hu+o+'ng da^~n ca'ch su+? du.ng. Ca'c sa?n pha^?m co' ddi'nh lo^ng
thu' cu~ng pha?i tua^n theo ye^u ca^`u dda(.c bie^.t ve^` da'n nha~n
va` My~ ca^'m su+? du.ng lo^ng cho', me`o tre^n ca'c sa?n pha^?m co'
ddi'nh lo^ng thu'.
My~ la.i coi tro.ng vie^.c ghi chi tie^'t, nguo^`n go^'c nguye^n va^.t
lie^.u ca^'u tha`nh sa?n pha^?m. Vi` dda^y la` nhu+~ng ca(n cu+' dde^?
a'p ma~ thue^' do ddo', chi? ca^`n "sai mo^.t ly" la` co' the^? ddo'ng
thue^' ra^'t cao, ma` tra'ch nhie^.m pha^n loa.i sa?n pha^?m la.i
thuo^.c ve^` nha` nha^.p kha^?u va` nha` xua^'t kha^?u (tu+'c ca'c
doanh nghie^.p Vie^.t Nam) la.i la` ngu+o+`i co' nhie^.m vu. cung
ca^'p ca'c tho^ng tin tre^n cho ddo^'i ta'c. DDa(.c bie^.t, vi` My~
la` tha`nh vie^n cu?a WTO ne^n ra^'t nghie^m kha('c trong vie^.c
nha^.p kha^?u ha`ng gia?, ha`ng a(n ca('p ba?n quye^`n. DDo^`ng
tho+`i, vi` la` tha`nh vie^n cu?a co^ng u+o+'c quo^'c te^' ve^` ca'c
loa`i bi. tuye^.t chu?ng ne^n My~ cu~ng co' nhu+~ng quy ddi.nh dda(.c
bie^.t ve^` nha^.p kha^?u ca'c loa`i ddo^.ng va^.t. Cu~ng co' mo^.t
so^' loa`i ddo^.ng va^.t se~ bi. ca^'m nha^.p va`o My~ do mang ma^`m
be^.nh, vi' du. loa.i ddo^.ng va^.t hoang da~.
Mo^.t quy ddi.nh quan tro.ng kha'c, nhu+~ng sa?n pha^?m do tu` nha^n
trong ca'c tra.i giam la`m ra, nhu+~ng sa?n pha^?m do tra.i vie^n cu?a
ca'c tra.i cu+o+~ng bu+'c lao ddo^.ng, tre? em trong ca'c tra.i lao
ddo^.ng cu~ng kho^ng ddu+o+.c xe't nha^.p kha^?u va`o My~.
O^ng Stuart co`n cung ca^'p mo^.t chi tie^'t dda(.c bie^.t la`, dde^?
giu'p nha` xua^'t kha^?u va` nha^.p kha^?u hie^?u ddu+o+.c ta^'t ca?
nhu+~ng quy ddi.nh ve^` xua^'t nha^.p kha^?u, Ha?i quan, Chi'nh phu?
My~ dda~ ddu+a ra chu+o+ng tri`nh "tho^ng hie^?u lua^.t pha'p" ba(`ng
ca'ch cung ca^'p ta^'t ca? nhu+~ng tho^ng tin tre^n ca'c trang web
kha'c nhau cu?a Chi'nh phu? hoa(.c ca'c co+ quan chuye^n nga`nh cu~ng
nhu+ pha't ha`nh nhie^`u a^'n pha^?m phu.c vu. hoa.t ddo^.ng xua^'t
nha^.p kha^?u tre^n Internet. Cu~ng chi'nh vi` va^.y, My~ ddu+o+ng
nhie^n xem nhu+ ca'c nha` nha^.p kha^?u, xua^'t kha^?u dda~ hie^?u ro~
ve^` ca'c quy ddi.nh cu?a Chi'nh phu?, dda(.c bie^.t la` nga`nh Ha?i
quan My~.
Nhu+ va^.y, ddo^'i vo+'i nha` xua^'t kha^?u tu+` Vie^.t Nam, vie^.c
tho^ng hie^?u nhu+~ng quy ddi.nh ve^` Ha?i quan cu?a My~ cu~ng la`
mo^.t trong nhu+~ng ca'nh cu+?a quan tro.ng dde^? bu+o+'c va`o thi.
tru+o+`ng. Ne^'u nha` xua^'t kha^?u (ca'c doanh nghie^.p Vie^.t Nam)
va^~n co`n e nga.i mi`nh chu+a na('m he^'t nhu+~ng quy ddi.nh, lua^.t
le^. cu?a Ha?i quan My~ thi` kho^ng ne^n tu+. mi`nh quye^'t ddi.nh ma`
ha~y nho+` dde^'n lua^.t su+ tu+ va^'n hoa(.c ca'c dda.i ly' la`m thu?
tu.c ha?i quan vi` nhu+ o^ng Stuart dda~ pha^n ti'ch, chi? ca^`n "sai
mo^.t ly" la` dda~ "ddi mo^.t da(.m".
Khi va(n ho'a My~ va`o Trung Quo^'c
Du+o+'i dda^y la` ba`i ba'o no'i ve^` nhu+~ng co^' ga('ng dda^`y
tra('c tro+? cu?a ha~ng Disney khi ti`m ca'ch xa^m nha^.p va`o Trung
Quo^'c do chi'nh ngu+o+`i My~ vie^'t tre^n ba'o Wired xua^'t ba?n o+?
San Francisco.
Mo^.t buo^?i chie^`u na('ng dde.p, Tra^`n Bi`nh va` Ve^. Kha'nh Hoa
da.o cho+i trong khu co^ng vie^n Cu+?a so^? nhi`n ra the^' gio+'i o+?
tha`nh pho^' Tha^?m Quye^'n mie^`n Nam Trung Quo^'c. Ca(.p vo+.
cho^`ng tre? na`y dda~ ro+`i ti?nh Ho^` Ba('c dde^'n la^.p nghie^.p
ta.i dda^y. Cho^`ng la`m la'i xe co`n vo+. lao ddo^.ng o+? mo^.t nha`
ma'y. "Cha(?ng co' gi` dda(.c bie^.t", Bi`nh no'i khi ddi lu+o+'t qua
ca'c mo^ hi`nh thu nho? cu?a Kha?i hoa`n mo^n, tu+o+.ng Nha^n su+,
nu'i Rushmore... nhu+~ng ddie^?m tie^u bie^?u cu?a du li.ch the^'
gio+'i. Chi? ca'ch dda^y nu+?a gio+` xe lu+?a, co' mo^.t khu co^ng
vie^n quy mo^ ho+n ddang ddu+o+.c xa^y du+.ng. DDo' la` Disneyland
Hong Kong se~ mo+? cu+?a ddo'n kha'ch va`o na(m 2005. Vo+. cho^`ng
Bi`nh ao u+o+'c se~ to+'i tha(m no+i na`y, vo+'i ta^m ly' "Ne^'u la`
cu?a nu+o+'c ngoa`i, ha(?n pha?i ho+n ddu+'t nhu+~ng thu+' o+? dda^y,
ai ma` cha(?ng bie^'t the^'". Chi'nh ddie^`u ddo' la`m cho ca'c doanh
nghie^.p My~ muo^'n na('m la^'y co+ ho^.i.
Ta.i nhie^`u nu+o+'c, nha^'t la` ca'c nu+o+'c ddang pha't trie^?n,
vie^.c a'p dda(.t va(n hoa' My~ sa^u ro^.ng be^` ngoa`i thu+o+`ng ga^y
ra nhu+~ng ca?m gia'c thoa?i ma'i. Ca'c nha~n hie^.u My~ bie^?u tru+ng
cho su+. pho^`n vinh, ti'nh hie^.n dda.i va` quye^`n tu+. do. Uo^'ng
ca` phe^ o+? cu+?a ha`ng Starbuck, ne^'m thu+'c a(n nhanh o+? mo^.t
qua'n McDonaldY.s hay da^~n gia ddi`nh dde^'n cho+i khu Disneyland
chu+'ng to? su+. no^?i le^n mo^.t giai ca^'p trung lu+u co' cuo^.c
so^'ng va^.t cha^'t to^'t ho+n.
Nhu+ng co`n mo^.t ma(.t kha'c, ti'nh qua^`n chu'ng ro^.ng ra~i cu?a
ca'c nha~n hie^.u My~ o+? nu+o+'c ngoa`i co' the^? tro+? tha`nh mo^'i
dde doa. kho^ng nhu+~ng ddo^'i vo+'i ne^`n co^ng nghie^.p mo^.t
nu+o+'c ma` ca? ddo^'i vo+'i ca'c truye^`n tho^'ng va(n hoa' va` ba?n
sa('c da^n to^.c cu?a nu+o+'c ddo'. Ha`ng tha^.p ky? nay tri' thu+'c
cha^u A^u dda~ than phie^`n ve^` chuye^.n My~ hoa' xa~ ho^.i nu+o+'c
ho.. Co`n o+? the^' gio+'i ddang pha't trie^?n, chu? nghi~a dde^'
quo^'c va(n hoa' tu+` la^u ddu+o+.c coi la` te^n tay sai cu?a mu+u
ddo^` tho^'ng tri. chi'nh tri. hoa(.c la` mo^.t phu+o+ng thu+'c kha'c
cu?a ca'c nu+o+'c ma.nh tru.c lo+.i ca'c nu+o+'c ye^'u.
Ho+n ba^'t cu+' co^ng ty na`o kha'c, Walt Disney pha?n a'nh ra^'t ro~
hi`nh a?nh cu?a dda.o qua^n chinh phu.c va(n hoa'. Ca'c sa?n pha^?m
va` di.ch vu. cu?a doanh nghie^.p tu+` ba'nh mi` ke.p thi.t dde^'n
chai soda kho^ng chi? bie^?u tru+ng cho Lo^'i so^'ng My~ ma` co`n
chu+'a ddu+.ng mo^.t loa.t nhu+~ng ti'n ngu+o+~ng no^.i ta.i ve^`
ddie^`u thie^.n va` ddie^`u a'c va` ca'c kha't vo.ng cu?a con
ngu+o+`i. Ngoa`i ra, Disney luo^n luo^n to? ra ra^'t tha`nh tha.o
trong vie^.c qua?ng ba' ca'c sa?n pha^?m vo+'i ca'c co^ng vie^n theo
dde^` ta`i, ca'c ke^nh truye^`n hi`nh, ca'c phim hoa.t hi`nh va`
ddie^.n a?nh v.v... hi`nh tha`nh ne^n mo^.t phong ca'ch rie^ng cu?a
Disney.
Chie^'n di.ch cu?a Disney tha^m nha^.p thi. tru+o+`ng Trung Quo^'c
ba('t dda^`u tu+` vie^.c ddu+a ca'c phim hoa.t hi`nh le^n truye^`n
hi`nh Trung Quo^'c tu+` giu+~a nhu+~ng na(m 1980 khi Trung Quo^'c
mo+'i ba('t dda^`u mo+? cu+?a. Nhie^`u doanh nghie^.p Trung Quo^'c sao
che'p la^.u tra`n nga^.p ba(ng ddi~a kho^ng ta'c ha.i ma^'y dde^'n
ke^'t qua? ta`i chi'nh cu?a Disney nhu+ng la.i go'p pha^`n pho^? ca^.p
ca'c nha^n va^.t cu?a Disney vo+'i to^'c ddo^. nhanh nhu+ a'nh sa'ng.
Nha^.t Ba?n vo^'n no^?i tie^'ng la` mo^.t quo^'c gia tie^'p ca^.n va(n
hoa' phu+o+ng Ta^y, du` la` mo^.t ho`n dda?o. Disney ta.i Nha^.t Ba?n
ga(.p pha?i tha'ch thu+'c la` nu+o+'c na`y cu~ng co' truye^`n tho^'ng
sa?n xua^'t phim hoa.t hi`nh rie^ng cu?a ho., co' nha^n va^.t ddie^?n
hi`nh rie^ng nhu+ Poke'mon, Power Rangers, Hello Kitty. The^m nu+~a
nu+o+'c Nha^.t suy thoa'i kinh te^' ke'o da`i ne^n ma(.c du` ddo' la`
thi. tru+o+`ng lo+'n nha^'t cu?a Disney be^n ngoa`i nu+o+'c My~,
trie^?n vo.ng pha't trie^?n se~ kho^ng nhie^`u. Cho ne^n Disney quay
sang thi. tru+o+`ng ho+n 1 ty? da^n cu?a Trung Quo^'c ddang gia^`u co'
le^n nhanh cho'ng. Ca'c nha` ca^`m quye^`n Trung Quo^'c no'i chung
la.i xem ca'c sa?n pha^?m cu?a Disney vo^ ha.i ve^` chi'nh tri.,
kho^ng nhu+ CNN, chi nha'nh AOL Time Warner cha(?ng ha.n. Mo^.t Pho'
Gia'm ddo^'c dda.i die^.n Disney ta.i Trung Quo^'c no'i: "Chu'ng to^i
la` mo^.t doanh nghie^.p gia?i tri' co' ti'nh cha^'t gia ddi`nh, va`
ca'c nha` ca^`m quye^`n hie^?u ro~ ddie^`u na`y".
Chie^'n lu+o+.c va`o Trung Quo^'c cu?a Disney ba('t dda^`u tu+` ba`n
dda.p Hong Kong sa(~n co' co+ so+? ha. ta^`ng to^'t va` a?nh hu+o+?ng
vo+'i DDa.i lu.c, do ddo' co' vie^.c xa^y du+.ng Disneyland o+? Hong
Kong. Ca'c nha` tie^'p thi. cu?a Disney dda(.t nhie^`u hy vo.ng va`o
ba?n ho+.p ddo^`ng mo+'i ky' ke^'t giu+~a Disney va` co+ quan truye^`n
hi`nh Trung Quo^'c chie^'u 142 ta^.p Chu' chuo^.t Mickey cho chu+o+ng
tri`nh thie^'u nhi tre^n mo^.t ke^nh truye^`n hi`nh quan tro.ng cu?a
Trung Quo^'c co' 225 trie^.u ho^. xem thu+o+`ng xuye^n. Nhu+ng ho.
va^~n lo vo+'i Trung Quo^'c kho' ma` thu lo+.i ma^'y, vi` Trung Quo^'c
co`n cho ca'c doanh nghie^.p kha'c va`o la`m a(n kho^ng dde^? Disney
giu+~ ddo^.c quye^`n, va? la.i ca'c ba?n sao che'p la^.u o+? Trung
Quo^'c cha^'t lu+o+.ng ke'm ma` re? khie^'n cho ba?n go^'c va`o cu~ng
kho' ddu+o+.c cha^'p nha^.n de^~ da`ng.
Tru. so+? Walt Disney ddo'ng o+? Burbank bang California, To^?ng Gia'm
ddo^'c hie^.n nay la` Michael Eisner. O^ng ta tu+. ha`o dda~ bie^'n
ddo^?i Disney tu+` cho^~ la` bie^?u tru+ng ddi xuo^'ng cu?a ca'c tro`
gia?i tri' tie^?u thi. da^n tro+? tha`nh mo^.t sie^u cu+o+`ng the^'
gio+'i ve^` truye^`n tho^ng, chi? ddu+'ng sau AOL Time Warner. Na(m
1984, doanh so^' cu?a Disney chi? dda.t 1,7 ty? USD, lo+.i nhua^.n
cha(?ng la` bao, uy ti'n chu+a lo+'n. Nga`y nay, doanh so^' dda~
vu+o+.t 25 ty? USD va` to^?ng so^' nha^n vie^n cu?a Ha~ng la` 120.000
ngu+o+`i tre^n the^' gio+'i. Chi? no'i bo^. phim hoa.t hi`nh Vua su+
tu+? dda~ ddo'ng go'p tre^n 1 ty? USD. Ho+n mo^.t nu+?a sa?n pha^?m
cu?a Disney ddu+o+.c tie^u thu. o+? nu+o+'c ngoa`i, dda(.c bie^.t la`
ca'c ddi~a hi`nh va` ke^nh truye^`n hi`nh Disney thu la~i lo+'n, co`n
khu Disney Seas o+? vi.nh Tokyo na(m dda^`u kha'nh tha`nh dda~ ddo'n
25 trie^.u kha'ch. Thu nha^.p cu?a Disney tu+` nu+o+'c ngoa`i mo+'i
chie^'m 20% to^?ng thu nha^.p cu?a Ha~ng, cho ne^n Disney ddang dda(.t
u+u tie^n cho vie^.c pha't trie^?n thi. tru+o+`ng quo^'c te^'.
Ha~ng na`y cho ra(`ng trong tho+`i dda.i ca'c mo^'i lie^n he^. ra^'t
ma^.t thie^'t cu?a the^' gio+'i, co' the^? xua^'t hie^.n mo^.t ne^`n
va(n hoa' the^' gio+'i chung mo^.t ma`u sa('c do ke^'t ho+.p co^ng
nghe^. vo+'i su+'c ma.nh chi pho^'i cu?a nu+o+'c My~, nhu+ng ddo'
chu+a pha?i la` chuye^.n la`m ddu+o+.c ngay nga`y mai. Ta.i nhie^`u
nu+o+'c, co^ng nghie^.p truye^`n tho^ng co`n do ca'c doanh nghie^.p
quo^'c gia tho^'ng tri. ma` ti`nh hi`nh a^'y chu+a the^? thay ddo^?i
trong tu+o+ng lai ga^`n. Cho ne^n Disney ca^`n pha?i co' nhu+~ng
bu+o+'c ddi thi'ch ho+.p. Thu+.c te^' thi` hi`nh a?nh ve^` su+'c ma.nh
kho^ng the^? kie^?m soa't cu?a Disney la` do^'i tra', va` vie^.c
xua^'t kha^?u va(n hoa' My~ no'i chung kho^ng he^` de^~ da`ng. Ca'c
quye^'t ddi.nh thu+o+ng ma.i co' ti'nh kinh te^' va` thu+.c du.ng
hu+o+'ng va`o thi. tru+o+`ng va` ly' do ta`i chi'nh ho+n la` chuye^.n
thu'c dda^?y ca'c gia' tri. My~. Muo^'n tha`nh co^ng, ca^`n cho.n
ddu+o+.c ca'c ddo^'i ta'c to^'t cu?a chi'nh nu+o+'c ddo', ca^`n am
hie^?u sa^u ngo^n ngu+~ va` ca'c ta^.p tu.c ddi.a phu+o+ng, ca^`n
tranh thu? ddu+o+.c y' chi' ho+.p ta'c cu?a chi'nh quye^`n va` ca'c
hie^.p ho^.i qua^`n chu'ng ddi.a phu+o+ng. Vo+'i Trung Quo^'c la.i
ca`ng kho', ti`nh ca?m ha^.n ca'c nu+o+'c phu+o+ng Ta^y o+? Trung
Quo^'c dda~ co' tu+` tho+`i ca'c nha` thu+.c da^n cha^u A^u dda(.t
cha^n dde^'n nu+o+'c na`y va`o the^' ky? 19. Tuy nhie^n ho. la.i ddang
ca^`n dde^'n su+. giu'p ddo+~ cu?a ca'c co^ng ty phu+o+ng Ta^y dde^?
xa^y du+.ng mo^.t dda^'t nu+o+'c hie^.n dda.i va` thi.nh vu+o+.ng
ho+n. Nhu+ng mo^.t ma'y ti'nh IBM va`o thua^.n lo+.i ho+n, vi` no'
chi? la` mo^.t thu+' co^ng nghe^. to^'t. Co`n vo+'i co^ng nghie^.p
va(n hoa' thi` kha'c, Disney va` ca'c nha~n hie^.u truye^`n tho^ng
kha'c chu+'a ddu+.ng be^n trong nhu+~ng y' nga^`m ve^` xu'c ca?m va`
ta^m ly'. Disney tie^u bie^?u cho mo^.t so^' kha'i nie^.m: gia?i tri',
gia ddi`nh, tu+. do ca' nha^n, tha'i ddo^. la.c quan vo+'i ddo+`i
so^'ng va` tu+o+ng lai, nie^`m tin o+? ca'i thie^.n chie^'n tha('ng
ca'i a'c. Nhie^`u kha'i nie^.m a^'y kho^ng pha?i cu?a rie^ng gi`
nu+o+'c My~ va` ngu+o+`i da^n Trung Quo^'c mua sa?n pha^?m cu?a Disney
nhie^`u khi chi? ddo+n gia?n la` ho. u+a ddo^` ngoa.i, ho. vu+`a ddo`i
ho?i ti'nh hie^.n dda.i va` co^ng nghe^. cao ddo^`ng tho+`i la.i
muo^'n ddo^` ngoa.i pha?i thi'ch ho+.p vo+'i kha^?u vi. cu?a ho.. DDo'
la` mo^.t nghi.ch ly' kho^ng the^? bo? qua. Disneyland Hong Kong dda~
pha?i xen va`o nhu+~ng ca?nh le^~ ho^.i truye^`n tho^'ng cu?a Trung
Quo^'c. Truye^`n hi`nh pha?i su+? du.ng ngo^n ngu+~ ddi.a phu+o+ng.
Nhu+ James Murdoch, Gia'm ddo^'c Star Television dda~ no'i le^n kinh
nghie^.m: "Ne^'u ta muo^'n ddu+a va`o nhu+~ng sa'ng ta.o, no' pha?i
thi'ch u+'ng vo+'i va(n hoa' ddi.a phu+o+ng". Kha'c vo+'i ca'c nga`nh
co^ng nghie^.p kha'c, nhu+ da^`u lu+?a, ma'y ti'nh,vie^.c thu+o+ng
ma.i hoa' va(n hoa' la` nha(`m ddem dde^'n cho con ngu+o+`i ca'i gi`
ho. thi'ch chu+' kho^ng pha?i ca'i gi` ho. ca^`n. Su+. tha^.t la` ca'c
co^ng ty truye^`n tho^ng kho^?ng lo^` ddo^i khi bo'p nghe.t su+. ca.nh
tranh va` su+. lu+.a cho.n, nhu+ng pha^`n ddo^ng kha'ch ha`ng va^~n
se~ tu+. mi`nh quye^'t ddi.nh ho. muo^'n giu+~ la.i nhu+~ng ye^'u to^'
gi` cu?a va(n hoa' My~, nha^'t la` kha'ch ha`ng Trung Quo^'c vo^'n co'
mo^.t ne^`n va(n hoa' da^n to^.c la^u ddo+`i ra^'t dda^.m ma`u sa('c
rie^ng la.i ddu+o+.c chi'nh quye^`n cha(m lo gia'o du.c, ba?o ve^.,
pha't huy.
Nhu+~ng no^~i gian trua^n cu?a chu' chuo^.t Mickey o+? Trung Quo^'c
chu+'ng to? ngay ca'i nha~n hie^.u My~ quan tro.ng nha^'t a^'y muo^'n
tie^'p tu.c ba`nh tru+o+'ng ra nu+o+'c ngoa`i cu~ng ga(.p nhu+~ng
tha'ch thu+'c to lo+'n va` buo^.c pha?i ddie^`u chi?nh cho phu` ho+.p
nha^'t ddi.nh vo+'i mo^~i thi. tru+o+`ng da^n to^.c.
Nguye^~n Nam lu+o+.c thua^.t
* TVB Hongkong se~ pha't hi`nh o+? mie^`n Nam Trung Quo^'c?
Ke^nh truye^`n hi`nh lo+'n nha^'t o+? Hong Kong la` Television
Broadcasts (TVB) dda~ pha't trie^?n lo+'n ma.nh trong 34 na(m qua, co'
mo^.t lu+o+.ng chu+o+ng tri`nh ba(`ng tie^'ng Trung Quo^'c phong phu'
va` quan tro.ng ba^.c nha^'t tre^n the^' gio+'i va` ta^.p ho+.p
ddu+o+.c ca'c ngo^i sao ta`i danh nha^'t cu?a Hong Kong. No' thu hu't
80% lu+o+.ng kha'n gia? o+? Hong Kong.Tuy nhie^n no' chu+a tha`nh
co^ng trong vie^.c mo+? ro^.ng pha.m vi kinh doanh ra be^n ngoa`i Hong
Kong, khai tha'c ca'c thi. tru+o+`ng kha'c ma` na(ng lu+.c cu?a no'
du+ su+'c tung hoa`nh. Cho ne^n nga`y nay TVB nha(`m va`o mie^`n Nam
Trung Quo^'c, dda(.c bie^.t la` ti?nh Qua?ng DDo^ng co' khoa?ng 80
trie^.u da^n no'i tie^'ng Qua?ng DDo^ng, hy vo.ng trong va`i ba na(m
nu+~a ca'c nha` ca^`m quye^`n o+? DDa.i lu.c se~ ro+~ bo? ca'c ra`o
ca?n va` cho phe'p TVB ddu+o+.c hoa.t ddo^.ng ho+.p pha'p.
Thu+.c te^' thi` ca'c chu+o+ng tri`nh cu?a TVB dda~ ddu+o+.c pha't
ba^'t ho+.p pha'p o+? Qua?ng DDo^ng nhie^`u na(m nay. Ca'c tra.m
truye^`n hi`nh ddi.a phu+o+ng thu va` pha't la.i ca'c chu+o+ng tri`nh
a^'y cho kha'ch ha`ng thuo^.c ddi.a phu+o+ng mi`nh qua truye^`n hi`nh
ca'p. Chi? co' ddie^`u la` ho. ca('t ca'c tie^'t mu.c qua?ng ca'o o+?
Hong Kong va` thay va`o ba(`ng ca'c qua?ng ca'o va` tho^ng tin ddi.a
phu+o+ng. Tre^n thi. tru+o+`ng Qua?ng DDo^ng, TVB dda~ chie^'m li~nh
tre^n thu+.c te^', mo^~i tua^`n ddu+o+.c pha't tu+` 5 hay 6 trong so^'
10 chu+o+ng tri`nh cu?a ho.. Theo ti'nh toa'n cu?a Ho^.i nghie^n cu+'u
tie^'p thi. ACNielsen, vie^.c ba'n ca'c kho^ng gian va` tho+`i
lu+o+.ng qua?ng ca'o o+? ti?nh Qua?ng DDo^ng co' the^? dda.t to+'i 950
trie^.u USD mo^~i na(m, ga^`n ba(`ng mo^.t nu+?a o+? Hong Kong. TVB
chie^'m khoa?ng 1/3 thi. pha^`n co' the^? kie^'m ddu+o+.c 285 trie^.u
USD bo^? sung mo^.t na(m ne^'u ddu+o+.c phe'p pha't hi`nh chi'nh
thu+'c o+? mie^`n Nam Trung Quo^'c.
Chie^u cu?a TVB la` theo sa't cuo^.c so^'ng die^~n bie^'n. Ngay tu+`
nhu+~ng na(m 1980 khi ca'c doanh nha^n Hong Kong sang la`m a(n o+?
mie^`n Nam Trung Quo^'c va` co' "nha^n ti`nh nha^n nga~i" o+? Qua?ng
DDo^ng, TVB dda~ sa?n xua^'t ca'c tie^'t mu.c pha?n a'nh bi ki.ch gia
ddi`nh co' su+. ddo^'i cho.i gia(`ng xe' giu+~a hai phi'a gia ddi`nh
ho+.p pha'p va` gia ddi`nh "chui" cu?a nhu+~ng nha` kinh doanh.
Chie^'c ddu~a tha^`n nu+~a cu?a TVB la` dda~ ddi.nh nha(`m va`o mo^.t
nghe^. si~ na`o thi` nghe^. si~ a^'y nhanh cho'ng no^?i le^n tha`nh
ngo^i sao sa'ng. Cho ne^n ma(.c du` lu+o+ng kho^ng cao, ca'c ta`i
na(ng mo+'i dde^`u muo^'n ba('t dda^`u tre^n TVB, ke^? ca? ca'c die^~n
vie^n ddie^.n a?nh chu+a tha`nh co^ng la('m cu~ng dde^'n vo+'i TVB
dde^? co^ng chu'ng bie^'t dde^'n mi`nh. Lu+o+ng bi`nh qua^n mo^.t
die^~n vie^n o+? My~ la`m vie^.c na(m dda^`u cho chu+o+ng tri`nh
truye^`n hi`nh chu+`ng 8.000 USD mo^~i tha'ng, lu+o+ng xua^'t pha't
o+? TVB chi? tu+o+ng ddu+o+ng 1 pha^`n 6, ca'c ngo^i sao thi` kie^'m
ddu+o+.c ga^'p ddo^i so^' a^'y. Tuy nhie^n khi ho. tha`nh danh, ho.
co' the^? chuye^?n sang ddie^.n a?nh, hoa(.c to+'i DDa`i Loan,
Singapore, tha^.m chi' Trung Quo^'c dde^? co' thu nha^.p cao ho+n
ga^'p nhie^`u la^`n.
Louis Page mo^.t ca'n bo^. ddie^`u ha`nh TVB du+. ba'o: "Ta^'t ca? se~
ro~ ra`ng trong va`i ba na(m to+'i. Ca'c chu+o+ng tri`nh cu?a chu'ng
to^i co' ddem tie^`n ba.c tu+` Trung Quo^'c ve^` kho^ng chi? co`n la`
va^'n dde^` tho+`i gian. DDa^y la` mo^.t chuye^.n thuo^.c ve^` no^.i
dung ma` chu'ng to^i dda~ co' no^.i dung. Qua?ng DDo^ng dda~ ga('n
cha(.t vo+'i TVB. Co' nhu+~ng da^'u hie^.u chu+'ng to? Trung Quo^'c
chua^?n bi. tha'o go+~ ca'c le^.nh ha.n che^'". Va` nhu+ the^' TVB se~
tha`nh ngu+o+`i kho^?ng lo^` trong la`ng truye^`n tho^ng tie^'ng Hoa
nhu+ mo^.t ca^u tra? lo+`i cu?a cha^u A' ddo^'i vo+'i Disney hay AOL
Time Warner.
L.B. (Theo FEER)
* Picasso - Matisse: nhu+~ng ngu+o+`i ba.n, nhu+~ng ddo^'i thu?
Ta'c pha^?m cu?a hai danh ho.a no^?i tie^'ng na`y ddang ddu+o+.c
trie^?n la~m ta.i London (ke'o da`i dde^'n he^'t 18/8/2002). Mo^.t
the^' gio+'i ho^.i ho.a phong phu', dda^y la` co+ ho^.i ky` die^.u cho
nhu+~ng ngu+o+`i ddam me^ ho^.i ho.a chie^m ngu+o+~ng.
Ne^'u nhu+ coi ca'i du+o+ng ddu+o+.c ta.o tha`nh bo+?i ca'i a^m, ne^'u
nhu+ a'nh sa'ng ddu+o+.c ddi.nh hi`nh bo+?i bo'ng to^'i thi` nhu+~ng
ta'c pha^?m cu?a danh ho.a Pablo Picasso se~ ddu+o+.c hie^?u ro~ ho+n
khi ddu+'ng ca.nh nhu+~ng ta'c pha^?m cu?a danh ho.a thie^n ta`i
ngu+o+`i Pha'p Henri Matisse, nhu+ chi'nh Picasso dda~ tu+`ng no'i
"kho^ng ai nhi`n tha^'u ddu+o+.c tranh cu?a to^i nhu+ Matisse va`
cu~ng kho^ng ai ca?m nha^.n ddu+o+.c tranh cu?a Matisse nhu+ to^i".
Matisse, ho.a sy~ ngu+o+`i Pha'p theo ho.c nga`nh tu+ pha'p, nhu+ng
ra^'t say me^ ho^.i ho.a va` dda~ no^?i danh tu+` ra^'t so+'m. Ma`u
sa('c trong tranh o^ng pha't trie^?n tu+. do, thu+o+`ng ga^y ba^'t
ngo+`. Nhu+~ng dda(.c ddie^?m nha^n chu?ng ho.c a?nh hu+o+?ng ra^'t
ro~ trong sa'ng ta'c cu?a o^ng. Trong tranh, o^ng co`n su+? du.ng ca'c
hoa va(n Ba('c Phi, o^ng ca('t da'n gia^'y dde^? ta.o ra nhu+~ng bu+'c
tranh sa(.c so+~ vo+'i nhu+~ng hi`nh tu+o+.ng ddu+o+.c ddo+n gia?n
hoa'. Co`n Picasso, ho.a sy~, nha` ddie^u kha('c ngu+o+`i Ta^y Ban Nha
cu~ng dda~ to? ra la` mo^.t ta`i na(ng hie^'m co' trong nghe^. thua^.t
tu+` khi co`n ra^'t tre?: 11 tuo^?i dda~ vie^'t ba`i va` minh hoa. cho
ta.p chi' nghe^. thua^.t. Picasso sa'ng ta'c tranh ma`u nu+o+'c, tranh
ca('t da'n, tranh in, phong ca?nh, va` ca'c ta'c pha^?m ddie^u kha('c.
Trong tranh, o^ng thu+o+`ng su+? du.ng kho^'i hi`nh ho.c tra'nh sao
che'p ddo+`i so^'ng thu+.c va`o ca'c ta'c pha^?m cu?a mi`nh, va` ddu+a
ra mo^.t ca'ch nhi`n trong tre?o ve^` the^' gio+'i.
Khi ta'c pha^?m cu?a hai ngu+o+`i tro+? ne^n qua' no^?i tie^'ng, hai
ngu+o+`i dda~ cu`ng nhau trao ddo^?i nhu+~ng bu+'c ho.a. Matisse dda~
cho.n nhu+~ng bu+'c tranh mo+'i hoa`n tha`nh cu?a Picasso nhu+
Pitcher, Bowl and Lemon, trong khi ddo' Picasso la.i cho.n bu+'c cha^n
dung ve^` ngu+o+`i con ga'i cu?a Matisse la` Marguerite. Nhie^`u
ngu+o+`i tu+o+?ng ra(`ng hai danh ho.a na`y muo^'n co' ddu+o+.c
nhu+~ng ta'c pha^?m ma` mi`nh thi'ch nha^'t cu?a ngu+o+`i kia. Nhu+ng
thu+.c ra ddo' la` bu+'c ho.a ma` hai ngu+o+`i cho la` to^`i nha^'t
cu?a ngu+o+`i kia dde^? ho. go'p y' cho nhau.
The^' gio+'i nghe^. thua^.t Paris ddang to? ra he^'t su+'c ngu+o+~ng
mo^. tru+o+'c su+. "ca.nh tranh" trong ta'c pha^?m cu?a hai ngu+o+`i.
Ho. bi. quye^'n ru~ bo+?i nhu+~ng ta'c pha^?m cu?a ca'c bo^. la.c
cha^u Phi va` cha^u DDaa.i Du+o+ng va` tre^n he^'t la` ta'c pha^?m
thie^'u nu+~ kho?a tha^n tuye^.t die^.u.
Trong suo^'t giai ddoa.n tu+` 1924 dde^'n 1930, hai ho.a sy~ na`y
kho^ng ga(.p nhau, na(m 1931 ho. ga(.p la.i va` lie^n la.c vo+'i nhau
cho dde^'n khi DDa.i chie^'n the^' gio+'i II no^? ra, Picasso ddi.nh
cu+ ta.i Paris, co`n Matisse ddi.nh cu+ ta.i Nice. Mo^.t trong nhu+~ng
ddie^`u thu' vi. nha^'t trong cuo^.c trie^?n la~m ddang die^~n ra ta.i
London la` nhu+~ng ta'c pha^?m ve~ trong tho+`i ky` dda^`u nhu+~ng
na(m 1940 dde^? bie^?u thi. cuo^.c chie^'n qua ca'c mo'n a(n. Trong
ta'c pha^?m Still Life with Oysters cu?a Matisse (na(m 1940), la`
nhu+~ng hi`nh chu+~ nha^.t ddu+o+.c pha ma`u va` khi xem ngu+o+`i ta
co' ca?m gia'c nhu+ thoa't kho?i the^' gio+'i hie^.n ta.i va` bay va`o
kho^ng gian. Ngu+o+.c la.i, trong ta'c pha^?m Still Life with a Sauage
na(m 1941 cu?a Picasso thi` ddo' la` mo^.t bu+~a a(n khu?ng khie^'p
vo+'i nhu+~ng mo'n a(n tro^ng nhu+ nhu+~ng ddoa.n ruo^.t, hoa atiso
gio^'ng nhu+ nhu+~ng ba`n tay, va` dao, di~a dda^m va`o nhu+~ng mo'n
a(n gio^'ng nhu+ nhu+~ng ca'nh tay chi`a ra ca^`u xin su+. thu+o+ng
ha.i...
Khi chie^'n tranh qua ddi, Picasso chuye^?n dde^'n mie^`n Nam nu+o+'c
Pha'p va` ca^u chuye^.n ve^` su+. "ca.nh tranh" trong ca'c ta'c pha^?m
cu?a hai ho.a sy~ thie^n ta`i na`y du+o+`ng nhu+ dde^'n ho^`i ke^'t.
Sau nhie^`u na(m va^.t va~ vo+'i ca(n be^.nh ung thu+, Matisse dda~
qua ddo+`i na(m 1954. The^' la` ca'c ta'c pha^?m mo+'i cu?a Picasso
kho^ng co`n ai la`m ba.n nu+~a. DDie^`u ma` Picasso la`m dde^? ba`y
to? su+. ngu+o+~ng mo^. cu?a mi`nh to+'i ngu+o+`i tri a^m ddo' la`
su+. ra ddo+`i cu?a bu+'c ho.a Studio of " La Californie" na(m 1955.
Gio^'ng nhu+ bu+'c ho.a Still life on a blue table cu?a Matisse, bu+'c
ho.a cu?a Picasso la` nhu+~ng hi`nh a?nh kho^ng gian hi`nh chu+~
nha^.t he^'t su+'c ddo+n gia?n vo+'i mo^.t cu+?a so^? nhi`n ra khu
vu+o+`n, song phi'a be^n trong la.i kho^ng ddu+o+.c so^'ng ddo^.ng
nhu+ trong bu+'c ho.a cu?a Matisse: Pho`ng cu?a Picasso u a'm ho+n,
ta^'m va?i ca(ng le^n dde^? ve~ tro^'ng kho^ng, ba?ng ma`u kho^ng chu?
ddi.nh dda(.t tre^n ghe^', nhu+~ng ca'nh cu+?a so^? bi. ddo'ng la.i
va` ca^y o+? ngoa`i vu+o+`n thi` ha^`u nhu+ tru.i la'. Ta^'t ca? toa't
le^n mo^.t su+. buo^`n ba~. Su+. ti`m to`i trong sa'ng ta.o nghe^.
thua^.t cu?a Picasso ddo.ng ma~i trong nhu+~ng ta'c pha^?m cu?a o^ng.
Co`n ta'c gia?? O^ng dda~ la(.ng le~ qua ddo+`i na(m 1973 o+? tuo^?i
92.
Vu~ Hoa`i
(Theo TIME.asia)
* Ngu+o+`i ddi ti`m chi'nh sa'ch ddo^'i ngoa.i chung cho cha^u A^u
Vo+'i ti'nh ca'ch cu?a mo^.t nha` ngoa.i giao la~o luye^.n tha^`m
la(.ng ma` ra^'t quye^'t ddoa'n, Cao uy? ve^` Chi'nh sa'ch ddo^'i
ngoa.i va` an ninh cu?a Lie^n minh cha^u A^u o^ng Javier Solana, dda~
la`m ddu+o+.c mo^.t vie^.c ma` kho^ng ai da'm nghi~ dde^'n ddo' la`
ta.o ra mo^.t chi'nh sa'ch ddo^'i ngoa.i chung cho cha^u A^u.
Vo^'n xua^'t tha^n la` mo^.t nha` ngoa.i giao ngu+o+`i Ta^y Ban Nha,
Javier Solana dda~ tu+`ng giu+~ cu+o+ng vi. To^?ng Thu+ ky' Kho^'i
Hie^.p u+o+'c Ba('c DDa.i Ta^y Du+o+ng (NATO) va`o ddu'ng tho+`i
ddie^?m cuo^.c chie^'n o+? Balkans bu`ng no^?. Na(m 1999, o^ng tro+?
tha`nh Cao uy? ve^` Chi'nh sa'ch ddo^'i ngoa.i va` an ninh cu?a Lie^n
minh cha^u A^u giu+~a lu'c vai tro` cu?a cha^u A^u tro+? ne^n mo+`
nha.t be^n mo^.t ddo^`ng minh quen thuo^.c - My~. Khi ddo', Chu? ti.ch
Uy? ban DDo^'i ngoa.i Nghi. vie^.n cha^u A^u, Tom Spencer, dda~ trao
cho o^ng chu+'c vu. na`y vo+'i mo^.t nhie^.m vu. ddu+o+.c go.i la`
"cuo^.c ca'ch ma.ng tha^`m la(.ng" cu?a cha^u A^u: bie^'n ddo^?i mo^.t
to^? chu+'c hu+o+'ng no^.i tha`nh mo^.t ngu+o+`i giu+~ vai tro` tro.ng
ye^'u tre^n the^' gio+'i. Ba('t tay va`o vie^.c, Solana hie^?u ra(`ng
cha^u A^u chi? co' the^? ma.nh khi ddu+o+.c ke^'t ho+.p tha`nh mo^.t
thu+.c the^? tho^'ng nha^'t. Chi'nh vi` le~ ddo', o^ng dda~ thie^'t
la^.p nhu+~ng mo^'i quan he^. ma` theo o^ng la` so^'ng co`n ddo^'i
vo+'i cha^u A^u. DDie^`u na`y gia?i thi'ch ta.i sao ddie^.n thoa.i di
ddo^.ng, mo^.t va^.t du.ng thie^'t ye^'u ddo^'i vo+'i o^ng, luo^n
no'ng le^n bo+?i ca'c cuo^.c go.i cu?a Colin Powell tu+` be^n kia
dda.i du+o+ng, cu?a Chris Patten tu+` tru. so+? cu?a NATO...
Nguye^n ta('c cu?a Solana la` su+. tin ca^.y va` he^'t mi`nh vi` co^ng
vie^.c. La` mo^.t gia'o su+ va^.t ly', tho+`i tre? o^ng dda~ tu+`ng
gia`nh ddu+o+.c ho.c bo^?ng Fulbright theo ho.c ta.i My~. Sau ddo',
o^ng dda~ giu+~ chu+'c Bo^. tru+o+?ng Va(n ho'a, Bo^. tru+o+?ng Gia'o
du.c va` Khoa ho.c, Bo^. tru+o+?ng Ngoa.i giao cu?a Ta^y Ban Nha.
Gio+` dda^y, khi dda?m nhie^.m mo^.t vi. tri' hoa`n toa`n mo+'i o+?
Uy? ban cha^u A^u, kho^ng co' ngu+o+`i tie^`n nhie^.m, kho^ng nga^n
sa'ch, o^ng pha?i tu+. mi`nh dda?m nha^.n ta^'t ca? mo.i vai tro`.
Ngay trong na(m dda^`u nhie^.m ky` cu?a mi`nh, o^ng dda~ bay ho+n
274.500 da(.m, vie^'ng tha(m ho+n 40 nu+o+'c va` tham du+. 17 cuo^.c
ho.p thu+o+.ng ddi?nh.
Kho' kha(n lo+'n nha^'t ddo^'i vo+'i o^ng la` pha?i thuye^'t phu.c EU
co' chung tie^'ng no'i. Cho dde^'n nay cha^u A^u va^~n luo^n tie^`m
ta`ng su+. ma^u thua^~n ve^` chi'nh sa'ch ddo^'i ngoa.i. Vi' nhu+
va^'n dde^` Trung DDo^ng, DDu+'c va` Anh co' xu hu+o+'ng u?ng ho^.
Israel nhu+ng Pha'p va` Thuy. DDie^?n la.i nghie^ng nhie^`u ve^`
Palestine. Va` o^ng Solana dda~ kho^n ngoan hoa' gia?i nhu+~ng ba^'t
ddo^`ng ddo' ba(`ng ca'ch dde^` xua^'t mo^.t sa'ng kie^'n ve^` mo^.t
chi'nh sa'ch ddo^'i ngoa.i chung cho cha^u A^u. DDie^`u ddo' tro+?
tha`nh hie^.n thu+.c va`o tha'ng 11/2000, khi To^?ng tho^'ng Pha'p
J.Chirac nha^.n ra ra(`ng Pha'p dda~ tha^'t ba.i trong ca'c cuo^.c
thu+o+ng thuye^'t, chi'nh o^ng dda~ ye^u ca^`u Solana dda.i die^.n cho
EU tham gia cuo^.c ho.p Thu+o+.ng ddi?nh Sharm - Al Sheikh. DDo' la`
la^`n dda^`u tie^n mo^.t dda(.c su+' cu?a cha^u A^u chu+' kho^ng pha?i
nha^n va^.t cu?a rie^ng mo^.t quo^'c gia tha`nh vie^n na`o thu+o+ng
thuye^'t o+? mo^.t ho^.i nghi. lo+'n ve^` Trung DDo^ng. Na(m 2000,
o^ng Solana dda~ tri`nh ba`y tru+o+'c Ho^.i ddo^`ng Ba?o an LHQ ve^`
ke^' hoa.ch cu?a cha^u A^u ddo^'i vo+'i va^'n dde^` Balkans; ddo'
cu~ng chi'nh la` la^`n dda^`u tie^n EU xua^'t hie^.n nhu+ mo^.t chi'nh
the^? duy nha^'t. Tu+` ddo' dde^'n nay ngu+o+`i ta lie^n tu.c tha^'y
o^ng co' ma(.t o+? ca'c ddie^?m no'ng tre^n the^' gio+'i. Ba(`ng
vie^.c mo+? ra kha? na(ng Serbia va` Montenegro co' the^? gia nha^.p
EU, o^ng dda~ thuye^'t phu.c ddu+o+.c hai nu+o+'c na`y o+? la.i vo+'i
nhau trong cuo^.c khu?ng hoa?ng Balkans. Tie^'p ddo', khi vu. Israel
giam giu+~ ngu+o+`i o+? Nha` tho+` no+i Chu'a sinh ra o+? Trung DDo^ng
ddang ddi va`o be^' ta('c, chi'nh o^ng la` ngu+o+`i nghi~ ra no+i co'
the^? xe't xu+? 13 te^n khu?ng bo^'. DDo' la` Cyprus, mo^.t nu+o+'c
ma` ne^'u mo.i su+. tro^i cha?y thi` se~ gia nha^.p EU va`o cuo^'i
na(m nay. Va` mu`a xua^n vu+`a ro^`i, khi Tha'i tu+? Saudi Arabia
Abdullah go+.i y' Israel ne^n ru't qua^n tro+? la.i ddu+o+`ng bie^n
gio+'i tru+o+'c na(m 1967 dde^? ddo^?i la.i vie^.c bi`nh thu+o+`ng
ho'a quan he^. vo+'i ca'c nu+o+'c a?ra^.p, Solana cu~ng la` chi'nh
tri. gia phu+o+ng Ta^y cao ca^'p dda^`u tie^n bay dde^'n Riyadh dde^?
ba`n ve^` vie^.c na`y.
O^ng thu+o+`ng ca?nh ba'o cha^u A^u ca^`n pha?i co' mo^.t thu+.c lu+.c
qua^n su+. ddu? ma.nh dde^? gia?i quye^'t ca'c cuo^.c khu?ng hoa?ng
theo nhu+~ng quy mo^ va` ti'nh cha^'t kha'c nhau. Theo o^ng Stefano
Pontecorvo, mo^.t nha` ngoa.i giao cha^u A^u, thi` ke^' hoa.ch ve^`
mo^.t lu+.c lu+o+.ng pha?n u+'ng nhanh cu?a cha^u A^u chi'nh la` gia?i
pha'p cu?a o^ng. Ca'c quo^'c gia tha`nh vie^n mong muo^'n ddo'ng go'p
nhie^`u qua^n cho lu+.c lu+o+.ng na`y, nhu+ng vie^.c cung ca^'p ta`i
chi'nh cho no' cu~ng nhu+ kha? na(ng tho^ng tin lie^n la.c va` kho^ng
va^.n la.i la` mo^.t va^'n dde^` kha'c. Solana va^~n cho ra(`ng cha^u
A^u ca^`n pha?i ta(ng cu+o+`ng kha? na(ng sa(~n sa`ng chie^'n dda^'u
cu?a rie^ng mi`nh dde^? kie^?m soa't ddu+o+.c khu?ng hoa?ng ma` theo
suy nghi~ cu?a o^ng bao go^`m tu+` vie^.c pho`ng cho^'ng thie^n tai
dde^'n gia?i quye^'t nhu+~ng cuo^.c xung ddo^.t nhu+ o+? Balkans. O^ng
no'i: "To^i dda~ co^' ga('ng khuye^n mo.i ngu+o+`i ra(`ng kho^ng ne^n
so^'ng theo lo^'i dda.o ddu+'c gia?. Hie^.n nay tre^n tivi mo.i
ngu+o+`i dde^`u tha^'y ddu+o+.c ca'c cuo^.c khu?ng hoa?ng, va` khi
ba.n kho^ng co' bie^.n pha'p gi` thi` ba.n kho^ng ne^n he't le^n: Ha~y
ha`nh ddo^.ng ddi! hay Pha?i du+`ng ngay la.i!."
Gio+` dda^y, cha^u A^u dda~ bu+o+'c sang mo^.t ky? nguye^n mo+'i,
mo^.t ky? nguye^n ma` ke? thu` kho^ng pha?i la` ca'c quo^'c gia rie^ng
bie^.t ma` la` mo^.t ma.ng lu+o+'i, mo^.t he^. tho^'ng. Vi` the^'
ca^`n co' mo^.t su+. ke^'t ho+.p chi'nh sa'ch ngoa.i giao sa'ng ta.o,
me^`m de?o quye^'t ddoa'n. Javier Solana, o+? tuo^?i 60, chi'nh la`
ngu+o+`i sinh ra dde^? la`m nhie^.m vu. to lo+'n na`y.
Ha?i Ye^'n
(Theo Newsweek)
* Indonesia: Nhu+'c nho^'i vi` sa?n pha^?m nha'i
Ba.n co' the^? ti`m tha^'y hoa.t ddo^.ng sao che'p tra'i phe'p ba?n
quye^`n ta.i kha('p mo.i no+i o+? DDo^ng Nam A'. Ne^'u co' co+ ho^.i
dde^'n tha(m ca'c khu cho+. o+? Jakarta, Kuala Lumpur, Bangkok, Manila
hay Singapore, mo.i ngu+o+`i se~ nha^.n ra ra(`ng, hoa.t ddo^.ng buo^n
ba'n ca'c sa?n pha^?m ha`ng nha'i dda~ va` ddang tro+? tha`nh mo^.t
nga`nh kinh doanh lo+'n.
Ta.i ha^`u he^'t ca'c nu+o+'c, ti`nh tra.ng vi pha.m ba?n quye^`n dda~
xua^'t hie^.n va` ddang la`m ddau dda^`u ca'c quan chu+'c ddi.a
phu+o+ng. Nhu+ng du+o+`ng nhu+, cuo^.c chie^'n cho^'ng la.i ha`nh vi
sai tra'i na`y kho^ng thu hu't su+. quan ta^m cu?a chi'nh quye^`n
Indonesia.
Hoa.t ddo^.ng sao che'p ba?n quye^`n ddang die^~n ra tra`n lan ne^'u
kho^ng no'i la` so^i ddo^.ng ta.i Indonesia. Kho^ng ai dde^'n ca'c khu
cho+. ba'n ca'c sa?n pha^?m ke'm cha^'t lu+o+.ng nhu+ Glodok hay
Mangga Dua ma` la.i kho^ng mua nhu+~ng chie^'c ddi~a VCD in la^.u,
qua^`n a'o copy kie^?u da'ng, my~ pha^?m ke'm cha^'t lu+o+.ng hay
ddo^` ddie^.n tu+? nha'i. Tha^.m chi' ta.i ca'c cu+?a ha`ng sang
tro.ng ba^.c nha^'t cu~ng xua^'t hie^.n ti`nh tra.ng ca'c sa?n pha^?m
nha'i la.i nha~n ma'c kie^?u da'ng ddu+o+.c tro^.n la^~n va` ddu+o+.c
ba'n ba(`ng gia' vo+'i ca'c sa?n pha^?m no^?i tie^'ng. Nhie^`u sa?n
pha^?m nha'i dda~ ddu+o+.c che^' ta.o tinh vi dde^'n mu+'c kha'ch
ha`ng kho' co' the^? pha^n bie^.t ddu+o+.c ha`ng tha^.t, ha`ng gia?.
Song co' le~ mo^.t ddie^`u ma` pha^`n lo+'n ngu+o+`i mua ha`ng dde^`u
thi'ch la` gia' tha`nh: sa?n pha^?m sao che'p, ke'm cha^'t lu+o+.ng,
gia' tha`nh bao gio+` cu~ng tha^'p ho+n gia' ca'c sa?n pha^?m chi'nh
hie^.u.
Ti`nh tra.ng na`y ddang dda(.t ra tha'ch thu+'c to lo+'n ddo^'i vo+'i
ca'c nha` sa?n xua^'t khi pha?i ti'nh dde^'n doanh thu, ye^'u to^'
quye^'t ddi.nh hoa.t ddo^.ng sa?n xua^'t. Nhie^`u ngu+o+`i mua kho^ng
co`n ddu+o+.c coi la` kha'ch ha`ng tie^`m na(ng ddo^'i vo+'i ca'c sa?n
pha^?m chi'nh hie^.u bo+?i vi` ho. se~ cha(?ng bao gio+` sa(~n sa`ng
tra? the^m cho ca'c sa?n pha^?m chi'nh hie^.u nu+~a.
Thu+? la^'y vi' du. la` ma(.t ha`ng bo'ng dde`n ddie^.n. Ha~ng Royal
Philips Elctronics NV dda~ sa?n xua^'t loa.i bo'ng ddie^.n cha^'t
lu+o+.ng cao, tie^u hao na(ng lu+o+.ng i't, tho+`i gian su+? du.ng
ke'o da`i. Hie^.n nay, ta.i ca'c thi. tru+o+`ng DDo^ng Nam a', ha`ng
nha'i ca? ve^` kie^?u da'ng va` bao bi` dda~ xua^'t hie^.n tra`n lan.
Kho' kha(n ddo^'i vo+'i Indonesia kho^ng pha?i la` ban ha`nh lua^.t
ma` la` vie^.c thu+.c thi lua^.t die^~n ra ra^'t ke'm. My~ va` Nha^.t
Ba?n ddang ye^u ca^`u Indonesia pha?i a'p du.ng ca'c bie^.n pha'p
ma.nh ho+n dde^? tru+`ng tri. ca'c hoa.t ddo^.ng vi pha.m ba?n
quye^`n. DDa^`u na(m 2002, My~ dda~ xe^'p Indonesia va`o danh sa'ch
nhu+~ng quo^'c gia co' ti? le^. vi pha.m ba?n quye^`n cao nha^'t. Tuy
nhie^n, kho^ng pha?i nha` sa?n xua^'t na`o cu~ng muo^'n nho+` va`o
he^. tho^'ng toa` a'n cu?a Indonesia. Hie^.n nay, tham nhu~ng ddang
hoa`nh ha`nh ta.i Indonesia cu~ng nhu+ nu+o+'c na`y chu+a co' mo^.t
quy ddi.nh xu+? pha.t cu. the^? na`o ddo^'i vo+'i ca'c ha`nh vi vi
pha.m ba?n quye^`n. Tha^.m chi' ne^'u co' tha('ng kie^.n ddi nu+~a
nhu+ tru+o+`ng ho+.p cu?a Microsoft ho^`i dda^`u na(m thi` ho. cu~ng
cha(?ng thu ddu+o+.c gi` nhie^`u. Trong hoa`n ca?nh hie^.n nay, gia?i
pha'p ma` mo^.t so^' nha` sa?n xua^'t lu+.a cho.n la` la`m vie^.c
tru+.c tie^'p vo+'i ca?nh sa't tre^n co+ so+? ma(.c ca? mo^.t ca'i
gia' phu` ho+.p vo+'i ca? hai be^n hoa(.c thue^ ngu+o+`i do` la no+i
sa?n xua^'t ha`ng nha'i ro^`i sau ddo' thue^ co^n ddo^` dde^'n pha'
huy?. Cu~ng co' nhie^`u ha~ng dda~ co' hi`nh thu+'c thay ddo^?i ma^~u
ma~ bao bi` hay ddie^`n the^m mo^.t so^' do`ng tre^n vo?, bao dde^?
giu'p kha'ch ha`ng pha^n bie^.t ddu+o+.c sa?n pha^?m chi'nh. Ga^`n
dda^y, Honda Motor Co. dda~ tha`nh co^ng trong vie^.c gia?i quye^'t
nhu+~ng tranh cha^'p ve^` loa.i xe ma'y ddu+o+.c sa?n xua^'t ta.i
Trung Quo^'c ba('t chu+o+'c kie^?u da'ng cu?a Honda ma` kho^ng ca^`n
to+'i su+. giu'p ddo+~ cu?a toa` a'n. Ha~ng Honda dda~ quye^'t ddi.nh
thie^'t ke^' mo^.t loa.i xe kha'c gia' re? ho+n nhie^`u dde^? co'
the^? ca.nh tra.nh ddu+o+.c vo+'i ha`ng Trung Quo^'c va` ke^'t qua?
la` thi. pha^`n cu?a Co^ng ty ddang phu.c ho^`i da^`n. Nhu+ng nhi`n
chung, nhu+~ng bie^.n pha'p kie^?u na`y chi? mang ti'nh ta.m tho+`i
vi` chi? ca^`n mo^.t tho+`i gian nga('n, sa?n pha^?m nha'i cu~ng se~
ddu+o+.c ba('t chu+o+'c dda^`y ddu? nhu+~ng ne't mo+'i tre^n sa?n
pha^?m chi'nh.
Quang Tu`ng (To^?ng ho+.p)