Mie^`n Nam sa^.p ddo^? na(m 1975 kho^ng pha?i vi` bi. CS dda'nh ba.i, ma` vi` co' qua' nhie^`u no^.i u*'ng trojan horses
Um Bala
ddu*o*`ng di ta?n chie^'n thua^.t, ca'c ddo*n vi. tan ra~ vi` quan
qua^n thi nhau bo? ha`ng ngu~ ve^` nha` lo di ta?n gia ddi`nh. Chi?
co' TQLC va` Du` ru't lui ma` kho^ng bi. quan qua^n bo? ngu~. Nhie^`u
tha`nh pho^' sau khi qua^n VNCH ru't ddi qua^n cha'nh qui CS chu*a
dde^'n thi` tha`nh pha^`n thu*' ba le^n tie^'p thu.
Nga`y 29-4-75, khi CS chu*a va`o dde^'n SG ma` tha`nh pha^`n thu*' ba
dde^'n dda`i pha't thanh Saigon ddo`i tie^'p thu. Sa'ng 30-4-75 mo^.t
xe Toyota tra('ng do mo^.t thie^'u ta' QLVNCH na(`m vu`ng dde^'n bo^.
TTM ddo`i treo co*` MTGPMN bi. BK Du` ba('t giu*~ va` sau ddo' dduo^?i
ddi.
Ta.i Ca^`n Tho*, tha`nh pha`^n thu*' ba xin tu*o*'ng N K Nam buo^ng
su'ng dda^`u ha`ng. Lu*.c Lu*o*.ng tru*` bi. cu?a QK IV bi. CS NV
khuynh dda?o tan ra~ va tu*o*'ng Nam tu*. va^.n.
Nga`y ho^m nay mo^.t so^' trojan horses na(m 1975 ddang o*? My~.
DCV, 29.1.08
Nguye^~n Va(n Lu.c
Mo+'i ho^m na`o, tay ca('p sa'ch...
Sa'ng mai na`y tre^n pho^' xa'
Tay bom xa(ng, tay ca^`m ga.ch dda'
Nhu+~ng bu+o+'c cha^n ro^.n ra~
Em kie^u hu`ng tre^n pho^' thi. mie^`n Nam...
To^i co`n nho+' nhu+~ng na(m tha'ng a^'y cu?a mie^`n Nam VN. Tha^n
ye^u ma` cu~ng buo^`n, bu+.c do.c, ba^'t ma~n, cha'n na?n, tuye^.t
vo.ng. Nhu+~ng na(m tha'ng Saigon gia`nh gia^.t giu+~a quo^'c gia va`
CS. Ba(`ng ddu? mo.i a^m mu+u va` thu? ddoa.n giu+~a tie^'ng o^`n a`o
cu?a hoan ho^, dda? dda?o vo+'i kho'i lu+.u dda.n cay. Chu'ng to^i
so^'ng mo^.t tho+`i ky` ddie^n dda?o bi. gia^.t gia^y bo+?i ngu+o+`i
CS ba(`ng mo^.t su+. nga^y tho+ kho^ng tu+o+?ng, ba(`ng nhu+~ng da(`n
va(.t, da(`ng co giu+~a kha't khao tu+. do, da^n chu?, co^ng ba(`ng
cu?a chu'ng to^i.Va` ho+n he^'t ta^'t ca? la` kha't vo.ng hoa` bi`nh
mong chie^'n tranh cho'ng cha^'m du+'t.
Chu'ng to^i so^'ng ma^'t ngu? vi` nhu+~ng kha't vo.ng kho^ng dda.t
ddu+o+.c ma` thu+.c te^' tru+o+'c ma('t la` chie^'n tranh, che'm
gie^'t. Chu'ng to^i mong u+o+'c nhu+~ng tra^.n mu+a ra`o da^.p ta('t
kho'i lu+?a, nguo^i ngoai ha^.n thu`. Nhu+ng thu+.c te^' mo^~i nga`y
la` nhu+~ng su+. lu+`a phi?nh, do^'i ga.t ba(`ng ddu? loa.i thuo^'c
ngu? co' te^n pha?n chie^'n, nha.c pha?n chie^'n, va(n chu+o+ng pha?n
chie^'n.
Trong khi ddo' thi` ngu+o+`i CS vo+'i ddu? loa.i "ca(n cu+' lo~m"
trong tha`nh pho^' gia`nh giu+.t tim o'c, ta^m tu+ cu?a tuo^?i tre?
tha`nh pho^'. Va` ne^'u kho^ng gia`nh giu+.t ddu+o+.c thi` ho. kho^ng
nga^`n nga.i thanh toa'n, a'm sa't gie^'t ha.i.
Nhu+ng mo^~i khi co' mo^.t vu. a'm sa't gie^'t ngu+o+`i nhu+ vu. a'm
sa't gia'o su+ Nguye^~n Va(n Bo^ng, a'm sa't sinh vie^n Le^ Kha('c
Sinh Nha^.t hay nha` ba'o Tu+` Chung, nha` ba'o Chu Tu+? thi` vo^
so^'
loa.i tin ddo^`n ddu+o+.c tung ra. Ngu+o+`i ta ddo^? cho My~ sa't
ha.i
cu~ng co', nha^'t la` ddo^? cho chi'nh quye^`n mie^`n Nam VNCH. DDo'
la` nhu+~ng du+ lua^.n de^~ da~i nha^'t va` vo^ ca(n cu+' nha^'t.
Nhu+ng nhie^`u ngu+o+`i va^~n tin. Va` chi'nh quye^`n mie^`n Nam thi`
kho^ng co' ca'ch gi` dde^? ca?i chi'nh nhu+~ng tin ddo^`n kie^?u
ddo'.
Nay thi` dda~ co' ca^u tra? lo+`i ro~ ra`ng ai la` thu? pha.m nhu+~ng
vu. a'm sa't ddo'.
Kho^ng ai kha'c la` CS.
DDo' la` DDoa`n co^ng ta'c cu?a tha`nh ddoa`n thanh nie^n sinh vie^n,
ho.c sinh Sa`i go`n, Cho+. Lo+'n. Ho. chiu. tra'ch nhie^.m ve^`
nhu+~ng vie^.c a'm sa't a^'y. Ho. la` nhu+~ng ai? Tru. so+? cu?a ho.
o+? dda^u? Nay ho. la`m gi`?
Trong khi ddo', to^? chu+'c he^. tho^'ng ma^.t vu. VN tho+`i dde^.
nhi. co^.ng ho`a to? ra thie^'u hu+~u hie^.u nhu+ the^? bo' tay.
Ta^'t
ca? nhu+~ng vu. ddo^'t xe My~, ta^'t ca? nhu+~ng vu. ddu+a ngu+o+`i
tha^m nha^.p co+ so+?, ta^'t ca? nhu+~ng vu. pha' ro^'i tra^.t tu+.,
pha' hoa.i an ninh, nhu+~ng vu. a'm sa't ca'c vie^n chu+'c mie^`n
Nam,
nha^'t la` ca'c tri' thu+'c mie^`n Nam thu+o+`ng kho^ng ti`m ra da^'u
ve^'t thu? pha.m. CS tra` tro^.n kha('p no+i, len lo?i va`o trong
nhie^`u to^? chu+'c to^n gia'o, nha^'t la` Pha^.t gia'o. Ca'c to^?
chu+'c na`y nhu+ ta^'m bi`nh phong che cha('n cho CS. Co' nhie^`u
ta^'m bi`nh phong nhu+ the^' co' te^n la` gio+'i sinh vie^n, gio+'i
tri' thu+'c, gio+'i Pha^.t tu+? va` gio+'i ba'o chi'. Cha(?ng ha.n,
bie^?u ti`nh la` do sinh vie^n cho^'ng chi'nh phu?. Nhu+ng ai tha^'y
ddu+o+.c CS o+? dda(`ng sau?
Ca'i dda(`ng sau mo+'i la` quan tro.ng. Kho^ng pha?i chi'nh quye^`n
cu+' dda`n a'p sinh vie^n, ba('t bo+', gia?i ta'n ba(`ng lu+.u dda.n
cay, ra`o ke~m gai la` xong, la` la^'y la.i ddu+o+.c an ninh tra^.t
tu+.. Nhie^`u khi chi? ta.o ra nhu+~ng pha?n u+'ng ngu+o+.c chie^`u,
ra^'t ba^'t lo+.i. Nhu+~ng tha`nh pha^`n sinh vie^n tha^`m la(.ng vo^
ti`nh bi. dda^?y cu~ng ddu+'ng ve^' phi'a sinh vie^n xuo^'ng
ddu+o+`ng.
Va^'n dde^` la` ba('t cho ba(`ng ddu+o+.c nhu+~ng ke? dda^`u na~o.
Na`o co' kho' kha(n gi` ? Ho. la` nhu+~ng Huy`nh Ta^'n Ma^~m, Vu~
Ha.nh, Du+o+ng Va(n DDa^`y. Ho. ddi kho+i kho+i ngoa`i ddu+o+`ng. Ho.
bie^?u ti`nh, ho.p ba'o, vie^'t ba'o nhu+ cho^~ kho^ng ngu+o+`i. Ha~y
na~y nho^'t ho. la.i. DDu? ba(`ng co+'. DDu+a ho. ddi Co^n so+n.
Ca'ch
ly bo.n ho., trie^.t tie^u ta^.n go^'c. Chu'ng ta dda~ kho^ng la`m,
ba('t ro^`i tha? do a'p lu+.c sinh vie^n, tri' thu+'c ba'o gio+'i,
nha` va(n.
Co' le~, ta^'t ca? chi? vi` ca'i khi' the^' cho^'ng Co^.ng tho+`i
dde^. nha^'t co^.ng ho`a kho^ng co`n nu+~a? Co`n dda^u nhu+~ng lo+`i
hie^.u trie^.u cu?a TT Ngo^ DDi`nh Die^.m nhu+~ng na(m dda^`u the^?
che^' dde^. nha^'t co^.ng ho`a: Quo^'c da^n ddo^`ng ba`o, ai a'p bu
+'c
bo'c lo^.t va` cha` dda.p con ngu+o+`i VN? Thu+.c da^n, phong klie^'n
va` CS. Vi` va^.y ma` chi'nh phu? chu? tru+o+ng kha'ng dde^', ba`i
phong, die^.t Co^.ng... Ho+~i binh si~ va` ca'n bo^. Quo^'c gia.
Chu'ng ta to^' Co^.ng la` dde^? tranh thu? ddu+o+.c lo`ng da^n.
Tho^ng
ddie^.p dda^`u na(m Ngo^ DDi`nh Die^.m, 1959.
Ca?nh sa't tho+`i o^ng To^?ng Gia'm DDo^'c ca?nh sa't Trang Si~ Ta^'n
de.p bie^?u ti`nh cu~ng kho^ng xong. Ca`ng ta(ng cu+o+`ng kie^?m
soa't
an ninh, giu+~ gi`n tra^.t tu+. ba(`ng lu+.u dda.n cay, ba(`ng ha`ng
ra`o ke~m gai, du`i cui cu?a Ca?nh sa't da~ chie^'n. Ca`ng ga^y the^m
su+. pha^~n no^. trong da^n chu'ng. Du+ lua^.n cu~ng nhu+ ddo^ng dda?
o
qua^`n chu'ng ma^'t tin tu+o+?ng va`o chi'nh quye^`n.
Khi co' phong tra`o thanh nie^n ddo^'t xe My~, o^ng Trang Si~ Ta^'n
dda~ ddu+a ra nhu+~ng lo+`i dde do.a vu vo+ nhu+ sau trong mo^.t
buo^?i ho.p ba'o nga`y 16 tha'ng chi'n, 1972: "Nhu+~ng ke? na`o bi.
ba('t qua? tang ddang pha' hoa.i qua^n cu., ke^? ca? nhu+~ng xe co^.,
se~ bi. ke^'t a'n tu+? hi`nh".
Ai cu~ng bie^'t ddo' la` nhu+~ng lo+`i dde do.a vu vo+.
A'n tu+? hi`nh dda^u chu+a tha^'y, chi? tha^'y tha`nh pho^' Saigon
ro+i va`o ti`nh tra.ng xa'o tro^.n lie^n tu.c.
Hi`nh a?nh Saigon vo+'i ra^'t nhie^`u xa'o tro^.n chi'nh tri. ddu?
loa.i la` hi`nh a?nh mo^.t cuo^.c chie^'n tranh dda(.c bie^.t, la.
lu`ng ma` ky` cu.c. Co' lu+.u dda.n cay ngoa`i ddu+o+`ng, co' nhu+~ng
bo^. a'o ra(`n ri. Nhu+ng cu~ng co' nhu+~ng ta` a'o nu+~ sinh, ca^`m
tu'i chanh, te ta'c tre^n ddu+o+`ng pho^'. Co' tie^'ng ha't, tie^'ng
ho` cu?a dda'm sinh vie^n, ho.c sinh va`o mo^.t buo^?i to^'i, ta.i
chu`a A^'n Quang. O+? dda^'y, ha(?n kho^ng thie^'u nhu+~ng tie^'ng
cu+o+`i. Kho^ng thie^'u nie^`m tu+. ha`o va` ha(ng say. Trong khi
ddo', nhi`n xuo^'ng le^` ddu+o+`ng, o+? mo^~i go^'c ca^y dde^`u co'
bo'ng li'nh. Xe nha` binh, xe ca?nh sa't cha.y ra^`n ra^`n, pha dde`n
mo+? sa'ng.
Ngu+o+`i ta chi? tha^'y mo^.t ha^.u phu+o+ng ro^'i loa.n. Li'nh
tra'ng
ngoa`i ma(.t tra^.n la`m sao ye^n ta^m ca^`m su'ng chie^'n dda^'u
cho^'ng ke? thu`?
Bo^. ma(.t tha`nh pho^' Sa`i go`n lo^. die^.n ra khi to^i la^`n do+?
la.i to+` ba'o So'ng Tha^`n ra nga`y 31 tha'ng 10 vo+'i nhu+~ng ha`ng
ti't lo+'n tre^n ba'o: 31/10 Nga`y da`i vo^ ta^.n. Nga`y da`i vo^
ta^.n la` nga`y tranh dda^'u, xuo^'ng ddu+o+`ng, khi' the^' bu+`ng
bu+`ng nhu+ mo^.t cuo^.c tranh dda^'u no^.i thu`. O+? pha^`n dda^`u
to+` ba'o So'ng Tha^`n co' dda(ng ta^m thu+ cu?a Lm Thanh La~ng
vie^'t
cho to+` ba'o So'ng Tha^`n: DDa^.p ca'c anh la` dda^.p ta^'t ca?
chu'ng to^i. Ai dda^.p ai giu+~a nhu+~ng ngu+o+`i Quo^'c gia? Be^n
ca.nh ddo' la` ca'c te^n tuo^?i lo+'n ho^~ tro+. to+` ba'o So'ng
Tha^`n nhu+ Vu~ Hoa`ng Chu+o+ng, Nguye^~n Hie^'n Le^, Bi`nh Nguye^n
Lo^.c, So+n Nam, Lam Giang, Le^ Ngo^. Cha^u. Va` ca'c nghe^. si~ nhu+
Na(m Cha^u, Bi'ch Thua^.n, Kim Chung, Kha'nh Ly le^n tie^'ng dde^?
chi.u chung ba?n a'n vo+'i So'ng Tha^`n. Ro^`i 32 nha` va(n, nha` tho
+
te^n tuo^?i ky' te^n chung tuye^n bo^': Pha?n ddo^'i dda`n a'p ba'o
chi', truy to^' So'ng Tha^`n. Ca.nh ddo' hi`nh a?nh die^~n ha`nh cu?a
mo^.t so^' lua^.t su+ ra to`a bie^.n ho^. nhu+ ca'c lua^.t su+ Bu`i
Tu+o+`ng Chie^?u, Ho^` Tri Cha^u, Ly' Va(n Hie^.p, Tra^`n Ngo.c
Lie^~ng, Nguye^~n La^m Sanh ta.i mo^.t nga~ tu+ . O+? mo^.t go'c
pho`ng vo+'i bi. can Tru`ng Du+o+ng, chu? nhie^.m ba'o So'ng Tha^`n,
va^y quanh co' ca'c lua^.t su+ DDo^~ Va(n Vo~, DDa(.ng Thi. Ta'm,
Nguye^~n Va(n Ta^'n, Nguye^~n Tu+o+`ng Ba'. Cu~ng ca.nh ddo', ba`
lua^.t su+ Nguye^~n Phu+o+'c DDa.i thay vi` ca^`m ta^.p ho^` so+
bie^.n ho^. thi` la.i ddang ca('t chanh pho`ng ho+` bi. lu+.u dda.n
cay.
Va` bie^'t dda^u o+? mo^.t go'c ddu+o+`ng, mo^.t anh tho+. va' xe
ddang ghi nha^.n ta^'t ca? nhu+~ng hoa.t ca?nh ddo' ba'o ve^` "Trung
u+o+ng" cu?a anh. DDo' la` nhu+~ng hi`nh a?nh hai ma(.t cu?a cuo^.c
chie^'n trong tha`nh pho^', giu+~a lo`ng thu? ddo^ Sa`i go`n cu?a
mie^`n Nam.
Kho^ng ai nga`y nay nghi~ ra(`ng nhu+~ng cuo^.c dda^'u tranh cho tu+.
do da^n chu? ddo' la` sai, nhu+ng ddie^`u cha('c cha('n la` dda~ ve~
ddu+o+`ng cho hu+o+u cha.y va` ho+n he^'t mo.i chuye^.n la` gia'n
tie^'p bi. CS lo+.i du.ng.
To^i co' lie^n la.c vo+'i nha` va(n Tru`ng Du+o+ng, chu? nhie^.m ba'o
So'ng Tha^`n. Chi? kha(?ng ddi.nh va` xa'c nha^.n la.i cuo^.c tranh
dda^'u cu?a ba'o chi' qua vu. ba'o So'ng Tha^`n la` ddu'ng, kho^ng
la`m kha'c ddu+o+.c.
Cha('c la` nhu+ va^.y.
Nhu+ng be^n ca.nh sinh hoa.t dda^'u tranh co' ve? da^n chu? ddo' co'
mo^.t thu+' dda^'u tranh mo^.t ma^'t mo^.t co`n giu+~a CS va` chi'nh
quye^`n mie^`n Nam tho^ng qua nhu+~ng thanh nie^n, sinh vie^n, ho.c
sinh. Chi'nh nhu+~ng sinh vie^n, ho.c sinh na`y ddang dda^'u tranh,
ddang ho^ ha`o pha?n ddo^'i chi'nh quye^`n dda~ go'p pha^`n la`m
tie^u
hao lu+.c lu+o+.ng cu~ng nhu+ tinh tha^`n cu?a mie^`n Nam VN.
DDo' mo+'i la` bo^. ma(.t thu+.c cu?a cuo^.c chie^'n tranh na`y. Bo^.
ma(.t ddu+o+.c da^~n da('t va` chi? dda.o tu+` dda?ng CS mie^`n Ba('c
VN.
Co' mo^.t cuo^.c chie^'n tranh ngoa`i Saigon ba(`ng bom, ba(`ng
dda.n,
ba(`ng tru+.c tha(ng, ba(`ng dda.i ba'c 105 ly, ba(`ng ha^`m cho^ng,
ba(`ng xe ta(ng. Ba(`ng xa'c ngu+o+`i pho+i tha^y be^n bo+` kinh, bo
+`
ra.ch. Ba(`ng ddo^ la va` xa'c ngu+o+`i.
Nhu+ng cu~ng co' mo^.t cuo^.c chie^'n tranh thu+' hai ngay giu+~a
lo`ng Saigon ba(`ng bie^?u ti`nh, tuye^.t thu+.c, xuo^'ng ddu+o+`ng,
ba(`ng ho^ ha`o, dda? dda?o, ba(`ng lu+.u dda.n cay, ba(`ng ha`ng
ra`o
ke~m gai.
Cuo^.c chie^'n tranh ca^n na~o na`y i't ddu+o+.c ai no'i to+'i, vi`
kho^ng ma^'y khi co' ngu+o+`i che^'t. Ma` chi? co' nu+o+'c ma('t cu?a
lu+.u dda.n cay. Nhu+ng no' cu~ng ddu? la`m lung lay ba^'t cu+' che^'
ddo^. na`o. No' so'i mo`n tin tu+o+?ng, no' la`m lung lay y' chi'.
Bo+?i vi` ba?n cha^'t cu?a no' la` mo^.t cuo^.c chie^'n tranh ca^n
na~o la`m hao mo`n y' chi' pha^'n dda^'u, la`m suy su.p tinh tha^`n
ke? ddi.ch. Bie^n gio+'i cuo^.c chie^'n tranh na`y kho^ng ro~ re^.t,
tro^.n la^~n ta va` ddi.ch, ddi.ch cu~ng la` ta.
Cuo^.c chie^'n tranh tre^n ddu+o+`ng pho^' Sa`i go`n die^~n ra o+?
hai
ma(.t: Ma(.t no^?i la` nhu+~ng cuo^.c bie^?u du+o+ng lu+.c lu+o+.ng
cu?a gio+'i sinh vie^n ho.c sinh nhu+ bie^?u ti`nh, xuo^'ng ddu+o
+`ng,
ddo`i ca'i na`y, ca'i no., ddo`i tha? ngu+o+`i na`y ngu+o+`i kia,
ngay
ca? ddo`i tha? nhu+~ng ca'n bo^. CS nhu+ Vu~ Ha.nh, sinh vie^n Huy`nh
Ta^'n Ma^~m, Du+o+ng Va(n DDa^`y. Ly' Cha'nh Trung trong ba`i vie^'t:
Ro^`i Hoa` Bi`nh se~ dde^'n ghi nhu+ sau:
To^i dda~ dde^'n dda^y tham du+. buo^?i tuye^.t thu+.c cu?a 20 gia'o
chu+'c DDa.i, Trung va` Tie^?u hoc ta.i to`a Vie^.n tru+o+?ng Vie^.n
DDa.i ho.c Sa`i go`n, dde^? ye^u ca^`u nha` ca^`m quye^`n tra? la.i
tu+. do cho ca'c sinh vie^n, trong ddo' co' anh Huy`nh Ta^'n Ma^~m
dda~ bi. giam giu+~ tra'i phe'p ddu'ng mo^.t tha'ng qua va` ddang
tuye^.t thu+.c, tuye^.t a^?m trong kha'm Chi' Ho`a. Trong lu'c ma^'y
em ha't, to^i ca?m ddo^.ng kho^ng da'm nhi`n le^n, chi? nhi`n
xuo^'ng...
(tri'ch trong Mo^.t tho+`i bom dda.n, mo^.t tho+`i Ho`a Bi`nh, Ly'
Cha'nh Trung, trang 62).
The^' na`o la` tra'i phe'p? Ba('t giam mo^.t ca'n bo^. CS na(`m vu`ng
la` tra'i phe'p? Kho^ng ai dda(.t ra ca^u ho?i ddo' ca?.
Be^n ca.nh Ly' Cha'nh Trung co`n co' mo^.t so^' phu. nu+~ DDo`i
quye^`n so^'ng, co`n co' ca'c o^ng Nguye^~n Long, Tra^`n Ngo.c
Lie^~ng, Nguye^~n Va(n Cu+o+'c, ca'c TT Ma~n Gia'c, Nha^.t Thu+o+`ng.
The^m va`o dda'm ddo^ng ddo`i ddo', co`n co' mo^.t Thi'ch Nha^'t
Ha.nh
vu ca'o ve^` mo^.t cuo^.c ta`n sa't chi? co' trong tu+o+?ng tu+o+.ng
cu?a o^ng a^'y:
La`ng to^i ho^m qua vi` co' 6 ngu+o+`i CS ve^`
Ne^n dda~ bi. do^.i bom hoa`n toa`n tan na't
Ca? la`ng to^i hoa`n toa`n che^'t sa.ch
Lu~y tre ngo+ nga'c
Mie^'u tho+` nga~ gu.c
(Tho+ Thi'ch Nha^'t Ha.nh )
DDa'ng nhe~ o^ng a^'y pha?i vie^'t ro~ nhu+ the^' na`y: Chi? co`n
so^'ng co' mi`nh to^i, dde^? vie^'t nhu+~ng ddie^`u vu ca'o na`y. Co'
tha^.t nhu+ the^' kho^ng? Ngo^n ngu+~ cu?a su+. gian do^'i? Mo^.t
nha`
su+ no'i gian do^'i thi` pha?i go.i o^ng ta la` gi`?
Va` dde^? tu+o+`ng thu+o+?ng cho vi. thie^`n su+, CS dda~ co' nhu+~ng
lo+`i le~ tra^n tro.ng nhu+ sau:
"Ngu+o+`i Sa`i go`n, tuo^?i tre? Saigon bie^'t o+n nhu+~ng ba^.c tu
ha`nh cha^n chi'nh dda~ que^n mi`nh vi` nghi~a lo+'n, nhu+~ng pha^.t
tu+? hy sinh trong ba~o lu+?a dda^'u tranh la`m suy ye^'u ke? thu`,
la`m ro^'i loa.n ha^.u phu+o+ng cu?a chu'ng, ta.o ddie^`u kie^.n
thua^.n lo+.i cho Saigon, tuo^?i tre? Saigon bung ra a`o a.t gia`nh
mo^.t the^' ddu+'ng co^ng khai pha^'t cao co+` ca'ch ma.ng sau bao
nhie^u na(m xu'c ti'ch lu+.c lu+o+.ng chua^?n bi. tho+`i co+".
DDo' la` nhu+~ng lo+`i le~ tra^n tro.ng ma` ngu+o+`i CS dda~ da`nh
cho
Thi'ch Nha^'t Ha.nh. (tri'ch 'Trui re`n trong lu+?a ddo?', trang
349).
Pha^`n Tra^`n Ba.ch DDa(`ng, chu'ng ta ca^`n ddo.c ma^'y do`ng thu+
na`y cu?a o^ng ta dde^? chu'ng ta nha^.n ra Huy`nh Ta^'n Ma^~m la`
ai?
O^ng Tra^`n Ba.ch DDa(`ng co`n giu+~ la.i mo^.t ma?nh gia^'y gu+?i
cho
o^ng ta cu?a sinh vie^n Huy`nh Ta^'n Ma^~m ghi la.i nhu+ sau: Xin
ddoa`n the^? ye^n ta^m, quye^'t la`m tro`n nhie^.m vu.. L71. L.71 la`
ma^.t hie^.u cu?a Huy`nh Ta^'n Ma^~m. Ma^~m vie^'t thu+ na`y ta.i
nha`
Quo^'c kha'ch, no+i ddu+o+.c da`nh la`m tru. so+? To^?ng ho^.i sinh
vie^n. Tro+' tre^u thay, tru. so+? na`y do o^ng Nguye^~n Cao Ky`
da`nh
cho To^?ng Ho^.i sinh vie^n cu?a Huy`nh Ta^'n Ma^~m chi? vi` ma^u
thua^~n, muo^'n cho+i o^ng Thie^.u.
Mo+`i ddo.c the^m ddoa.n ho^`i ky' bi. ca^'m xua^'t ba?n o+? trong
nu+o+'c cu?a cu+.u da^n bie^?u ddo^'i la^.p Ho^` Ngo.c Nhua^.n dde^?
na('m cho ro~ ca^u truye^.n na`y. O^ng Ho^` Ngo.c Nhua^.n vie^'t nhu+
sau ve^` vu. na`y:
Nguye^~n Cao Ky` "xo+'t" Huy`nh Ta^'n Ma^~m. DDo' la` nhan dde^` ba`i
vie^'t. Huy`nh Ta^'n Ma^~m mo^.t la^`n nu+~a bi. bao va^y, truy ba
('t.
Trung ta^m sinh vie^n Pha^.t tu+? mo^.t la^`n nu+~a da^.y so'ng.
Mo^.t
chie^'c jeep nha` binh, ngay sau khi to^i "ddie^.u" he^'t ca?nh sa't
ve^` Ta^n So+n Nhu+'t, chu'ng to^i dda~ a^.p va`o trung ta^m Qua?ng
DDu+'c, bo^'c Huy`nh Ta^'n Ma^~m cha.y tha(?ng ve^` dinh Quo^'c
kha'ch
o+? go'c ddu+o+`ng Co^ng Ly' va` Hie^`n Vu+o+ng, nay la` Trung ta^m
va(n hoa' thie^'u nhi, go'c ddu+o+`ng Nam Ky` kho+?i nghi~a-Vo~ Thi.
Sa'u. Chie^'c jeep a^.p va`o bo^'c Ma^~m la` cu?a Pho' to^?ng tho^'ng
Nguye^~n Cao Ky` va` dinh quo^'c kha'ch lu'c ba^'y gio+` cu~ng
thuo^.c
quye^`n Pho' to^?ng tho^'ng."
Dinh Quo^'c kha'ch, trung ta^m Qua?ng DDu+'c. Chu`a Pho^? Hie^`n.
A^'n
Quang. Nhu+~ng ma'i chu`a. Ta^'t ca? nhu+~ng no+i a^'y dda~ go'p
chung
ba`n tay che cho+? bo.n ngu+o+`i CS na(`m vu`ng dde^? la`m su.p ddo^?
mie^`n Nam VN.
Va` Ho^` Ngo.c Nhua^.n dda('c tha('ng vie^'t tie^'p:
Tie^'p tay cho CS, nhu+ va^.y, kho^ng chi? co' mi`nh to^i. Va` la^`n
na`y vai cha'nh kho^ng la` to^i, ma` la` tu+o+'ng Nguye^~n Cao Ky`.
(tri'ch ho^`i ky' DDo+`i, ba?n tha?o, Ho^` Ngo.c Nhua^.n, trang 142).
Ca'i dda^'t nu+o+'c mi`nh no' nhu+ the^' dda^'y. ca'i la~nh dda.o
mi`nh no' nhu+ the^' dda^'y.
Va` sau dda^y la` danh sa'ch 16 sinh vie^n bi. chi'nh quye^`n VN
Co^.ng Hoa` ba('t. Ba('t ddu'ng ngu+o+`i, ba('t ddu'ng nhu+~ng ke?
dda~ tie^'p tay vo+'i CS. Nhu+ng va^~n bi. sinh vie^n bie^?u ti`nh
ddo`i tha ho.. Sau na`y cho tha^'y ho. dde^`u la` nhu+~ng ca'n bo^.
CS
tra` tro^.n va`o sinh vie^n nhu+: Huy`nh Ta^'n Ma^~m, Du+o+ng Va(n
DDa^`y, Le^ Tha`nh Ye^'n, Phu`ng Hu+~u Tra^n, Tra^`n Khie^m, DDo^~
Hu+~u U+'ng, Le^ Anh, Vo~ Ba, DDo^~ Hu+~u Bu't, Ho^` Nghi~a, Cao Thi.
Que^' Hu+o+ng, Tru+o+ng Ho^`ng Lie^n, Truo+ng Thi. Kim Lie^n, Vo~
Thi.
To^' Nga.
Chu+a ke^? vu. a'n tha`nh ddoa`n gia?i pho'ng go^`m 21 ngu+o+`i,
trong
ddo' co' mo^.t so^' la~nh dda.o Tha`nh DDoa`n nhu+ Ba va.n, tu+'c
Phan
Cha'nh Ta^m, Na(m Nghi., tu+'c Pha.m Cha'nh Tru+.c. Sau 1975, ho.
dde^`u la` nhu+~ng ca'n bo^. la~nh dda.o chu? cho^'t o+? tha`nh pho^'
Saigon.
Va` danh sa'ch nhu+~ng nha` va(n, nha` tri' thu+'c ddo`i tha? bo.n
sinh vie^n CS ha~y co`n dda^y. Quo^'c gia cho^'ng Co^.ng ma` la.i co'
chi'nh nha` va(n, nha` tri' thu+'c ngu+o+`i quo^'c gia bie^?u ti`nh,
ddo`i tha? ba(`ng ddu+o+.c nhu+~ng sinh vie^n CS na(`m vu`ng? Nhie^`u
to+` ba'o ca'ch na`y ca'ch kha'c tro+? tha`nh phu+o+ng tie^.n cho CS
lo+.i du.ng.
Be^n ca.nh ddo', ve^` ma(.t chi`m la` nhu+~ng toa'n dda(.c co^ng CS
do
tha`nh ddoa`n to^? chu+'c ga`i bom pha' hoa.i ca'c co^ng so+?, ca'c
xe
nha` binh My~, ca'c doanh tra.i My~ va` cuo^'i cu`ng la` gie^'t ha.i,
a'm toa'n ngu+o+`i quo^'c gia dda~ kho^ng theo ho.. Nu+~ tu+o+'ng
ddo^'t xe My~ tho+`i 1960-1970 la` Vo~ Thi. Ba.ch Tuye^'t lu'c ddo'
nay tro+? tha`nh gia'm ddo^'c no^ng tru+o+`ng DDo^~ Hoa` o+? Duye^n
Ha?i.
Sau dda^y, to^i xin da^`n da^`n vie^'t la.i vo+'i dda^`y ddu? te^n
tuo^?i bo.n ho..
1966: Ma(.t tra^.n va(n ho'a va^.n qua ba'o chi'
Nguye^~n Hu+~u Ba, co^.ng ta'c vie^n to+` Tin Va(n; gia'o su+ a^m
nha.c trung ho.c Petrus Tru+o+ng Vi~nh Ky'
DDa^`u xua^n 1966, DDa?ng u?y va(n ho'a khu Sa`i go`n Gia DDi.nh giao
cho Vu~ Ha.nh, mo^.t nha` va(n na(`m vu`ng co^ng ta'c dda(.c bie^.t
la` mo+? mo^.t ma(.t tra^.n va(n ho'a ta^'n co^ng mie^`n Nam trong
vu`ng ddo^ thi. ma` ho. go.i la` "vu`ng ta.m chie^'m". Vu~ Ha.nh
nguy.
trang du+o+'i chie^u ba`i Ba?o ve^. Va(n ho'a, cho^'ng la.i va(n ho'a
ddo^`i tru.y, cho^'ng la.i va(n ho'a ngoa.i lai dda^`u ddo^.c thanh
nie^n mie^`n Nam. Ho. to^? chu+'c va` xin phe'p cho ra to+` Tin Va(n.
To+` ba'o tru+.c tie^'p ddu+o+.c chi? dda.o bo+?i ca'c ca'n bo^. CS.
DDu+'ng dda^`u la` Tra^`n Ba.ch DDa(`ng. Chu? nhie^.m la` Nguye^~n
Ma.nh Lu+o+ng. Va` mo^.t so^' nha` va(n co^.ng ta'c nhu+ Lu+~
Phu+o+ng, Ho^`ng Cu'c, Nguye^~n Hu+~u Ba, Vu~ Ha.nh. Nhu+~ng nha` va
(n
na`y co`n vie^'t cho to+` Ho^`n Tre? vo+'i ca'c ca^y vie^'t nhu+
Tra^`n Ca?nh Thu, Tra^`n Trie^.u Lua^.t, Nguye^n Ha.o, Le^ Uye^n
Nguye^n, Tuye^'t Hu+~u, Cao Hoa`i Ha`, Thi'ch Qua?ng Khanh, Anh Vu~,
Le^ Ngo.c Le^, DDinh Kha('c Nhu, Le^ Vie^.t Nha^n...Toa` soa.n to+`
ba'o ddu+o+.c dda(.t trong mo^.t ngo^i chu`a. Cha(?ng ha.n to+` Ho^`n
Tre? do Mu+o+`i Ha?i, bi' thu+ khu uy? va(n ho'a. To`a soa.n dda(.t
o+? ngo^i chu`a so^' 29, ddu+o+`ng Tra^`n Quang Kha?i.
Mo^.t so^' chu`a chie^`n tro+? tha`nh co+ so+? bi' ma^.t cho ca'c
hoa.t ddo^.ng pha' hoa.i cu?a CS nhu+ A^'n Quang, lu'c ba^'y gio+` do
TT Thi'ch Thie^.n Hoa chu? tri`, trung ta^m Qua?ng DDu+'c, DDa.i ho.c
Va.n Ha.nh. Theo ta`i lie^.u cu?a Tha`nh ddoa`n TNSVHS trong cuo^'n
Trui re`n trong lu+?a ddo? dda~ vie^'t ve^` DDa.i ho.c Va.n Ha.nh nhu
+
sau:
Vie^.n dda.i ho.c Va.n ha.nh tha`nh la^.p na(m 1964 la` mo^.t dda.i
ho.c cu?a Pha^.t gia'o.Tru+o+`ng o+? ddo^'i die^.n cho+. Tru+o+ng
Minh
Gia?ng.Tru+o+'c na(m 1968, to^? chu+'c ca'ch ma.ng cu~ng co' hoa.t
ddo^.ng o+? dda^y. DDe^m ddo'n te^'t Ma^.u tha^n, to^? chu+'c ca'ch
ma.ng ngay ta.i tru+o+`ng vo+'i mo^.t cuo^.c ta^.p ho.p ta'o ba.o,
sinh ddo^.ng.Tuy nhie^n lu+.c lu+o+.ng ta tho+`i na`y chu+a ma.nh.
Tha'ng 10/68, ti`nh hi`nh to^? chu+'c ca'ch ma.ng o+? tru+o+`ng sau
tho+`i gian bi. dda'nh pha', coi nhu+ tra('ng. Tha`nh ddoa`n chi?
dda.o ddo^`ng chi' Sa'u Ti?nh, tu+'c DDo^~ Quang Ti?nh, nay la` ca'n
bo^. ban Ho+.p ta'c kinh te^' cu?a Uy? ban nha^n da^n tha`nh pho^'
ve^` xa^y du+.ng la.i ba(`ng to^? chu+'c Lie^n ddoa`n sinh vie^n
Pha^.t tu+? Va.n Ha.nh..Va` ho. dda~ ke^'t lua^.n: ke^? tu+` tha'ng
5/1972, mo^.t chi bo^. chi'nh thu+'c cu?a Va.n Ha.nh ddu+o+.c tha`nh
la^.p.
Va` mo^.t ca^u dda'nh gia' quan tro.ng nhu+ sau: Tu+` nhu+~ng nga`y
ddo', Va.n Ha.nh tro+? tha`nh mo^.t pha'o dda`i xua^'t qua^n ddo^'t
xe
My~ va` cho^'ng ba^`u cu+?
(tri'ch Trui re`n trong lu+?a ddo?, trang 96).
Co`n A^'n Quang ddu+o+.c ghi la.i nhu+ sau:
Nhu+~ng ngo.n lu+?a bu`ng le^n tuye^.t dde.p tre^n ddu+o+`ng pho^'.
Ca'c ba'o go.i nhu+~ng chie^'n si~ ddo^'t xe My~ la` du ki'ch qua^n
sinh vie^n ho.c sinh. Va` chu`a A^'n Quang trong nhu+~ng nga`y a^'y,
la` mo^.t chie^'n lu~y cu?a ho.. Nhu+~ng ngu+o+`i me., ngu+o+`i chi.
vu+o+.t qua nhu+~ng ha`ng ra`o ca?nh sa't, lu+.u dda.n cay, vo`i phun
nu+o+'c... dde^'n vo+'i nhu+~ng ddu+'a con ngoan cu?a tha`nh pho^'...
"Tu.i bay cu+' ddo^'t, ddo^'t he^'t nhu+~ng qua^n cho' ddo' ddi..."
Ca'c me., ca'c chi. ca(n da(.n, nha('c nhu? vo+'i mo^.t lo`ng ca(m
thu` nhu+ va^.y.
(tri'ch Trui re`n trong lu+?a ddo?, trang 110).
Tuy nhie^n, du+o+'i ma('t ngu+o+`i CS, ho. dda~ nhi`n la.i vai tro`
cu?a Pha^.t gia'o nhu+ sau:
Vie^.n hoa' dda.o, la' co+` dda^'u tranh vang do^.i mo^.t tho+`i
ddang
u? ru~ va` chia re~, pha^n ho'a. Ke? ve^` Vi~nh Nghie^m vo+'i la' co
+`
cho^'ng Co^.ng ra'ch ru+o+'i. Ke? ve^` Va.n ha.nh do` da^~m mo^.t
lo^'i ddi. Ngu+o+`i ve^` A^'n Quang ga^`n gu~i vo+'i qua^`n chu'ng,
vo+'i thanh nie^n. Vie^.n ho'a dda.o co`n la.i nhu+~ng chie^'n lu+o
+.c
gia u?ng ho^. Kha'nh - Hu+o+ng dda`n a'p phong tra`o, ba('n che^'t
ho.c sinh Pha^.t tu+? Le^ Va(n Ngo.c.
Va` ke^? tu+` nay: "Ngo.n co+` Pha^.t gia'o la~nh dda.o dda^'u tranh
ha. xuo^'ng, ngay tu+` trong lo`ng Pha^.t tu+?, nhu+o+`ng cho^~ cho
la' co+` ca'ch ma.ng pha^'t cao la~nh dda.o phong tra`o dda^'u tranh
cu?a Sa`i go`n, cu?a tuo^?i tre? tha`nh pho^'."
Na(m 1964 dda~ ke^'t thu'c nhu+ va^.y. Tuo^?i tre? tha`nh p[ho^'
ke^'t
thu'c 10 na(m so'ng gio', dde^? bu+o+'c va`o cuo^.c chie^'n dda^'u
mo+'i 10 na(m su.c so^i ky` la..
(tri'ch Trui re`n trong lu+?a ddo?, trang 350-351).
Tie^'p no^'i mo^.t ca'ch vo^ ti`nh hay bi. mua chuo^.c co' the^m ca'c
to+` ba'o sinh vie^n nhu+ Hoa Su'ng cu?a Du+o+.c Khoa, Va(n Khoa vo
+'i
Ha. DDi`nh Nguye^n. Nha^'t la` to+` Tin Tu+o+?ng, tie^'ng no'i cu?a
sinh vie^n Pha^.t tu+?. Na(m 1968, to+` Tin Tu+o+?ng do Pha.m Phi
Long
la`m chu? nhie^.m, DDa(.ng Minh Chi la`m thu+ ky' to`a soa.n. Sang
dde^'n na(m 1970, to+` Tin Tu+o+?ng sang tay cho Nguye^~n Xua^n La^.p
la`m chu? nhie^.m, Tra^`n Co^ng So+n chu? bu't va` Tri.nh Thi. Xua^n
Ho^`ng, thu+ ky' to`a soa.n. Su+. tie^'p tay cu?a nhu+~ng to+` ba'o
nhu+ Tin Tu+o+?ng vo+'i no^.i dung ca'c ba`i ddo`i ngu+ng ba('n vi?nh
vie^~n, ddo`i My~ ru't qua^n. Ta^'t ca? dde^`u do ba`n tay CS chi?
dda.o.
Trong khi ddo' thi` phi'a mie^`n Nam co' Chu Tu+?, ddu+'ng mu~i chi.u
sa`o tru+.c tie^'p to^' ca'o Vu~ Ha.nh la` CS trong nhie^`u so^' ba'o
lie^n tie^'p ke^? tu+` tha'ng 10/1966 cho dde^'n cuo^'i na(m 1966.
Ca'i do+? kho'c do+? cu+o+`i cu?a va(n nghe^. si~ mie^`n Nam la` dda~
nhie^`u la^`n ho^.i Va(n bu't do Lm Thanh La~ng la`m chu? ti.ch dda~
co^ng khai be^nh vu+.c Vu~ Ha.nh va` cu+'u thoa't y nhie^`u la^`n
kho?i ca?nh tu` to^.i.
CS dda~ du`ng to+` Tin Va(n do Nguye^~n Ngo.c Lu+o+ng la`m chu?
nhie^.m, nha^n danh ba?o ve^. va` pha't huy va(n ho'a da^n to^.c,
ba`i
tru+` va(n nghe^. pha?n ddo^.ng ddo^`i truy.. Trong to+` Tin Va(n co'
nhu+~ng ba`i vie^'t nhu+:
Nha^n mo^.t quye^'t ddi.nh cu?a bo^. Va(n ho'a gia'o du.c, ve^`
vie^.c
ba`i tru+` sa'ch ba'o ddo^`i truy.. Tin Va(n so^' 3, tha'ng 6-7/1966.
Hie^.n tu+o+.ng da^m o^ ddo^`i tru.y trong Va(n Ho.c hie^.n nay. Tin
Va(n so^' 9, 15/10/1966. DDo.c ta'c pha^?m cu?a Chu Tu+?, Lu+~
Phu+o+ng, so^' 10, 30/10/1966.
Sau na`y, trong ta`i lie^.u cu?a Tha`nh DDoa`n, Vu~ Ha.nh dda~ co'
nhu+~ng nha^.n xe't nhu+ sau ve^` to+` Tin Va(n:
Tua^`n ba'o Tin Va(n, vo+'i ca'c ba`i phe^ bi`nh va.ch ma(.t nhu+~ng
te^n xung ki'ch cho^'ng pha' ca'ch ma.ng qua ca'c ta'c pha^?m ddo^`i
tru.y, pha?n ddo^.ng..Phong tra`o ba?o ve^. pha't huy va(n ho'a da^n
to^.c, ba`i tru+` va(n nghe^. pha?n ddo^.ng, ddo^`i tru.y so+'m tro+?
tha`nh phong tra`o qua^`n chu'ng so^i no^?i, sa^u ro^.ng o+? Sai go`n
va` ca'c ti?nh mie^`n Nam, khie^'n bo.n tay sai va(n nghe^. co la.i,
nguy. quye^`n hoang mang va` di~ nhie^n chu'ng ti`m mo.i ca'ch dde^?
pha?n ki'ch la.i .Su+. ra ddo+`i nhu+~ng hoa.t ddo^.ng va(n ho'a nguy
da^n to^.c bi. phong tra`o va.ch ma(.t, chu'ng tra('ng tro+.n cho
te^n
Chu Tu+?, tay sai cu?a so+? co^ng an va` Trung u+o+ng ti`nh ba'o
ngu.y, ba('t dda^`u mo^.t chie^'n di.ch dda? ki'ch to^i, to^' ca'o
to^i la` VC na(`m vu`ng va` lie^n tie^'p trong nhie^`u so^' ba'o nhu+
va^y, y dda~ vu kho^'ng to^i, co^'t la`m cho nhu+~ng ngu+o+`i dda~
tham gia phong tra`o so+. ha~i. Lu'c na^`y, DDa?ng uy? va(n ho'a va`
thu+o+`ng vu. khu uy? o+? no^.i tha`nh va^~n ha(`ng nga`y theo do~i
to^i, ddo^.ng vie^n, cha(m so'c ve^` tinh tha^`n la^~n va^.t cha^'t
cho to^i, tho^ng qua vo+. to^i, mo+? ddu+o+`ng da^y lie^n la.c mo+'i,
to^i tru+.c tie^'p nha^.n su+. chi? dda.o cu?a dda?ng.
(tri'ch Tu+` toa` a'n va(n ho'a dde^'n Ha't cho ddo^`ng ba`o to^i
nghe. Vu~ Ha.nh, Trui re`n trong lu+?a ddo? trang 179).
Vu~ Ha.nh hay bu't hie^.u co^ Phu+o+ng Tha?o dda~ bi. chi'nh quye^`n
mie^`n Nam chi'nh thu+'c ba('t giu+~ nga`y 02/06/1967. Cu+' mo^~i
la^`n bi. ba('t thi` la.i co' nhu+~ng nha` va(n, tri' thu+'c, sinh
vie^n va` dda(.c bie^.t Ho^.i Va(n bu't do Thanh La~ng va`o tu` lo^i
o^ng ta ra.
Chi'nh Vu~ Ha.nh dda~ tho^' lo^. ve^` vie^.c ba('t giu+~ o^ng ta nhu+
sau:
Ma^'y tha'ng sau ddo', to^i bi. co^ng an nguy. quye^`n ba('t giu+~
la`
do hai co+ so+? cu?a ta la`m lo^.. Nhu+ng su+. kie^.n to^i bi. ba('t
giam ba^'y gio+` ta.o the^m mo^.t ca'i co+' cho ca'c hoa.t ddo^.ng
dda^'u tranh he^'t su+'c nhie^.t ti`nh cu?a gio+'i sinh vie^n ho.c
sinh. ta^'t ca? dde^`u tung ra du+ lua^.n kha('p no+i ra(`ng to^i bi.
giam giu+~ la` do Chu Tu+? vu ca'o, ra(`ng chi'nh quye^`n dda~ ba^'t
cha^'p pha'p lua^.t, cha` dda.p le^n quye^`n tu+. do ca^`m bu't mo^.t
ca'ch he^'t su+'c tho^ ba.o. THSV ba^'y gio+` mo^.t ma(.t va^.n
ddo^.ng ca'c gia'o su+ dda.i ho.c co' lo`ng ye^u nu+o+'c le^n tie^'ng
dde^? u?ng ho^. to^i, u?ng ho^. gia ddi`nh to^i.
(tri'ch Trui re`n trong lu+?a ddo?, trang 181).
DDo.c ddoa.n va(n tre^n cho tha^'y Vu~ Ha.nh dda~ tra('ng tro+.n vu
ca'o cho Chu Tu+? di'nh va`o vie^.c ba('t giu+~ o^ng ta, ddo^`ng
tho+`i y dda~ va^.n ddo^.ng trong gio+'i tri' thu+'c dde^? xin tha
cho
y. DDo' la` lo^'i vu+`a dda'nh tro^'ng vu+`a a(n cu+o+'p.
Be^n ca.nh nhu+~ng to+` ba'o chi'nh thu+'c nhu+ Tin Va(n, CS co`n
to^?
chu+'c ra^'t nhie^`u nhu+~ng ba'o chi' sinh vie^n ho^~ tro+. va`
tie^'p tay cho Tin Va(n.
Ca'c ba'o sinh vie^n do nhu+~ng sinh vie^n nhu+ Tra^`n Thi. Ngo.c
Ha?o, quye^`n chu? ti.ch To^?ng Ho^.i sinh vie^n la`m "ba'o no'i"
to^'
ca'o My~ Ngu.y. Du+o+ng Va(n DDa^`y (Ba DDa^`y bie^.t danh Ba?y
Kho^ng
- DCV) la`m bi'ch ba'o sinh vie^n be^n Y khoa ddo`i chuye^?n ngu+~ o
+?
DDa.i ho.c y khoa.. Nguye^~n Tru+o+`ng Co^?n, chu? bu't ba'o sinh
vie^n ca tu.ng qua^n gia?i pho'ng trong di.p te^'t Ma^.u tha^n, bi.
ba('t va` bi. to`a a'n qua^n su+. ke^'t tu` 5 na(m kho^? sai.
Nguye^~n
DDa(ng Tru+`ng dda~ tro^'n ra vu`ng gia?i pho'ng bi. ke^'t a'n 10 na
(m
bie^.t xu+'.
DDa.i ho.c Khoa ho.c co' to+` Lu+?a Ho^`ng, to+` Da^'n Tha^n ddu+o+.c
o^ng gia'o su+ Tra^`n Kim Tha.ch ddo+~ dda^`u. Lua^.t Khoa co' to+`
DDa^'t mo+'i do Le^ Hie^'u DDa(`ng, Nguye^n Ha.o. To+` Ho.c sinh do
Le^ Va(n Trie^`u la`m chu? nhie^.m, Nguye^~n Thi. Lie^n Hoa qua?n
ly',
xua^'t ba?n 1000 so^'.
Nhu+ng quan tro.ng la` to+` Ho^`n Tre?. To+` Ho^`n Tre? dda~ mu+o+.n
danh ti'nh mo^.t so^' ngu+o+`i vie^'t te^n tuo^?i o+? mie^`n Nam lu'c
ba^'y gio+` nhu+ ta^'m bi`nh phong va` giu'p la`m ta(ng uy ti'n cho
to+` Ho^`n tre?. DDo' la` ca'c ta'c gia? co' te^n tuo^?i nhu+ Thie^n
Giang, Bu`i Cha'nh Tho+`i, Nguye^~n Va(n Trung, Vo~ Quang Ye^'n, Tru.
Vu~, To^ Nguye^.t DDi`nh, Thie^'u So+n, Lu+o+ng Phu+o+ng, Va^n Trang,
Ho^`ng Cu'c, Song Thu+o+ng, A'i Lan, Tha?o Lam, Phu+o+ng Kha'nh, Thu
Quye^n, Cao Ngo.c Phu+o+.ng, Phong So+n, Chinh Ba, Hu+~u Hoa`ng,
Nguye^~n Va(n Phu.ng, Phan Hu+~u Tri`nh. Nhu+ dda~ no'i o+? tre^n,
to`a soa.n dda(t trong mo^.t ngo^i chu`a do mo^.t cu+ si~ la` o^ng
Nguye^~n Va(n Hoanh ddu+'ng vai chu? nhie^.m. Mu.c xa~ lua^.n la` do
chi'nh nhu+~ng ca'n bo^ CS go^.c nhu+ Pha.m Ba' Tru+.c, Mu+o+`i Ha?i
bie^n so.an.
Be^n ca.nh ddo' la` nhu+~ng buo^?i sinh hoa.t va(n nghe^., ca nha.c
nha(`m co^? vu~ ca'c phong tra`o svhs pha?n chie^'n, ddo`i ho`a
bi`nh.
To+` sinh vie^n ra ma('t ddo^.c gia? nga`y 15/5/1967 do sinh vie^n
Ho^` Hu+~u Nha^.t la`m chu? nhie^.m. To+` sinh vie^n ddu+o+.c coi nhu
+
bie^?u tu+o+.ng cu?a sinh vie^n tranh dda^'u. O+? dda^y, to^i xin
ne^u
danh ta'nh ta^'t ca? nhu+~ng sinh vie^n thuo^.c ca'c pha^n khoa dda.i
ho. dda~ hoa.t ddo^.ng ca'ch na`y ca'ch kha'c cho CS. Ho. dda~ ga`i
ngu+o+`i va`o trong ca'c to^? chu+'c sinh vie^n. Cha(?ng ha.n nhu+
phong tra`o ddo`i Ho`a Bi`nh vo+'i chu+o+ng tri`nh "Ha't Cho DDo^`ng
Ba`o to^i nghe, Da^.y ma` ddi, Tie^'ng ha't nhu+~ng ngu+o+`i ddi to
+'i
DDe^m Va(n nghe^. te^'t Quang Trung" vo+'i su+. tham gia cu?a ca'c
sinh vie^n ddi theo CS nhu+: Tra^`n Thie^.n Tu+', ba'c si~ Tru+o+ng
Thi`n, nha.c si~ Nguye^~n Va(n Sanh, nha.c si~ si~ To^n Tha^'p La^.p,
Vo~ Tha`nh Long, nha.c si~ Tra^`n Xua^n Tie^'n, Pha.m Phu' Ta^m,
Tru+o+ng Thi. Hoa`ng va` Tru+o+ng Thi. Anh, Phu`ng Hu+~u Tra^n,
Nguye^~n Ngo.c Phu+o+ng, Vo~ Thi. To^' Nga,, Le^ Tha`nh Ye^'n.
Va` sau dda^y la` danh sa'ch sinh vie^n tranh dda^'u dda~ ti`nh
nguye^.n va`o ca(n cu+' o+? Ba('c Lo^. 7, Cam pu chia go^`m: Phan
Co^ng Tri`nh, Nguye^~n DDi`nh Mai, To^n Tha^'t La^p, Tra^`n Long A^?
n,
Nguye^~n Va(n Sanh, Le^ Tha`nh Ye^'n, Tru+o+ng Quo^'c Kha'nh, Huy`nh
Ngo.c Ha?i, Du+o+ng Va(n DDa^`y, Tra^`n Thi. Ngo.c Ha?o, Huy`nh Quang
Thu+, Hai Nam, Na(m Sao, Tra^`n Thi. Ngo.c Dung, Ha` Va(n Hu`ng,
Tru+o+ng Quo^'c Khoa'ch.
Trong khi ddo' nhu+ tie^'p su+'c cho ddi.ch, ca'c tri' thu+'c, da^n
bie^?u nha` va(n ddua nhau ra ca'c ba?n tho^ng ca'o ddu? loa.i.
Chu'ng
to^i cu~ng xin to'm ta('t ba?n Tuye^n ngo^n cu?a nho'm Quo^'c Gia,
nga`y 04/09/1974 ve^` ti`nh tra.ng dda`n a'p ba'o chi' ta.i mie^`n
Nam
do ca'c da^n bie^?u sau dda^y ddo^`ng ky' te^n: DB Nguye^~n Va(n
Binh,
DB Nguye^~n Tua^'n Anh, DB DDa(.ng va(n Tie^'p, DB Nguye^~n Va(n Cu
+?,
DB Du+o+ng Minh Ki'nh, DB Nguye^~n Tro.ng Nho, DB Nguye^~n Va(n Kim,
DB Nguye^~n DDu+'c Cung, DB Vu~ Co^ng Minh, DB DDo^~ Sinh Tu+', DB
Nguye^~n Hu+~u Hie^.u.
No^.i dung ba?n Tuye^n bo^' phu? nha^.n lua^.t ba'o chi' 007, be^nh
vu+.c ba'o Ho`a Bi`nh bi. bo^. Tho^ng tin chie^u ho^`i ddo'ng cu+?a,
be^nh vu+.c ca'c ky' gia? Nguye^~n Tha'i La^n, Ngo^ DDi`nh Va^.n bi.
go.i le^n co+ quan an ninh la^'y lo+`i khai. Nhu+~ng ba?n tuye^n
ca'o,
nhu+~ng ddo`i ho?i nhu+ the^' cha('c la` ddu'ng, cha('c la` ho+.p
pha'p, cha('c la` ngay tha(?ng vi` ca'c vi. a^'y dde^`u la` nhu+~ng
ngu+o+`i quo^'c gia cha^n chi'nh, ngu+o+`i co' lo`ng. Nhu+ng CS dda~
bie^'t lo+.i du.ng nhu+~ng hoa`n ca?nh nhu+ the^' dde^? cha^m the^m
ngo`i no^? pha' ro^'i tra^.t tu+., an ninh o+? Sa`i go`n.
Trong nhie^`u tha'ng qua, Ho^.i Va(n Bu't cu?a Thanh La~ng dda~
nhie^`u la^`n le^n tie^'ng ca?nh ca'o ve^` ti`nh tra.ng dda`n a'p
ba'o
chi' va` coi ddo' la` mo^.t ngu.c tu` tu+ tu+o+?ng quy mo^ nha^'t.
Nha` va(n Nha^.t Tie^'n cu~ng co' ddo.c mo^.t ba?n ca'o tra.ng da`i
ve^` ti`nh tra.ng ngo^.p tho+? cu?a va(n nghe^. si. mie^`n Nam cu~ng
nhu+ cu?a nga`nh xua^'t ba?n sa'ch ba'o du+o+'i lu+o+~i ke'o kie^?m
duye^.t a'c nghie^.t.
Ca.nh ddo' la` tuye^n ca'o cho^'ng ddo^'i chi'nh quye^`n mo^.t ca'ch
ddu+o+ng nhie^n cu?a kho^'i da^n bie^?u Da^n to^.c xa~ ho^.i go^`m
co': DB Tra^`n Va(n Tuye^n, Ho^` Ngo.c Nhua^.n, Nguye^~n Ngo.c
Nghi~a,
Nguye^~n Phu'c Lie^n Ba?o, Nguye^~n Co^ng Hoan, Ly' Tru+o+ng Tra^n,
Phan Thie^.p, Huy`nh Ngo.c Die^u, Tra^`n Va(n Thung, Tra^`n Ngo.c
Giao, Tra^`n Va(n So+n, Tra^`n Cao DDe^`, Phan Xua^n Huy, Tu+ DDo^`
Minh, DDinh Xua^n Du~ng, Le^ DDi`nh Duye^n, Ly' Quy' Chung, Kie^`u
Mo^.ng Thu, Nguye^~n Va(n Ha`m, Nguye^~n Va(n Phu+o+'c, Nguye^~n Hu
+~u
Tho+`i, Nguye^~n Ma^.u, Nguye^~n Phu+o+'c Vi~nh Tu`ng, Mai Ngo.c
Du+o+.c, Ho^` Va(n Minh, DDoa`n Mai.
Rie^ng ba?n tuye^n bo^' cu?a nho'm da^n bie^?u Xa~ ho^.i-Da^n to^.c
ma` lua^.t su+ Tra^`n Va(n Tuye^n la`m tru+o+?ng kho^'i thi` chu'ng
ta
co' quye^`n nghi ngo+` no^.i dung ba?n tuye^n ca'o ddo'. Vi` trong
so^' da^n bie^?u na`y, co' mo^.t so^' dda~ la`m tay sai cho CS nhu+
da^n bie^?u Ho^` Ngo.c Nhua^.n, Ly' Quy' Chung, Kie^`u Mo^.ng Thu.
Lua^.t su+ Tra^`n Va(n Tuye^n, mo^.t tri' thu+'c mie^`n Nam, mo^.t
ngu+o+`i quo^'c gia cha^n chi'nh ma` co`n co' the^? bi. CS gia^.t
gia^y thi` co`n ai kha'c nu+~a? Sau na`y dda'nh gia' co^ng to^.i cu?a
lua^.t su+ Tra^`n Va(n Tuye^n, Ho^` Ngo.c Nhua^.n dda~ vie^'t trong
ho^`i ky' "DDo+`i" cu?a o^ng nhu+ sau:
Lua^.t su+ Tra^`n Va(n Tuye^n, co' sa'ch na`o ddo' cho la` ly'
thuye^'t gia cu?a chu? nghi~a quo^'c gia cho^'ng Co^.ng, va`o quo^'c
ho^.i nhie^.m ky` 2, na(m 1971. Nhu+ng suo^'t nhie^.m ky`, anh chi?
ddi vo+'i ddo^'i la^.p va` la` tru+o+?ng kho^'i Xa~ ho^.i-Da^n to^.c.
Ho^m ga(.p nhau khi ddi tri`nh die^.n vo+'i qua^n qua?n o+? tru. so+?
Ha. vie^.n, anh co`n la.c quan no'i: ‘che^' ddo^. mo+'i kho^ng co'
lua^.t su+, nhu+ng to^i hy vo.ng se~ ddu+o+.c la`m ba`o chu+~a vie^n
nha^n da^n’. Ve^` anh cu~ng nhu+ mo^.t so^' ca'c anh nhu+ Phan
Thie^.p, Nguye^~n Ma^.u... thuo^.c ca'nh Quo^'c Da^n DDa?ng mie^`n
trung, tha^.t cu~ng kho' ma` la^'y va`i ba na(m tham gia chi'nh tri.
ddo^'i la^.p o+? Saigon dde^? ca^n ba(`ng dda'nh ddo^?i ma^'y mu+o+i
na(m cho^'ng Co^.ng. Nhu+ng ne^'u tho+`i gian tham gia tranh dda^'u
cho^'ng My~ cu?a ho. ke'o da`i the^m na(m mu+o+`i na(m nu+~a thi`
sao?
va` dda^u la` nhu+.ng gio.t nu+o+'c nho? nhoi muo^.n ma`ng gio+`
cho't, thay vi` ro+i ddi no+i kha'c, la.i go'p pha^`n la`m tra`n ca'i
ly?
(tri'ch ho^'i ky' DDo+`i, ba?n tha?o, Ho^` Ngo.c Nhua^.n, trang 165).
Ra dde^'n Ha?i ngoa.i, trong Va(n Ho.c mie^`n Nam, truye^.n 3, trang
1771 cu?a Vo~ Phie^'n co' tri'ch da^~n lo+`i gio+'i thie^.u cu?a
Tra^`n Ba.ch DDa(`ng co' ne^u 3 "ta'c pha^?m to^'t" trong tho+`i ky`
1954-1975 la` Vu~ Ha.nh, So+n Nam va` Vo~ Ho^`ng va` kho^ng dde^`
ca^.p mo^.t chu+~ dde^'n vai tro` ca'n bo^. CS cu?a Vu~ Ha.nh. Vie^.c
ne^u danh co' ba ta'c gia? tha^n Co^.ng co' ta'c pha^?m to^'t tha^.t
la` kho' cha^'p thua^.n ddu+o+.c? Va` the^' na`o la` ta'c pha^?m
to^'t? Va` nhu+ the^' ga.t bo? ta^'t ca? nhu+~ng nha` va(n mie^`n Nam
co`n la.i trong ddo' co' ca? Vo~ Phie^'n? To^i hy vo.ng ra(`ng nha`
va(n Vo~ Phie^'n chia se? nhu+~ng suy nghi~ cu?a to^i vie^'t vo+'i
su+. tra^n tro.ng va` co^ng bi`nh.
Cu`ng mo^.t tinh tha^`n nhu+ Tra^`n Ba.ch DDa(`ng, trong ba`i ba'o
cu?a Xua^n Trang nhan dde^`: Tuo^?i tre? VN la`m ba'o co' vie^'t nhu+
sau ve^` hie^.n tra.ng ba'o chi' da`nh cho gio+'i tre? mie^`n Nam:
Mo^.t ho^m to^i o+? to`a soa.n nha^.n ddu+o+.c be^n anh em be^n ta.p
chi' Tin va(n go+?i bie^'u cho to+` Tin Va(n so^' 10, vo+'i lo+`i
da(.n do` la` to+` Ho^`n Tre? ra^'t kho' chen cha^n vo+'i ca'c to+`
ba'o nha?m nhi' Tuo^?i hoa, Thie^'u nhi, Tuo^?i ngo.c... do bo.n
Nha^.t Tie^'n, Duye^n Anh, Ba?o So+n chu? tru+o+ng. Co' la^`n to^i,
to^i giao cho nha` pha't ha`nh DDo^.c La^.p, ddu+o+`ng Tra^`n Hu+ng
DDa.o 5 nga`n so^' thi` sau ddo' y tra? ve^` ga^`n ddu?... 5 nga`n
so^', nghi~a la` kho^ng ba'n ddu+o+.c to+` na`o ca?.
Ba'o do CS chu? tru+o+ng kho^ng ba'n ddu+o+.c vi` kho^ng ai mua,
nhu+ng bo.n ho. va^~n go.i ca'c ba'o Tuo^?i Hoa, Tuo^?i ngo.c,
Thie^'u
nhi la` nhu+~ng ba'o nha?m nhi'. DDo' la` ca'i cung ca'ch cu?a
ngu+o+`i CS.
Be^n ca.nh nhu+~ng to+` ba'o chi'nh thu+'c nhu+ Tin Va(n, ngu+o+`i CS
dda~ pha't ha`nh vo^ so^' ba'o ve^. tinh nhu+ ca'c to+` Xung ki'ch,
Suo^'i the'p, Lu+?a thie^ng, Trung Kie^n tu+` ca(n cu+' ddu+a va`o
no^.i tha`nh. Nhu+ng nhu+~ng ba'o na`y thu+.c su+. cu~ng i't ddu+o+.c
ai bie^'t to+'i.
Ke^'t lua^.n pha^`n 1
Nguye^~n DDi`nh Thi trong ba`i vie^'t Ca^u chuye^.n go+?i to+'i ca'c
ba.n tuo^?i tre? sinh vie^n ho.c sinh mie^`n Nam dda~ vie^'t:
Ma^'y tha'ng nay, tu+`ng bu+o+'c dda^'u tranh cu?a ca'c ba.n dda~
ddu+o+.c toa`n the^? ddo^`ng ba`o mie^`n Ba('c, nha^'t la` ca'c gio
+'i
tri' thu+'c, dda.i ho.c, ca'c lu+'a tuo^?i tre?, cha(m chu' theo do~i
vo+'i ti`nh thu+o+ng ye^u dda^`y tu+. ha`o. Hai mu+o+i na(m la(n
lo^.n
lu+?a dda.n, va` nga`y nay ddang tie^'p tu.c chie^'n dda^'u, da^n
to^.c ta ddo^`ng tho+`i dda~ kho^ng ngu+`ng tu+` dda^'t bu`n ma`
nha`o
na(.n la.i cuo^.c so^'ng cu?a mi`nh, tu+`ng bu+o+'c tie^'n le^n xo'a
vo+~ bao ngang tra'i ba^'t co^ng va` que't ddi nhu+~ng ra'c ru+o+?i
cu?a che^' ddo^. cu~.
Va` Ly' Cha'nh Trung trong ba`i: La`m va` tin cu~ng dda~ vie^'t:
Kho^ng co' mu~i nho.n xung ki'ch cu?a thanh nie^n thi` kho^ng the^?
ta.o ddu+o+.c nhu+~ng xa'o tro^.n du+~ do^.i va` ke'o da`i trong
nhu+~ng na(m 70, ga^y ddu+io+.c tie^'ng vagn o+? nu+o+'c ngoa`i va`
la`m cho ddi.ch ra^'t lu'ng tu'ng... To^i dda~ nha?y va`o cuo^.c
dda^'u tranh, pha^`n lo+'n do su+'c lo^i ke'o cu?a nhu+~ng ngu+o+`i
tre? tuo^?i no'i tre^n va` ddo' la` nhu+~ng nga`y dde.p nha^'t ma`
to^i dda~ so^'ng, vo+'i nhu+~ng ly' tu+o+?ng dde.p, nhu+~ng ti`nh ca?
m
dde.p, nhu+~ng gu+o+ng ma(.t dde.p ma~i ma~i kho^ng que^n.
Hie^.n nay, to+` Tuo^?i tre? cu`ng nhu+ to+` Tuo^?i Tre? chu? nha^.t,
Tuo^?i tre? cu+o+`i ta.i tha`nh pho^' Saigon la` ha^.u due^. cu?a
nhu+~ng to+` ba'o sinh vie^n, ho.c sinh tho+`i tru+o+'c 1975. Mo^.t
so^' bo.n ho. ddu+o+.c trui re`n tu+` nhu+~ng nga`y tha'ng tranh
dda^'u trong ma(.t tra^.n ba'o chi' cu?a Sa`i go`n tru+o+'c 1975 nay
dda?m tra'ch nhie^.m vu. mo+'i.
Ma(.t tra^.n ba'o chi' o+? ddo^ thi. tro+? tha`nh mu~i nho.n ha`ng
dda^`u trong ta^'t ca? ca'c phong tra`o cho^'ng My~, cho^'ng Thie^.u.
Ta^'t ca? nhu+~ng to+` ba'o a^'y tro+? tha`nh vu~ khi' tu+ tu+o+?ng
theo le^.nh cu?a dda?ng go'p pha^`n va`o su+. su.p ddo^? mie^`n Nam
va`o na(m 1975.
Vie^'t la.i nhu+~ng trang na`y nhu+ mo^.t ba`i ho.c o^n la.i cho
nhu+~ng ngu+o+`i da^n o+? mie^`n Nam tru+o+'c 1975 nay dda~ sinh
so^'ng o+? nu+o+'c ngoa`i. Nhu+ mo^.t ba`i ho.c. Nhu+ mo^.t di~ va~ng
ca^`n ddu+o+.c kho+i la.i dde^? cu`ng nho+' nhu+~ng na(m tha'ng a^'y.