Polacy mający podwójne obywatelstwo podróżujący do Polski są narażeni na poważne problemy. Przy wyjeździe z Polski grożą im utrata biletu, zatrzymanie do czasu wyrobienia polskiego paszportu i kary finansowe. Rząd polski zdecydował się zmusić Polaków zamieszkałych na stałe za granicą - w USA i Kanadzie - do łamania prawa ich krajów poprzez przymus używania polskich paszportów w podróży. Według konsulatu polskiego w Nowym Jorku: "Osoba mająca obywatelstwo polskie i amerykańskie w Polsce jest wyłącznie obywatelem polskim, w USA wyłącznie amerykańskim. Granicę polską przekracza na podstawie paszportu z orzełkiem w koronie, a granicę Stanów Zjednoczonych na podstawie paszportu amerykańskiego". Amerykańskie prawo naturalizacyjne i Urząd Imigracyjny zabraniają używania paszportów krajów pochodzenia w podróżach zagranicznych i nakazują używanie wyłącznie paszportów amerykańskich. Z kolei State Department (Ministerstwo Spraw Zagranicznych) ma inny pogląd na ten sam temat. Polacy w USA będą dopóty mieli problemy, dopóki Justice Department and State Department nie zaczną mówić jednym głosem na temat używania obcego paszportu. Zanim to nastąpi, powinniśmy bronić naszych interesów zarówno w USA, jak i w Polsce.

Na świecie obowiązuje ogólnie stosowana zasada, że podróżuje się z paszportem kraju stałego zamieszkania; tzn. podwójni obywatele mieszkający w Anglii czy w Niemczech podróżują z paszportem angielskim lub niemieckim, a w USA - amerykańskim. W ten sposób unikają konfliktów prawnych w krajach zamieszkania. Prawo polskie powinno dać nam możliwość wolnego wyboru, z jakim paszportem podróżujemy.

Na jakiej podstawie podejmowane są decyzje na lotnisku Okęcie, od kogo zażądać polskiego paszportu? W jaki sposób posiadacz obcego paszportu może być "podejrzany" o polskie obywatelstwo?

Czy urzędnik graniczny podejmuje decyzję o zatrzymaniu ze względu na posługiwanie się językiem polskim lub paszportowy wpis: pochodzenie rodziców, miejsce urodzenia, nazwisko?

Panowie podejrzani o polskie obywatelstwo narażają się dodatkowo, jeżeli kiedykolwiek służyli w armii amerykańskiej.

Grozi im do pięciu lat więzienia, jeżeli wjadą, mając polski paszport.

Określa się, że 16 - 20 tysięcy Polaków amerykańskich służyło w Wietnamie. W armii amerykańskiej jest wielu oficerów i żołnierzy polskiego pochodzenia. Polscy weterani, którzy służyli w Korei lub podczas drugiej wojny w armiach brytyjskiej, amerykańskiej lub w amerykańskich kompaniach wartowniczych w Niemczech, też są przestępcami w myśl polskiego prawa. Odpowiedź na pytanie, dlaczego Polacy z USA i Kanady są wybiórczo zmuszani do używania polskich paszportów przy wjeździe i wyjeździe z Polski, nie jest trudna. Chodzi wyłącznie o pieniądze: paszporty kosztują 130 - 360, a opłaty notarialne - 35 dolarów. W zależności od kraju inne są opłaty za te same polskie usługi konsularne. Co na to rzecznik praw obywatelskich? Wymierzone jest to głównie w Polonię amerykańską, gdyż w Polsce uważa się, że ją na to stać, a zatem niech płaci. Oczywiście, polskie MSZ wie, że paszporty USA kosztują 50, a tutejsze opłaty notarialne wynoszą 1,50 - 2,50 dolara za stronę dokumentu. I tak potwierdzenie pełnomocnictwa kosztuje 115 dolarów w konsulacie, amerykańskie notarialne potwierdzenie około 2,50 dolara. Nic więc dziwnego, że dokumenty notaryzowane przez amerykańskich notariuszy są w oczach polskich urzędników nieważne. Minister Geremek wie, że praktyki te drażnią Polonię; nie przeszkadza mu to jednak ciągle domagać się naszego poparcia finansowego i politycznego. Czas powiedzieć, że za dziesięciolecia naszego poparcia finansowego i politycznego dla Polski i "Solidarności" należy nam się coś w zamian, a nie tylko kolejne żądania poparcia i pieniędzy. Na początku lipca 1999 roku wysłałem e-mail z prośbą o wyjaśnienie szykan paszportowych przeciwko obywatelom USA na lotnisku Okęcie do przewodniczącego komisji, pana Ryszarda Czarneckiego. Do dzisiaj nie uzyskałem odpowiedzi.

Krzysztof M. Krawczyk