Historia rowerów w Polsce - ciekawy dokument
Jan Kotletty
cenn� ciekawostk� sprzed oko�o 100 lat:
http://nasza-klasa.pl/school/6828/photos/1374?page=1
Penetruj�c te sprawy dowiedzia�em si�, �e rowery
nazywano wtedy ko�owcami, a rowerzyst�w - ko�ownikami.
Jako� bardziej swojsko to brzmia�o.
Jan
garym
mi sie podoba i przynajmniej nawi�zuje do innych j�zyk�w- czeskie Kolo,
niemieckie Rad
Jan
> pl.rec.kolowce lub pl.rec.kolownicy :)
>
> mi sie podoba i przynajmniej nawi�zuje do innych j�zyk�w- czeskie Kolo,
> niemieckie Rad
A swoj� drog� - kiedy zaprzestano u�ywa� nazwy
ko�owiec? Czy proces zmiany nazwy na rower
trwa� d�ugo? Gdzie si� zacz��? Czyli - w kt�rym
zaborze? "Ko�owce" by�y w zaborze pruskim. Polacy
zamo�niejsi stanowili tu te� elit� intelektualn�.
Dbali oni o to, �eby j�zyk polski by� �ywy, mimo
niech�ci w�adz zaboru pruskiego. St�d zapewne
wzi�a si� �wczesna polska nazwa pojazdu dwuko�owego
z nap�dem no�nym. Ko�owce by�y drogie i tylko
zamo�niejsi mogli sobie na te pojazdy pozwoli�.
Kruszwickie Towarzystwo Ko�ownik�w Nadgopla�skich
by�o jednym z kilku w Wielkopolsce i mia�o powi�zania
z takimi samymi towarzystwami z innych miast,
w tym z Poznania, Gniezna czy Inowroc�awia.
Jan
Marcin Hyła
> A swoj� drog� - kiedy zaprzestano u�ywa� nazwy
> ko�owiec?
Zapewne po prostu wtedy, kiedy zacz�to u�ywac s��w KOLARZ i KOLARSTWO :-)
> Kruszwickie Towarzystwo Ko�ownik�w Nadgopla�skich
> by�o jednym z kilku w Wielkopolsce i mia�o powi�zania
> z takimi samymi towarzystwami z innych miast,
> w tym z Poznania, Gniezna czy Inowroc�awia.
W Warszawie by�o Warszawskie Towarzystwo Cyklist�w (a nie ko�owc�w czy
kolarzy :-) , za�o�one w 1886 roku. I nadal zreszt� jest.
marcin ha
--
Miasta dla rower�w http://www.rowery.org.pl
Wojtek Paszkowski
news:hd2257$5t7$1...@srv.cyf-kr.edu.pl...
> pl.rec.kolowce lub pl.rec.kolownicy :)
>
> mi sie podoba i przynajmniej nawi�zuje do innych j�zyk�w- czeskie Kolo,
> niemieckie Rad
s�owo "ko�ownik" nie umar�o u nas tak do ko�ca, osta�o si� w j�zyku (czy te�
gwarze, jak kto woli) kaszubskim.
pozdr
Piotr Rościszewski
> niemieckie Rad
Po �l�sku rower zawsze nazywa� si� ko�em, nie tylko po czesku.
--
Wys�ano z serwisu Usenet w portalu Gazeta.pl -> http://www.gazeta.pl/usenet/
Jan
> s�owo "ko�ownik" nie umar�o u nas tak do ko�ca, osta�o si� w j�zyku (czy
> teďż˝ gwarze, jak kto woli) kaszubskim.
A tego nie wiedzia�em. Cho� bywam na Kaszubach.
To by potwierdza�o moje przypuszczenie, �e w ka�dym
zaborze by�o inaczej. Skoro w pozna�skim te� byli
ko�ownicy... Je�dzili na ko�owcach w ka�dym razie.
W Warszawie - cykli�ci. A na czym je�dzili?
Czy na welocypedach mo�e? W rosyjskim do dzi�
tak siďż˝ ten pojazd nazywa.
Jan
Jan
> (...) W Warszawie by�o Warszawskie Towarzystwo Cyklist�w
>nie ko�owc�w czy kolarzy :-) , za�o�one w 1886 roku. I nadal zreszt�
jest.
Czy wiadomo, jak si� nazywa�y same pojazdy?
Czy mo�e welocypedy? W Rosji do dzi� tak je zw�.
Ale w zaborze pruskim (po Bismarcku - niemieckim)
je�d�cy byli ko�ownikami, a pojazdy - ko�owcami.
Jan
Jan
Jan
bans
> mi sie podoba i przynajmniej nawi�zuje do innych j�zyk�w- czeskie Kolo,
> niemieckie Rad
Akurat dla �l�zak�w to nie dziwota... U nas jest np. magiczny most.
Wje�d�a si� na niego na kole, a zje�d�a na rowerze, a w drug� stron�
odwrotnie.
--
bans
bans
> Po �l�sku rower zawsze nazywa� si� ko�em, nie tylko po czesku.
A gorole zawsze zawieszaj� si�, gdy pytam co to za znak - bia�e ko�o na
niebieskim tle ;)
--
bans
garym
> garym pisze:
>
>> pl.rec.kolowce lub pl.rec.kolownicy :)
>>
>> Kolo, niemieckie Rad
>
> A swoją drogą - kiedy zaprzestano używać nazwy
> kołowiec? Czy proces zmiany nazwy na rower
> trwał długo? Gdzie się zaczął? Czyli - w którym
> zaborze?
No właśnie, dziwne że skoro nazwy koło, kołowiec, bicykl była już dosyć
popularna w języku polskim, to przebił się w ostateczności eponim rower.
Eponimy są charakterystyczne głównie dla całkowicie nowych produktów,
a rower takim już nie był wtedy. Zapewne nazwa rower używana była dla
odróżnienia pojazdu z łańcuchem wprowadzonego przez Rover od
poprzedników. Ale ciekawe, że taki proces wytworzył się tylko w języku
polskim. Szczególnie, że Polacy byli wtedy pod zaborami, razem z innymi
nacjami i pod ich wpływem, dla których słowo rower musiało brzmieć
bardzo dziwnie. I mamy nadal takie dziwne wyrażenia: Kolarz jedzie na
rowerze, dla porównania motocyklista jedzie na motocyklu, kajakarz
płynie na kajaku itd. Jedynym pocieszeniem jest, że angielski wyraz
rover oznacza ‘wędrowca, włóczęgę’. Stąd też jest rawing (wioślarstwo) i
rover (wioślarz)
nb
> Jan pisze:
>> garym pisze:
>>
>>> pl.rec.kolowce lub pl.rec.kolownicy :)
>>>
>>> mi sie podoba i przynajmniej nawiązuje do innych języków- czeskie
>>> Kolo, niemieckie Rad
>>
>> A swoją drogą - kiedy zaprzestano używać nazwy
>> kołowiec? Czy proces zmiany nazwy na rower
>> trwał długo? Gdzie się zaczął? Czyli - w którym
>> zaborze?
>
> No właśnie, dziwne że skoro nazwy koło, kołowiec, bicykl była już
> dosyć popularna w języku polskim, to przebił się w ostateczności
> eponim rower.
> Eponimy są charakterystyczne głównie dla całkowicie nowych
> produktów,
A może, problem w nazywających a nie nazywanych?
Nazewnictwo polskie wydaje się bardziej opierać na cechach
powierzchownych (np, kształt, etykieta firmy) niż na innych,
(np. funkcji). Stąd np junkers, kolt, gnat (przekręcone Nagant)
scotch, zeppelin i mnóstwo innych mających czasem powszechnie
znane polskie nazwy.
> a rower takim już nie był wtedy. Zapewne nazwa rower używana była dla
> odróżnienia pojazdu z łańcuchem wprowadzonego przez Rover od
> poprzedników. Ale ciekawe, że taki proces wytworzył się tylko w języku
> polskim.
A może to tylko dla uniknięcia homonimów?
Czechom jednak to nie przeszkadza i "kolo"
to no. koło, rower, runda/etap (np w teleturnieju),
i bodajże tercja (w hokeju).
> Szczególnie, że Polacy byli wtedy pod zaborami, razem z
> innymi nacjami i pod ich wpływem, dla których słowo rower musiało
> brzmieć bardzo dziwnie. I mamy nadal takie dziwne wyrażenia: Kolarz
> jedzie na rowerze, dla porównania motocyklista jedzie na motocyklu,
> kajakarz płynie na kajaku itd.
"Kolarz na rowerze" nie jest bardziej dziwne niż określenia
kierowcy samochodu, tramwaju, statku, samolotu, rakiety
parowozu i pewnie jeszcze czegoś - również nie od nazwy pojazdu.
> Jedynym pocieszeniem jest, że angielski
> wyraz rover oznacza ‘wędrowca, włóczęgę’. Stąd też jest rawing
> (wioślarstwo) i rover (wioślarz)
--
nb
Jan
> No właśnie, dziwne że skoro nazwy koło, kołowiec, bicykl była już dosyć
> popularna w języku polskim, to przebił się w ostateczności eponim rower.
> (...)Zapewne nazwa rower używana była dla
> odróżnienia pojazdu z łańcuchem wprowadzonego przez Rover od
> poprzedników. (...)
Ten łańcuch jako wyróżnik pojazdów produkcji Rovera
jest wątpliwy. Na odznace Towarzystwa Kołowników
Nadgoplańskich jest wizerunek roweru (patrz początek
wątku - wtedy rower zwano nad Gopłem kołowcem)
w postaci niemal nam współczesnej, czyli z łańcuchem.
Jeśli w Warszawie były bicykle i byli cykliści,
upowszechnienie się "roweru" jest tajemnicze.
Na pewno ma związek w produktami firmy Rover.
Ale co sprawiło, że "rower" wygrał w polszczyźnie
literackiej? Może bicykle/kołowce marki Rover
były wyjątkowe, na przykład pod względem jakości?
Może to była moda lub snobizm?
Co do nazw, to rzeczywiście bywa z nimi różnie,
czasem rządzi tym przypadek. W Bułgarii na pociąg
wołają vlak, tak samo jak w Czechach i Słowacji.
Ale już na dworzec mówią "gara", bo im linie
kolejowe pobudowali Francuzi.
Jan
Fabian
> Jeśli w Warszawie były bicykle i byli cykliści,
> upowszechnienie się "roweru" jest tajemnicze.
> Na pewno ma związek w produktami firmy Rover.
> Ale co sprawiło, że "rower" wygrał w polszczyźnie
> literackiej? Może bicykle/kołowce marki Rover
> były wyjątkowe, na przykład pod względem jakości?
> Może to była moda lub snobizm?
Gdyby to działo się teraz, to na pewno to był by wpływ akcji
marketingowej, ale wtedy?
Fabian.
garym
> Ten łańcuch jako wyróżnik pojazdów produkcji Rovera
> jest wątpliwy. Na odznace Towarzystwa Kołowników
> Nadgoplańskich jest wizerunek roweru (patrz początek
> wątku - wtedy rower zwano nad Gopłem kołowcem)
> w postaci niemal nam współczesnej, czyli z łańcuchem.
Pierwsze rowery wyglądem przypominające współczesne nazywały sie właśnie
Rover i zostały wyprodukowane w 1885. W Wielkopolsce mogli go nazywać
nadal kołowcem ale widać w innych rejonach (zapewne w Kongresówce)
przyjęła się inna nazwa i dlatego jeździmy teraz na rowerach.
Pozostałość po kołowcach pozostał w nazwach kolarz i kolarstwo
Michał
nb
> garym pisze:
...
> Co do nazw, to rzeczywiście bywa z nimi różnie,
> czasem rządzi tym przypadek. W Bułgarii na pociąg
> wołają vlak, tak samo jak w Czechach i Słowacji.
> Ale już na dworzec mówią "gara", bo im linie
> kolejowe pobudowali Francuzi.
Ale po rosyjsku to "wokzał", eponim od Vauxhall.
I dlatego Kongresówka, z silnymi wpływami ze wschodu
jest podejrzana o przeforsowanie "roweru".
--
nb
Jan
> Pierwsze rowery wyglądem przypominające współczesne nazywały sie właśnie
> Rover i zostały wyprodukowane w 1885. W Wielkopolsce mogli go nazywać
> nadal kołowcem ale widać w innych rejonach (zapewne w Kongresówce)
> przyjęła się inna nazwa (...)
Jeśli to pewne, data, marka i koncepcja, to
może dowodzić, żeśmy są podatni na nowości bardzo.
W takim razie to nowa konstrukcja wywołała silną
potrzebę odrębnej nazwy - czyli pochodnej od marki.
Tak jak odkurzacz dość długo nazywano elektrolux-em.
Jeszcze dziś spotyka się tą nazwę markopochodną.
A przy okazji - kołowiec czy koło jako nazwa tego,
co dziś oficjalnie nazywamy rowerem, to nie jest
regionalizm z Wielkopolski. Mówiono tak i pisano
na bardzo dużym obszarze, od Kaszub, przez Bory
Tucholskie, Toruń-Bydgoszcz, Kujawy i Poznań, aż
do Śląska. Według mnie "rower" musiał forsować ktoś
poczytny, i to ktoś z Kongresówki, skąd się wywiodła
nasza rozbiorowa, a zwłaszcza porozbiorowa elita
intelektualna. Czy może z Galicji - Krakowa, jak tu
ktoś sugerował.
Ktoś piszący pracę (np. magisterską) na filologii
polskiej mógłby sobie zadać trud i uporządkować
dawniejsze teksty o tych pojazdach (welocypedach,
bicyklach, kołach i kołowcach, rowerach)) według
dat i miejsca. Wtedy można by wyłapać moment
przyjęcia "roweru" jako nazwy jedynej. I może
dałoby się ustalić "utrwalacza" tej nazwy. Może
np. Bolesław Prus? Pisał o rowerze w ironicznym
reportażu z wystawy w Paryżu. Z tej, na okoliczność
której Eiffel wybudował słynną dziś wieżę.
Jan
stefandora
> garym pisze:
>
>> Pierwsze rowery wygl�dem przypominaj�ce wsp�czesne nazywa�y sie w�a�nie
>> Rover i zosta�y wyprodukowane w 1885. W Wielkopolsce mogli go nazywa�
>> nadal ko�owcem ale wida� w innych rejonach (zapewne w Kongres�wce)
>> przyj�a si� inna nazwa (...)
>
> Je�li to pewne, data, marka i koncepcja, to
> mo�e dowodzi�, �e�my s� podatni na nowo�ci bardzo.
> W takim razie to nowa konstrukcja wywo�a�a siln�
> potrzeb� odr�bnej nazwy - czyli pochodnej od marki.
> Tak jak odkurzacz do�� d�ugo nazywano elektrolux-em.
> Jeszcze dziďż˝ spotyka siďż˝ tďż˝ nazwďż˝ markopochodnďż˝.
To jakie� szersze zjawisko. Gdy mieszka�am w Niemczech mia�am polsk�
s�siadk�, kt�ra tam je�dzi�a pekaesem do sklepu po mazowszank�...
--
Dorota,
Szprota.
cynamoon
> nazywano wtedy ko�owcami, a rowerzyst�w - ko�ownikami.
> Jako� bardziej swojsko to brzmia�o.
hmm...
ko�owacizna zamiast cyklozy te� pi�knie o swojsko brzmi ;-)
Marek
--
Wys�ano z serwisu OnetNiusy: http://niusy.onet.pl
Jan
> ko�owacizna zamiast cyklozy te� pi�knie o swojsko brzmi ;-)
Pewnie, �e tak. Ale rower to jest przedmiot
u�ytku codziennego i dlatego nazwa uciera
si� w mowie potocznej, a nie w opisach chor�b.
Inna przyczyna. Dzieje zmiany nazwy ko�owca
�amane przez bicykla - roweru s� ciekawe, bo
pozwalaj� �ledzi� upowszechnienie si� tego pojazdu.
Na pocz�tku by�y one tak drogie, �e nawet
zamo�niejsi korzystali z wypo�yczalni.
I tworzyli elitarne towarzystwa, kt�rych cz�onkowie
dumnie nosili srebrne odznaki (jak na przytoczonym
zdj�ciu).
Jan
Ludek Vasta
> Czechom jednak to nie przeszkadza i "kolo"
> i bodaj�e tercja (w hokeju).
To ostatnie nie, mecz hokejowy dzieli si� na t�etiny. Ale poszczegolne
kolejki ligi hokejowej to "kola", wiec na pocz�tku jest pierwsza kolejka
- "prvnďż˝ kolo".
Ludek
Tomasz
> Jan wrote:
>> garym pisze:
>> mo�e dowodzi�, �e�my s� podatni na nowo�ci bardzo.
>> W takim razie to nowa konstrukcja wywo�a�a siln�
>> potrzeb� odr�bnej nazwy - czyli pochodnej od marki.
>> Tak jak odkurzacz do�� d�ugo nazywano elektrolux-em.
>> Jeszcze dziďż˝ spotyka siďż˝ tďż˝ nazwďż˝ markopochodnďż˝.
> To jakie� szersze zjawisko. Gdy mieszka�am w Niemczech mia�am polsk�
> s�siadk�, kt�ra tam je�dzi�a pekaesem do sklepu po mazowszank�...
A z drugiej strony, on nie je�dzi samochodem, tylko mercem.
Snobizm i antysnobizm jednocze�nie?
t
Piotr Rościszewski
To mi przypomnia�o zabawny tytu� na projekcie: stacja CPN Shella.
--
nb
> nb wrote:
>> Czechom jednak to nie przeszkadza i "kolo"
>> to no. koło, rower, runda/etap (np w teleturnieju),
>> i bodajże tercja (w hokeju).
>
> To ostatnie nie, mecz hokejowy dzieli się na třetiny. Ale poszczegolne
> kolejki ligi hokejowej to "kola", wiec na początku jest pierwsza
> kolejka - "první kolo".
Dzięki!
Czyli jednak w drugim znaczeniu. Mogło mnie zmylić w czeskiej
telewizji, że o trzeciej kolejce mówili na początku trzeciej
tercji meczu.
> Ludek
Ty mnie poprawiasz tutaj, a ja poprawiam Twoje nieliczne
bohemizmy w polskiej Wikipedii. Bardzo dobrze piszesz.
PS
Chodzi o poprawianie w polskim znaczeniu słowa, a nie czeskim :-)
--
nb
Jan
> To mi przypomnia�o zabawny tytu� na projekcie: stacja CPN Shella.
A mnie z kolei przypomnia�o si�, �e jako bardzo
ma�y brzd�c urz�dza�em z ch�opakami z podw�rka
zawody w rzucaniu sid�em.
M�odzie�y wyja�niam, �e Sid�o to by� nasz najlepszy
oszczepnik. Zdobyďż˝ sredbrny medal na olimpiadzie.
Byďż˝ bardziej popularny niďż˝ dzisiejsi sportowcy.
Nie by�o dopingu ani telewizji. Wystarczy�y radiowe
transmisje, �eby nasi olimpijczycy byli znani.
A sid�o w naszym poj�ciu to by� kij przypominaj�cy
oszczep.
Wygl�da na to, �e nazwa powstaje spontanicznie,
a potem siďż˝ utrwala poprzez powtarzanie.
Jan
Ryszard Mikke
It's not a bike. It's a Harley! :)
rmikke
Jan
Napisza�em:
> Wygl�da na to, �e nazwa powstaje spontanicznie,
> a potem siďż˝ utrwala poprzez powtarzanie.
Tak to jest z nazwami, ale ZMIANA nazwy ju� u�ywanej,
i to na du�ym obszarze, to nieco inna sprawa.
Zastanawiam si� nad tak� oto mo�liwo�ci�.
Je�li w jednym zaborze by�o inaczej ni� w drugim,
nowa nazwa mog�a stanowi� kompromis, W takim razie
trzeba tylko (!) znale�� tekst, gdzie nowej nazwy
(czyli roweru) u�yto po raz pierwszy.
Jan
Titus_A...@somewhere.in.the.world
wrote:
> Znam go�cia spod Hamburga, kt�ry tam do dzi� tankuje w Ce-Pe-eNie.
Ten CePeeN to nazwa uzywana powszechnie przez TIRowcow i kierowcow
autokarow.
TA
Gotfryd Smolik news
> Post Scriptum
>
> Napisza�em:
>> Wygl�da na to, �e nazwa powstaje spontanicznie,
>> a potem siďż˝ utrwala poprzez powtarzanie.
>
> Tak to jest z nazwami, ale ZMIANA nazwy ju� u�ywanej,
> i to na du�ym obszarze, to nieco inna sprawa.
Masz na my�li taki przypadek, jak "tranzystor"? ;)
Przypomn�: to z okazji napis�w, kt�rymi szczycili si� producenci,
przez pewien czas *przyj�a si�* (wbrew j�zykologom, logice
i pytaniu czy zegarki nazywa� "d�u�ejsami") taka nazwa na
przeno�ne radioodbiorniki (do czasu wyparcia tranzystor�w
luzem przez uk�ady scalone :)).
Czy w tym kontek�cie "Rover" dziwi?
> Zastanawiam si� nad tak� oto mo�liwo�ci�.
> Je�li w jednym zaborze by�o inaczej ni� w drugim,
> nowa nazwa mog�a stanowi� kompromis, W takim razie
> trzeba tylko (!) znale�� tekst, gdzie nowej nazwy
> (czyli roweru) u�yto po raz pierwszy.
Chcesz wy�ledzi�, gdzie po raz pierwszy u�yto nazwy
"magi" na okre�lenie pewnego rodzaju przypraw do zup
(od "Maggi" oczywi�cie)?
:)
pzdr, Gotfryd
Jan
(...)
> Chcesz wy�ledzi�, gdzie po raz pierwszy u�yto nazwy
> "magi" na okre�lenie pewnego rodzaju przypraw do zup
> (od "Maggi" oczywi�cie)?
> :)
Nie ma co si� �mia�, przecie� s� ksi��ki kucharskie typu
"Kuchnia polska". Wystarczy sprawdziďż˝ w jakiejďż˝ bogatszej
bibliotece. Z rowerem jest gorzej. Czytam o ko�owcach
i ko�ownikach - w zaborze pruskim/niemieckim - oraz
o bicyklach i cyklistach - w rosyjskim. Ale nie trafi�em
na jakie� rozwa�ania o poprawno�ci lub wy�szo�ci jednej
nazwy nad drug�. Pami�tam ze szko�y, z felieton�w Prusa
z prasy warszawskiej, �e napisa� on o rowerze z okazji
wystawy w Pary�u, w 1889. Czyli ju� w Kongres�wce
funkcjonowa� rower, skoro Prus nie u�y� nazwy "bicykl".
Po odrodzeniu siďż˝ Polski medytowano nad ujednoliceniem
j�zyka i wtedy mog�o doj�� do poparcia jednych nazw
i odrzucenia innych.
O ile wiem, ksi��ki mo�na publikowa� nie p�ac�c honorarium
po up�ywie 70 lat (chyba po �mierci autora). St�d du�a
ilo�� dawnych publikacji w sieci. I st�d szansa, �e si�
uda wyja�ni� takie kwestie.
Pozdrawiam,
Jan