FW: {भारतीयविद्वत्परिषत्} ह्रस्वस्थवीयस्तरग्रीवं

[Ramanujan P]

क्षम्यताम् । काश्चनाहुतयः इति स्यात् ।

 

रामानुजः

 

From: Ramanujan P [mailto:ra...@cdac.in]
Sent: Friday, June 29, 2012 10:37 AM
To: 'hnbh...@gmail.com'
Cc: 'subrahmanyam korada'; 'bvpar...@googlegroups.com'
Subject: RE: {भारतीयविद्वत्परिषत्} ह्रस्वस्थवीयस्तरग्रीवं

 

मान्याः

 

अर्धेन्द्राणीति केचनाहुतयः ।

तेषु इन्द्रस्य सर्वेषां देवानां भागस्य

अर्धः भागः भवतीति तं “भूयिष्ठभाक्तमः”

इति श्रुतिर्वदति । अत्रापि यद्यपि

तमबिष्ठनौ भवतः तथापि

वैलक्षण्यमप्यस्ति ।

भूयिष्ठं भजत इति भूयिष्ठभाक्,

तादृशेषु अतिशयितः इति तमप् ।

 

रामानुजः

 

From: bvpar...@googlegroups.com [mailto:bvpar...@googlegroups.com] On Behalf Of Hnbhat B.R.
Sent: Friday, June 29, 2012 8:17 AM
To: ra...@cdac.in
Cc: subrahmanyam korada; bvpar...@googlegroups.com
Subject: Re: {भारतीयविद्वत्परिषत्} ह्रस्वस्थवीयस्तरग्रीवं

 

अत्रान्या गतिश्चिन्त्या। यदि साध्वी वा इति चिन्तनीयम्।

 

ह्रस्वा च स्थवीयसी च स्तरा - स्तृणाति इति = विस्तीर्णा च, इति सामानाधिकरण्येन विशेषणभावेन ग्रीवाशब्देनान्वयः शक्य एव।

 

प्रथने वावशब्दे इति सूत्रात् केवलादपि प्रथनार्थस्याभ्यूहः। स्तृ आच्छादने  इति धातुः।  अथवा ह्रस्वश्च स्थवीयांश्च स्तरो यस्या सा इति बहुव्रीहौ, ततः कर्मधारये, पुंवद्भावश्चोभयत्र तुल्य एव।

 

अत्र पक्षे, "खर्परे शरि वा विसर्गलोपमेके" इति वाक्यात्, विसर्गलोपे, उक्तरूपसिद्धिः।

 

प्रयोगान्तराणि श्रेष्ठतम-शब्दस्य मया अन्यत्र सूचितान्येव।

 

 

early    1(0)      9528(9529)

epic      16(29) 

classical           5(7)     

medieval          16(5)    228011(228022)

Sums   42        1756034          1756076

 

--
Dr. Hari Narayana Bhat B.R. M.A., Ph.D.,
Research Scholar,

Ecole française d'Extrême-OrientCentre de Pondichéry

16 & 19, Rue Dumas

Pondichéry - 605 001

 

 

--
निराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः।। (भ.गी.)
to subscribe go to the link below and put a request
https://groups.google.com/group/bvparishat/subscribe
To unsubscribe from this group, send email to
bvparishat+...@googlegroups.com

--
This message has been scanned for viruses and
dangerous content by MailScanner, and is
believed to be clean.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
This e-mail is for the sole use of the intended recipient(s) and may
contain confidential and privileged information. If you are not the
intended recipient, please contact the sender by reply e-mail and destroy
all copies and the original message. Any unauthorized review, use,
disclosure, dissemination, forwarding, printing or copying of this email
is strictly prohibited and appropriate legal action will be taken.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

[narayanan er]

विद्वद्भ्यो नमः।

अतिशायने तमबिष्ठनौ (५.३.५५) इत्यत्र काशिकायाम्-

यदा च प्रकर्षवतां पुनः प्रकर्षो विवक्ष्यते तदातिशायिकान्तादपरः प्रत्ययो भवत्येव। देवो वः सविता प्रार्पयतु श्रेष्ठतमाय कर्मणे।। युधिष्ठिरः श्रेष्ठतमः कुरूणाम् इति। इत्युक्तम्। 

अर्धं भार्या मनुष्यस्य भार्या श्रेष्ठतमः सखा। (महाभारतम्-1-74-41) इति तु महाभारतवाक्यम्, न तु वैदिकम्।

काशिकायाम्- अपरः प्रत्ययो भवत्येवेति निर्धारणं कथम्? अत्रापि प्रकर्षवतामपि पुनःप्रकर्षो विवक्षितश्चेत् तमबिष्ठनोरपवादिनौ तरबीयसुनौ एकस्मात् प्रत्ययादननन्तरमपरः प्रत्ययो भवत्येवेति निर्धारणं वा अवधारणं वा? अजादी गुणवचनादेव (५.३.५८) इत्यत्र एवकारः अवधारणार्थः इत्यप्युक्तम्।

लक्ष्ये लक्षणस्य सकृदेव प्रवृत्तिरिति न्यायेन सकृदेव प्रत्यय इष्टश्चेत्-काशिकोक्त एवकारः किंप्रयोजनः?

सकृपं विशदीकुर्वन्त्विति विदुषः प्रार्थये।

नारायणः।

[Hnbhat B.R.]

यदा काशिका-भाष्यकारयोः मिथो विप्रतिपत्तिः, भाष्यवचनमेव प्रामाण्यमिति सांप्रदायिकाः। नारायणभट्टानां यदि काशिकाप्रामाण्यमङ्गीकृतम्, येन अपाणिनीयप्रामाण्यसाधनं प्रयत्नेन निरूढम्, किमत्र चर्चायाः फलम्?

भाष्यकारमतं शेखरकाराभिमतं चाचार्यैरेवोक्तम्। काशिका-पदमञ्जरीकारादीनां पर्यालोचनयैवैतदुक्तं स्यात् शेखरकारैः इति तज्ज्ञैरेव तदनुसारेणात्र विचारः कर्तव्यः  इति विरमामि।

[Ramanujan P]

ज्यायस्तरेषु (अथर्ववेदे 2.26.3), श्रेयस्तरा

(काशिका 6.3.45), अणुष्वणुतरं भूयस्सु

भूयस्तरं (वरदगुरवः) इत्यादौ तरबीयसुनोरपि

प्रयोगः दृश्यते ।

 

रामानुजः

From: bvpar...@googlegroups.com [mailto:bvpar...@googlegroups.com] On Behalf Of narayanan er
Sent: Friday, June 29, 2012 12:07 PM
To: BHARATIYA VIDVAT
Subject: Re: {भारतीयविद्वत्परिषत्} ह्रस्वस्थवीयस्तरग्रीवं

 

विद्वद्भ्यो नमः।

--

निराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः।। (भ.गी.)
to subscribe go to the link below and put a request
https://groups.google.com/group/bvparishat/subscribe
To unsubscribe from this group, send email to
bvparishat+...@googlegroups.com

[narayanan er]

सत्यमुक्तं भवद्भिर्यद् भाष्यानुरोधेनैव शास्त्रस्य गतिः स्यात्, अन्यथा मुनित्रयशास्त्रोल्लङ्घनापत्तेरव्यवस्था स्यात्। अतिशायनादप्यतिशायने प्रथमविहितात् प्रत्ययात् परमपरं प्रत्ययं सनिर्धारणं निर्दिशता काशिकाकारेण च्छान्दसं वैयासकं (युधिष्ठिरः श्रेष्ठतमः कुरूणाम्) च प्रत्येकं व्यरचि। भाष्यविरोधभयेन च श्रुतायामपि काशिकायां कौमुदीकृता बालमनोरमाकारेण तत्त्वबोधिनीकर्त्रा वा प्रत्ययान्तरनिर्धारणकथा नोद्घाटिता। शङ्कराचार्येणापि प्रपञ्चसारतन्त्रे-हुनेत् इति वृत्तानुरोधेन प्रयुक्तं तदपि न युक्तिसहम्, हु दानादनयोरित्यस्य जुहोत्यादौ पाठात् जुहुयादित्येव श्रवणात्। वैयासके अग्निपुराणे तु-कुण्डेग्नौ देविके वह्नौ चरुं कृत्वा शतं हुनेत्।। ३०७.२।। इत्यपि श्रूयते। तत्र वैयासिक्या अपरा युक्तिस्तु नावगम्यते। भट्टपादेन अपाणिनीयप्रमाण्यसाधने एतादृशाः प्रयोगाः स्वीकृताः, इति तु सत्यमेव। किन्तु, प्रक्रियासर्वस्वे तु सूत्राणां व्याख्यानं भाष्यानुरोधं स्यात्। अन्यथा हुनेत् इत्यादि कथं व्याकुर्यात्?

---

From: Hnbhat B.R. <hnbh...@gmail.com>
To: drerna...@yahoo.com
Cc: BHARATIYA VIDVAT <bvpar...@googlegroups.com>
Sent: Friday, 29 June 2012 12:39 PM

Subject: Re: {भारतीयविद्वत्परिषत्} ह्रस्वस्थवीयस्तरग्रीवं

[subrahmanyam korada]

नमो विद्वद्भ्यः

Earlier some members protested to the postings in pure Sanskrit and I believe they are justified . Therefore , please allow me to reply in mixed form.

Most of the scholars , who follow संप्रदाय  believe that Sankaracarya was not the author of a work like प्रपञ्चसार . One may compare the same with शारदातिलकम्  , कमकलाविलासः , शिवद्रुष्टिः , परशुरामकल्पसूत्रम्  etc. Sankaracarya does not pen such a work , i.e. pure tantra .

Back to square one -- let us discuss threadbare --

Panini says / implies -  if the प्रकृत्यर्थ  is coupled / inherent   with  अतिशायन / प्रकर्ष  then there will be तरप् / तमप् / इष्ठन् / ईयसुन् in स्वार्थ ।

On the other hand , if there are two things there will be तरप् and in case there are three things thee will be तमप् ।

काशिका says there can be आतिशायनिकप्रत्यय on आतिशयनिकप्रत्ययान्त -- तरप् + इष्ठन् , तमप् + ईयसुन् , इष्ठन् + तमप् etc.

One commentary , न्यास  of Jinendrabuddhi endorses this proposition .

Haradatta of पदमञ्जरी , another commentary on काशिका , comments on काशिका  as it is but concludes that पतञ्जलि is right .

What पतञ्जलि says is this --

एवं तर्हि - मध्यमात् शुक्लशब्दात् पूर्वपरापेक्षादुत्पत्तिः भवितव्या । मध्यमश्च शुक्लशब्दः पूर्वमपेक्ष्य प्रकृष्टः, परमपेक्ष्य न्यूनः । न च न्यूनः प्रवर्तते !

There are three शुक्लशब्दाः -- शुक्लः शुक्लः शुक्लः -

तरप्  should come on the second -- but it is superior  to the first - शुक्लतरः -  and inferior to the third - शुक्लः --  so the inferior cannot get the प्रत्यय ।

अथवा उत्पद्यताम् , लुग्भविष्यति ।

otherwise , let there be प्रत्यय - there will be लुक् , i.e. अप्रयोगः of तरप् , गतार्थत्वात् । ’एकेनैव तरपा आद्यमध्यमशुक्लापेक्षतुतीयप्रकर्षस्य प्रतिपादनात्’(कैयटः)।

वाचकेन खल्वपि उत्पत्तव्यम् ?

न च शुक्लतरशब्दात् उत्पद्यमानो वाचकः स्यात् !

Even if there will be a प्रत्यय , the end-product should be a वाचक - a तरप् (or इष्ठन् / ईयसुन्) added to  शुक्लतर  cannot be a वाचक , i.e. is not there in usage .

न खलु बहूनां प्रकर्षे तरपा भवितव्यम् !

तरप् cannot be there when there are more than two !

केन तर्हि ?

then what (प्रत्यय)should be there?

तमपा !

तमप् (शुक्लतमम्)

संग्रहश्लोकाः of पतञ्जलि --

पूर्वेण स्पर्धमानो हि मध्यमो लभते सितः।

परस्मिन् न्यूनतामेति न च न्यूनः प्रवर्तते ॥

अपेक्ष्य मध्यमः पूर्वम् अधिक्यं लभते सितः ।

परस्मिन्न्यूनतामेति यथामात्यः स्थिते नृपे ।।

अस्तु वा’पि तरस्तस्मान्नापशब्दो भविष्यति ।

वाच्लश्चेत्प्रयोक्तव्यो वाचकश्चेत्प्रयुज्यताम् ॥

The second शुक्ल , although has got  पूर्वपेक्षया  प्रकर्ष , it is अकिञ्चित्कर , just like an अमात्य  in राजसन्निधि ।

Therefore , it is logical that there cannot be  two आतिशायनिकप्रत्यय s .

काशिका  etc. are not correct .

धन्यो’स्मि

2012/6/29 narayanan er <drerna...@yahoo.com>

--
Prof.Korada Subrahmanyam
Professor of Sanskrit,
CALTS,
University of Hyderabad 500046
Ph:09866110741(R),91-40-23010741,040-23133660(O)

[narayanan er]

Respected Sir,

I am happy to read your valuable explanation. Confusion then happens when some poets, having very high grammatical backgrounds, use such rare and complicated applications on the basis of the Puranic and the Mahabharata usages. It is nice to read your explanation that how the Kashika viewpoint has been conquered by Patanjali's right stand. Professor Arthur Avalon's edition of the Prapancasara by MLBD, Delhi is attributed to one Sankaracarya, which gives quite a few usages of "hunet". Narayanabhatta also claiming in his Apaniniyapramanyasadhana that "hunet" is used by Sankaracarya. Within my very little sense, I should say, I am also not agreeable with the usage of "hunet" as correct. Regarding the counter argument on the Kashika, Haradatta had naturally have to shift on to the conclusion that Patanjali has to be right, to stand on the mainstream of an authentic grammar; whereas the authors of Kashika finding combinations of affixes with a view to justifying Puranic or Mahabharatic usages even with a supporting context of Brahmanical usages.

Thank you very much, Sir, for your valuable enlightenment.

Regards,

Narayanan   

---

From: subrahmanyam korada <kora...@gmail.com>
To: drerna...@yahoo.com
Cc: bvpar...@googlegroups.com
Sent: Friday, 29 June 2012 11:46 PM

Subject: Re: {भारतीयविद्वत्परिषत्} ह्रस्वस्थवीयस्तरग्रीवं

[subrahmanyam korada]

नमो विद्वद्भ्यः

While burning the midnight oil I missed to touch the point -

अपाणिनीयप्रयोगः --

the fact is that it is not about अपाणिनीय | Even Panini quoted some Vaiyakaranas . There are usages that are not पाणिनीय but still accepted as they are right as per another Vyakaranam --

विश्रामं लभताम् इदं च शिथिलज्याबन्धमस्मद्धनुः(अभिज्ञानशाकुन्तलम् - 7)

the word  विश्रामम् is चान्द्रव्याकरणसाध्यम् ।

Here the discussion is whether the प्रयोग is वाचक or not --

(here the तरप् is द्योतक and तरबन्त , शुक्लतर is वाचक)

अस्तु वापि तरस्तस्मात् नापशब्दो भव्ष्यति ।

वाचकश्चेत्प्रयोक्तव्यो वाचकश्चेत्प्रयुज्यताम्॥ (भाष्यम्)

उद्योतः - अस्तु वा इति भाष्यस्य प्राप्नोतु इत्यर्थः । क्रमेण प्रकर्षविवक्षायां प्राप्तिः । वाचकः - लोके बोधकश्चेत् प्रयोक्तव्य इत्यस्य ’ इति सिद्धान्त ’ इति शेषः । अतो यदि बोधकः शिष्टसम्मतः तदा प्रयुज्यताम्  , न तु तादृश इति न प्रयुज्यते इत्यर्थः । अनेन शास्त्रसिद्धॊ’पि लोकाप्रयुक्तः असाधुरिति बोधितम् ।

the usages in Bharata etc are simply to  imitate the श्रुति ।

धन्यो’स्मि

2012/6/30 narayanan er <drerna...@yahoo.com>

--
निराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः।। (भ.गी.)
to subscribe go to the link below and put a request
https://groups.google.com/group/bvparishat/subscribe
To unsubscribe from this group, send email to
bvparishat+...@googlegroups.com